Më shumë se dy muaj pasi u zgjodh udhëheqësi suprem i Iranit, Mojtaba Khamenei ende nuk është parë apo dëgjuar publikisht.
Megjithatë, ndërsa spekulimet për shëndetin dhe vendndodhjen e liderit të fshehur janë shtuar, zyrtarët iranianë kanë nisur javët e fundit të publikojnë gradualisht informacione mbi gjendjen e tij — duke synuar t’i tregojnë popullit dhe kundërshtarëve të Iranit se ai jo vetëm është mirë, por vazhdon të ketë kontroll të plotë.
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian deklaroi këtë muaj për herë të parë publikisht se ishte takuar me Khamenein. Disa ditë më vonë, u njoftua se lideri suprem kishte zhvilluar bisedime me komandantin e Shtabit Qendror Khatam al-Anbiya, komandës qendrore ushtarake të Iranit.
Republika Islamike publikoi gjithashtu përshkrimet më të detajuara deri tani mbi plagët që Mojtaba Khamenei kishte marrë gjatë sulmit të 28 shkurtit ndaj kompleksit të babait të tij dhe liderit të mëparshëm suprem, Ali Khamenei, në fillim të luftës SHBA-Izrael kundër Iranit. Qëllimi ishte të zbeheshin raportimet se atij i ishte amputuar një këmbë dhe kishte pësuar dëmtime serioze në fytyrë.
Mazaher Hosseini, një klerik dhe shef protokolli në zyrën e liderit suprem, deklaroi këtë muaj se Khamenei i mbijetoi bombardimeve që vranë babain, bashkëshorten dhe të afërm të tjerë, sepse ndodhej pak jashtë ndërtesës së goditur.
“Ai ishte rrugës dhe po ngjiste shkallët kur një raketë goditi objektin… Ajatollah Mojtaba u përplas nga vala shpërthyese dhe u hodh në tokë,” tha Hosseini. “Kapaku i gjurit dhe shpina e tij u dëmtuan lehtë. Shpina është rikuperuar gjatë kësaj kohe dhe gjuri do të shërohet shpejt.”
“Duhet të bëni durim,” shtoi ai. “Ai do të dalë dhe do të mbajë fjalime kur të vijë momenti.”
Seria e deklaratave zyrtare për Khamenein synon të japë mesazhin se ai është ende në krye dhe do të jetë njeriu që do të vendosë përfundimisht nëse Teherani do të pranojë një marrëveshje me SHBA për t’i dhënë fund luftës, pas javësh negociatash të tensionuara mbi programin bërthamor iranian dhe rihapjen e Ngushticës së Hormuzit.
Zyrtarët iranianë kanë nisur të flasin më hapur për gjendjen e Khameneit pas kritikave ndaj negociatave nga ultrakonservatorët që kundërshtojnë çdo lëshim, si dhe për të kundërshtuar spekulimet se Garda Revolucionare Islamike po kontrollon realisht vendin.
“Ata po përpiqen të tregojnë se nuk ka ndryshim… lideri suprem ishte maja e sistemit dhe mbetet maja e sistemit,” tha Vali Nasr, ish-zyrtar amerikan dhe profesor në Universitetin Johns Hopkins. “Dhe se ai është gjallë, funksional dhe në kontroll.”
Ai shtoi se Garda Revolucionare po përpiqet gjithashtu të tregojë se “nuk është ajo që drejton vendin dhe se Khamenei nuk është thjesht një figurë simbolike”.
Presidenti amerikan Donald Trump, i cili ka shprehur frustrim për mungesën e progresit në negociatat sekrete dhe refuzimin e Teheranit për të pranuar kërkesat e tij, deklaroi muajin e kaluar se “udhëheqja e Iranit është krejtësisht e çrregullt. Ata nuk e dinë kush është lideri i tyre.”
Këto perceptime janë nxitur pjesërisht nga kritikat publike ndaj negociatave nga deputetët ultrakonservatorë iranianë të lidhur me fraksionin Paydari, gjë që ka shtuar spekulimet për përçarje brenda sistemit drejtues iranian.
Sistemi teokratik iranian prej kohësh është përbërë nga kampe rivale, fraksione politike dhe qendra të ndryshme pushteti, ndërsa lideri suprem tradicionalisht ka qenë vendimmarrësi final për çështjet kryesore të politikës së brendshme dhe të jashtme.
Babai i Mojtabës, Ali Khamenei, që sundoi Iranin për 37 vjet, kishte dekada përvojë në menaxhimin e rivaliteteve të brendshme, dhe iranianët ishin mësuar ta shihnin liderin suprem të mbante rregullisht fjalime dhe dalje publike.
Por Mojtaba Khamenei, 56 vjeç, kishte profil shumë të ulët edhe para se të pasonte të atin.
Zëri i tij u dëgjua publikisht për herë të parë vetëm në një video të shkurtër të publikuar në vitin 2024, ku ai njoftonte pezullimin e studimeve fetare në Qom. Në mars, televizioni shtetëror publikoi një video tjetër ku ai mbante leksion për studentët e teologjisë, por pa specifikuar datën e regjistrimit.
Që nga emërimi si lider suprem në mars pas takimeve sekrete të Asamblesë së Ekspertëve, Khamenei ka publikuar vetëm deklarata të shkruara në mediat shtetërore. Fillimisht kishte spekulime nëse ai ishte ende gjallë.
