Nga Jay Letni
Sipas një investigimi të The New York Times të publikuar sot, të hënën, më 13 korrik, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli hynë në luftën e shkurtit 2026 me një objektiv që shkonte përtej shkatërrimit të kapaciteteve bërthamore dhe ushtarake të Iranit.
Investigimi pretendon se inteligjenca izraelite kaloi vite duke u përpjekur të rekrutonte ish-presidentin iranian Mahmoud Ahmadinejad si një aset të inteligjencës dhe, në fund, ta vendoste atë në krye të një qeverie pas rënies së Republikës Islamike.
Investigimi, i firmosur nga Mark Mazzetti, Julian E. Barnes, Farnaz Fassihi dhe Ronen Bergman, citon zyrtarë amerikanë dhe iranianë të paidentifikuar, të njohur me operacionin. As qeveria izraelite dhe as Mossad nuk komentuan mbi pretendimet.
Nëse raporti është i saktë, ai do të përfaqësonte një nga operacionet më ambicioze politike të fshehta që i janë atribuar ndonjëherë inteligjencës izraelite, duke kombinuar vite të tëra rekrutimi të fshehtë, planifikim gjatë luftës dhe një përpjekje për të riformësuar udhëheqjen e Iranit nga brenda.
Një marrëdhënie e fshehtë e ndërtuar ndër vite
Sipas investigimit, inteligjenca izraelite nisi të krijonte lidhje me Ahmadinejad vite përpara shpërthimit të luftës. Përpjekjet u intensifikuan në vitin 2024, kur në Hungari u shfaq një mundësi e pazakontë.
Një zyrtar i lartë i qeverisë hungareze thuhet se i kërkoi Gergely Delit, rektor i Universitetit Ludovika në Budapest, ta ftonte Ahmadinejadin në një konferencë për klimën. Konferenca, sipas investigimit, shërbeu si mbulesë për takime sekrete mes Ahmadinejadit dhe oficerëve të inteligjencës izraelite.
Gjatë një prej këtyre vizitave, drejtori i Mossadit, David Barnea, thuhet se udhëtoi në Budapest dhe u takua personalisht me Ahmadinejadin.
Raporti thotë se takime të tjera pasuan në vitet në vijim. Operativët izraelitë dyshohet se ruajtën kontaktet përmes zëdhënësit të Ahmadinejadit, Ali Akbar Javanfekr, i cili thuhet se mori pagesa sekrete përpara nisjes së Operacionit Roaring Lion.
Nga aset inteligjence në pasues politik
Sipas zyrtarëve amerikanë të informuar mbi planifikimin, Izraeli parashikonte që Ahmadinejadi të bëhej fytyra publike e një qeverie zëvendësuese pas kolapsit të pritshëm të Republikës Islamike.
Strategjia më e gjerë e luftës kombinonte goditje precize ndaj udhëheqjes politike dhe ushtarake të Iranit me pritshmëritë se trazirat e brendshme, dëmtimet e infrastrukturës dhe një kryengritje kurde do ta rrëzonin shpejt regjimin.
Planifikuesit izraelitë besonin se një qeveri alternative mund të dilte më pas për të mbushur boshllëkun.
Në ditën e parë të luftës, sulmet izraelite vranë liderin suprem Ali Khamenei, së bashku me disa zyrtarë të lartë të mbledhur në Teheran. Sipas raportit, disa prej këtyre zyrtarëve ishin konsideruar më parë nga Shtëpia e Bardhë si pjesëmarrës të mundshëm në një tranzicion politik të negociuar.
Sulmi që synonte ta shpëtonte
Një nga pretendimet më të pazakonta të investigimit lidhet me një sulm izraelit ndaj banesës së Ahmadinejadit në lagjen Narmak të Teheranit.
Sipas raportit, objektivi nuk ishte Ahmadinejadi, por efektivët e Gardës Revolucionare që e ruanin në arrest shtëpiak, me synimin për ta liruar dhe për t’i hapur rrugën rolit të tij politik.
Sulmi thuhet se e plagosi Ahmadinejadin, por e la gjallë. Pamjet satelitore të shqyrtuara nga gazeta thuhet se tregojnë se një post sigurie në hyrje të rrugës së tij ishte shkatërruar.
Pak më pas, një automjet tip Peugeot me ngjyrë të zezë thuhet se mbërriti në vendngjarje.
Zyrtarë amerikanë dhe iranianë të cituar nga investigimi pretendojnë se operativë të Mossadit, që ndodheshin në automjet, e nxorën Ahmadinejadin dhe e transportuan në një strehë sekrete diku brenda Iranit.
