Izraeli e përshkroi sulmin e marsit ndaj selisë së marinës iraniane në portin Bandar Anzali , i cili shkatërroi gjithashtu avionë iranianë, si “një nga më të rëndësishmit” që kreu në luftë. Por ai port nuk ndodhet në Gjirin Persik, rëndësia strategjike e të cilit është e qartë. Ai ndodhet në Detin Kaspik , qindra kilometra në veri.
Një raport i detajuar i New York Times përshkroi rëndësinë e Detit Kaspik si një rrugë tregtare që lidh Rusinë dhe Iranin.
Raporti tha se Deti Kaspik u ofron të dy vendeve një rrugë për tregti të hapur dhe të fshehtë dërgesa që e kanë ndihmuar Iranin në përballjen e tij me Shtetet e Bashkuara, pavarësisht superioritetit të qartë ushtarak të Amerikës. Zyrtarët amerikanë thanë se Rusia po dërgon komponentë dronësh në Iran përmes Detit Kaspik, duke e ndihmuar Teheranin të rindërtojë aftësitë e tij ofensive pasi humbi rreth 60% të rezervave të tij të dronëve në luftë.
Rusia po furnizon gjithashtu mallra që normalisht do të kalonin nëpër Ngushticën e Hormuzit , e cila është e bllokuar si pjesë e bllokadës detare amerikane. Mbyllja e ngushticës e ka detyruar Iranin të mbështetet në Detin Kaspik si një rrugë alternative tregtare.
Zyrtarët iranianë thanë se përpjekjet për të hapur rrugë alternative tregtare po përparojnë me shpejtësi, me katër porte iraniane përgjatë Detit Kaspik që punojnë pa ndërprerje për të sjellë grurë, misër, ushqim për kafshë, vaj luledielli dhe furnizime të tjera, shkruan Ynet.
Zyrtarët rusë të tregtisë dhe statistikat e gjurmimit të porteve detare tregojnë gjithashtu një rritje të shpejtë të transportit detar në Detin Kaspik në muajt e fundit.
Dy milionë ton grurë rus që më parë transportoheshin çdo vit në Iran përmes Detit të Zi – tani nën kërcënimin e sulmeve ukrainase – aktualisht po transportohen përmes Detit Kaspik, tha Vitaly Chernov, një analist që monitoron industrinë e transportit detar të Rusisë.
“Në sfondin e paqëndrueshmërisë në Lindjen e Mesme, rrugët kaspike për në Iran duken shumë më tërheqëse”, tha ai.
Alexander Sharov, kreu i një kompanie që ndihmon eksportuesit rusë të gjejnë blerës iranianë, vlerësoi në një intervistë se vëllimi i ngarkesave përmes Detit Kaspik mund të dyfishohet këtë vit. Ai tha se ndërsa sanksionet perëndimore i kanë bërë disa kompani të mëdha të hezitojnë të përdorin rrugën e Kaspikut, kriza në Ngushticën e Hormuzit mund të ndihmojë në kapërcimin e këtij hezitimi.
Deti Kaspik konsiderohet liqeni më i madh në botë. Është shumë e vështirë të monitorohet nga distanca, pjesërisht sepse anijet që udhëtojnë midis porteve ruse dhe iraniane i fikin rregullisht transmetuesit e tyre të gjurmimit, të cilët lejojnë monitorimin satelitor.
Ndryshe nga Gjiri Persik, Shtetet e Bashkuara nuk mund t’i ndalojnë anijet në Detin Kaspik sepse vetëm pesë vendet që e kufizojnë lejohen të operojnë atje.
“Nëse po mendoni për vendin ideal për shmangien e sanksioneve dhe transferimet ushtarake, ai është Kaspiku”, tha për The Times Nicole Grajewski, një eksperte për Iranin dhe Rusinë.
Rusia dhe Irani flasin hapur për tregtinë e mallrave të tilla si gruri, por tregtia e sistemeve të armëve është, sigurisht, një çështje krejtësisht e ndryshme.
Dërgesat e dronëve ilustrojnë bashkëpunimin e ngushtë të sigurisë midis vendeve. Edhe pse komponentët rusë të dronëve me shumë gjasa nuk luajtën një rol vendimtar në luftë, ato po e ndihmojnë Teheranin të forcojë rezervat e tij të dronëve. Zyrtarët amerikanë thanë se nëse dërgesat vazhdojnë, ato do ta ndihmojnë Iranin të rindërtojë shpejt atë arsenal.
Sipas këtyre zyrtarëve, tregtia në vitet e kaluara ka rrjedhur në të dyja drejtimet: Irani dërgoi dronë në Rusi për përdorim në Ukrainë, ndërsa Rusia dërgoi pjesë në Iran.
Por nevoja e Rusisë për furnizime nga Irani ra pas korrikut 2023, kur ajo filloi të prodhonte versionin e vet të dronit Shahed me një licencë iraniane.
Analistët kanë vënë re një rritje të trafikut në Detin Kaspik nga “anijet e errëta” – anije mallrash që i fikin sinjalet e tyre të gjurmimit. Irani e përdori Detin Kaspik në fazat e hershme të luftës në Ukrainë për të furnizuar Rusinë me municion. Më vonë filloi të dërgonte dronët e tij Shahed të prodhuar në Iran në Rusi përmes Detit Kaspik.
“Rusia dhe Irani kanë gjetur mënyra për të anashkaluar regjimin e sanksioneve”, tha Anna Borshchevskaya, një eksperte për politikën ruse në Lindjen e Mesme. “Dhe pikërisht kjo është arsyeja pse izraelitët bombarduan portin. Sepse ata e kuptuan se nëpërmjet kësaj rruge të vogël dhe shumë të rëndësishme tregtare, Rusia mund t’i ofrojë shumë ndihmë Iranit.”