Zëdhënësi i Ministrisë iraniane të Shëndetësisë, Hossein Kermanpour, deklaroi këtë javë se fytyra e Khameneit nuk është e shpërfytyruar dhe se atij nuk i është amputuar asnjë gjymtyrë.
Diplomatët thanë se ai po funksionon si lider, por komunikimet mes Khameneit, qeverisë dhe ushtrisë janë komplikuar për shkak të masave të sigurisë dhe frikës se Izraeli mund të tentojë ta eliminojë.
Mesazhet, sipas diplomatëve, janë përcjellë dorazi për të shmangur përdorimin e pajisjeve elektronike që mund të gjurmohen.
Një diplomat tha se Khamenei ka ngritur një strukturë të re drejtimi me dy komitete që menaxhojnë përpjekjet ndërmjetësuese dhe i raportojnë atij. Komitetet përfshijnë komandantë ushtarakë, politikanë dhe ish-zyrtarë qeveritarë.
Një diplomat tjetër tha se Garda Revolucionare, forca më e fuqishme ushtarake e republikës, është përgjegjëse ekskluzivisht për sigurinë e tij. Mojtaba Khamenei krijoi lidhje të ngushta me Gardën gjatë luftës Iran-Irak në vitet 1980.
CNN raportoi këtë muaj se inteligjenca amerikane vlerëson se Khamenei luan rol kritik në formësimin e strategjisë së luftës së bashku me zyrtarë të lartë iranianë. Pezeshkian tha se takimi i tij me liderin e ri zgjati rreth dy orë e gjysmë dhe ishte “miqësor”, “i drejtpërdrejtë” dhe “i sinqertë”.
Analisti iranian Saeed Laylaz deklaroi se një plan i periudhës para luftës, i mbikëqyrur nga Ali Khamenei për decentralizimin e vendimmarrjes në rast sulmi SHBA-Izrael, u dha komandantëve ushtarakë më shumë pavarësi në ditët e para të konfliktit.
Me shumë liderë politikë dhe ushtarakë të vrarë gjatë luftës, Laylaz shtoi se do të duhet kohë që lidershipi i ri të konsolidojë strukturat e tij.
“Do të duhet kohë që Khamenei i ri të arrijë të njëjtin kontroll mbi të gjithë komponentët e sistemit iranian të qeverisjes — veçanërisht në nivel ushtarak — siç kishte Khamenei i vjetër,” tha Laylaz. “Sipas asaj që kuptojmë, çështjet gjeopolitike dhe strategjike vendosen personalisht nga Ajatollah Khamenei, sigurisht me ndihmën e elitës ushtarake.”
Megjithatë, Ali Vaez, ekspert për Iranin në Crisis Group, tha se Khamenei po vepron më shumë si “vulosës formal” i vendimeve të komandantëve të Gardës Revolucionare, përfshirë kreun e ri të forcës, Ahmad Vahidi, dhe zyrtarë të tjerë të lartë.
Mes tyre përmenden Mohammad Bagher Ghalibaf, kryetari i fuqishëm i parlamentit iranian dhe drejtues i negociatave me SHBA, si dhe Mohammad Bagher Zolghadr, figurë veterane e Gardës Revolucionare, i emëruar sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare gjatë luftës.
Ghalibaf, i cili udhëhoqi delegacionin iranian në bisedimet me SHBA në Islamabad muajin e kaluar, nuk është parë publikisht në Iran që nga ditët e para të luftës, ndërsa Vahidi dhe Zolghadr nuk kanë bërë asnjë dalje publike.
Ndërkohë, Pezeshkian kryeson Këshillin e Sigurisë dhe menaxhon administrimin e përditshëm të vendit, por sipas analistëve ka rol periferik në diplomacinë me SHBA dhe çështjet ushtarake.
“Khamenei nuk po merr vendimet kryesore; është klika e vogël e liderëve të Gardës Revolucionare që kanë punuar bashkë prej kohësh — njerëz si Ghalibaf, Vahidi dhe Zolghadr,” tha Vaez. “Pyetja themelore mbetet pa përgjigje — a do të rishfaqet ai?”
Nasr, megjithatë, tha se edhe pse lufta ka rritur ndikimin dhe fuqinë e Gardës Revolucionare, situata “nuk është si ushtria pakistaneze”, e cila ka fjalën e fundit në shumicën e vendimeve madhore të politikës së jashtme.
“Ai duhet t’i dëgjojë gardistët, sepse ata po luftojnë dhe janë përgjegjës për mbrojtjen e vendit; ai ndikohet prej tyre. Por nuk është nën kontrollin e tyre. Mendoj se ky është ekzagjerim,” tha Nasr.
“Është e vështirë të thuhet nëse ai nuk po takohet me shumë njerëz sepse nuk duan ta lejojnë, apo sepse është shumë e rrezikshme ta ekspozojnë. Kjo paqartësi do të vazhdojë për një kohë.”
Analistët thonë se paqartësia ka gjasa të vazhdojë për sa kohë regjimi beson se ekziston rreziku i rifillimit të luftës dhe atentateve të tjera ndaj liderëve të tij.
“Njerëzit që marrin këto vendime duan të sigurohen që vendi të mos zgjedhë një lider të ri çdo disa javë apo muaj,” tha Foad Izadi, profesor në Universitetin e Teheranit. “Ata po organizojnë sigurinë në mënyrë që Benjamin Netanyahu të mos arrijë të vrasë më liderët tanë.”
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Financial Times