Operacioni u shpërbë shpejt
Sipas raportit, Ahmadinejadi u zhgënjye pothuajse menjëherë pas nxjerrjes nga vendi ku mbahej.
Ai thuhet se ishte i pakënaqur si me vetë operacionin, ashtu edhe me vizionin më të gjerë politik të Izraelit për Iranin. Pasi u plagos gjatë sulmit, ai dyshohet se hoqi dorë nga marrëveshja dhe më vonë u largua nga streha sekrete në rrethana që mbeten të paqarta.
Dështimi i operacionit përkoi edhe me një tjetër pengesë të madhe për planifikimin izraelit.
Mobilizimi i pritur kurd nuk u shndërrua në kryengritjen mbarëkombëtare që ishte parashikuar, ndërsa Republika Islamike rezultoi shumë më rezistente nga sa kishin parashikuar shumë analistë.
Në vend që të shembej, shteti iranian arriti të ruante kontrollin, pavarësisht humbjes së një pjese të konsiderueshme të udhëheqjes së tij.
Pse pikërisht Ahmadinejadi?
Zgjedhja e tij, sipas raportit, i habiti shumë vëzhgues, pasi Ahmadinejadi u bë i njohur ndërkombëtarisht për retorikën anti-izraelite, mohimin e Holokaustit dhe politikat konfrontuese ndaj Perëndimit.
Megjithatë, investigimi argumenton se inteligjenca izraelite besonte se përkeqësimi i marrëdhënieve të tij me udhëheqjen iraniane e bënte atë një kandidat të mundshëm.
Ish-këshilltari i tij, Abdolreza Davari, i tha gazetës se Ahmadinejadi nuk ishte i motivuar nga paratë.
“Ai ka para,” citohet të ketë thënë Davari, duke shtuar se Ahmadinejadi dëshironte rikthimin në pushtet pasi ishte ndaluar të kandidonte në disa zgjedhje presidenciale dhe ishte bërë gjithnjë e më i zhgënjyer me Khamenein dhe establishmentin iranian.
Raporti vëren gjithashtu se Ahmadinejadi kishte bërë thirrje për marrëdhënie më të mira mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara gjatë një interviste në vitin 2019, deklarata që binin në kontrast me imazhin e tij të mëparshëm politik.
Mbeten pikëpyetje mbi raportimin
Investigimi mbështetet pothuajse tërësisht në zyrtarë amerikanë dhe iranianë të paidentifikuar.
Asnjë zyrtar izraelit nuk citohet me emër, Mossad refuzoi të komentojë dhe nuk është publikuar asnjë provë dokumentare që mbështet operacionin.
Disa zyrtarë amerikanë të intervistuar nga gazeta kanë vënë në dyshim nëse plani ishte ndonjëherë realist, duke argumentuar se historia ideologjike e Ahmadinejadit e bënte atë një partner të pamundur.
Kritikë të tjerë kanë argumentuar se rrëfimi e paraqet inteligjencën izraelite si të gatshme të vinte bast mbi një nga kundërshtarët historikë të Izraelit, duke anashkaluar bashkëpunimin e paprecedentë që shumë iranianë të zakonshëm thuhet se i ofruan Izraelit gjatë luftës përmes ndarjes së informacioneve dhe kundërshtimit publik ndaj Republikës Islamike.
Statusi aktual i Ahmadinejadit mbetet i paqartë
Sipas investigimit, autoritetet iraniane zbuluan më vonë një pjesë të konsiderueshme të kontakteve të Ahmadinejadit me Izraelin.
Ai thuhet se ndodhet në arrest shtëpiak nga organizata e inteligjencës së Gardës Revolucionare, megjithëse ish-bashkëpunëtorët e tij e kundërshtojnë këtë përshkrim dhe thonë se ai ndodhet nën masa mbrojtëse sigurie.
Ahmadinejadi u shfaq për pak çaste gjatë funeralit të Ali Khameneit në korrik 2026, por roli i tij aktual, liria e lëvizjes dhe e ardhmja politike mbeten të paqarta.
Investigimi i The New York Times ofron një nga rrëfimet më të detajuara deri më tani mbi planifikimin e pretenduar izraelit për ndryshim politik në Iran.
Megjithëse shumë prej pretendimeve nuk mund të verifikohen në mënyrë të pavarur dhe mbështeten në burime anonime, raporti ofron një vështrim të rrallë mbi përmasat e strategjive të fshehta që thuhet se janë shqyrtuar para dhe gjatë luftës së vitit 2026.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Open Soruce Intel
