Gabimi më i madh i Konservatorëve ishte përshtatja e agjendës liberale, beson e djathta e re
Një ish-deputet konservator tregon se si një herë pa Margaret Thatcher të pyetej se cilën e konsideronte arritjen e saj më të madhe politike.
“Tony Blair-in dhe Laburistët e Rinj,” u përgjigj ajo.
“Ne i detyruam kundërshtarët tanë të ndryshonin mendje.”
Ajo mund të ketë dhënë përgjigje të tjera gjatë viteve, por kjo gjithmonë tingëllonte e vërtetë. Thatcher e shihte politikën si luftë ideologjike.
Tani, 50 vjet pasi ajo fitoi drejtimin e Konservatorëve, dishepujt e saj i shohin gjërat ndryshe. Blair-izmi nuk është arritja e saj më e madhe, por çasti kur vendi mori një kthesë të gabuar. Beteja për të çmontuar atë epokë është tani një agjendë animuese si për drejtuesit e tanishëm të konservatorëve, ashtu edhe për Reform UK të Nigel Farage.
Për shumë vite, administrata Blair shihej më pak si një qeveri që ndryshonte konsensusin, sesa si një që thjesht zbuti marrëveshjen e Thatcher-it përmes investimeve në shërbimet publike dhe synimeve të politikave sociale si ulja e varfërisë së fëmijëve dhe futja e më shumë grave në punë.
Megjithatë, e djathta e sotme ka ndryshuar mendje. Ajo beson se Blair-izmi e përcaktoi politikën për dy dekada, me krerët e Konservatorëve, nga David Cameron te Theresa May, dhe madje pjesërisht Boris Johnson, që pranuan një pjesë të madhe të agjendës së tij sociale. Në mendjen e së djathtës së re (përfshij Reform UK në këtë kategori, pavarësisht nga ndërhyrja e saj ekonomike), epoka e Laburistëve të Rinj zhvendosi pushtetin larg ekzekutivit, zgjeroi mirëqenien dhe imponoi vlera, rregullore dhe mbrojtje sociale që e djathta beson se shtypin sipërmarrjen dhe shënuan hyrjen e të ashtuquajturës kulturë “woke”.
Brexit dhe më pas debati mbi emigracionin ndoshta maskuan gjerësinë e ambicieve të së djathtës, por konferencat e partive të këtij viti kanë bërë të qartë atë që ndoshta dukej e pjesshme. Përmbysja e ëndrrës pro-evropiane ishte vetëm fillimi, si një qëllim në vetvete, ashtu edhe një mjet për të rrëzuar shtyllat administrative dhe sociale të Britanisë së Blair-it.
Legjislacioni që njëra ose të dyja partitë synojnë ta shfuqizojnë ose rishkruajnë përfshin një listë të ligjeve të Laburistëve të Rinj: Akti i Ndryshimeve Klimatike, përfshirja e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut në ligjin e Mbretërisë së Bashkuar, Akti i Reformës Kushtetuese që krijoi Gjykatën Supreme dhe ia kaloi kompetencën për emërimin e gjyqtarëve një komisioni të ri të pavarur.
Gjithashtu në vijën e zjarrit janë Akti i Barazisë dhe ligjet për krimet e urrejtjes. Reform UK ka thënë se do rishikojë autonominë e Bankës së Anglisë, në një jehonë të sulmeve të Donald Trump ndaj Rezervës Federale dhe mospëlqimin më të gjerë populist ndaj rregullatorëve të pavarur. Edhe devolucioni skocez dhe uellsian përballen me disa pyetje.
Ëndrra e Blair-it që 50 për qind e studentëve të shkonin në arsimin e lartë tani shihet si një gabim, ashtu si besimi i multikulturalizmit, besimi në institucionet shumëkombëshe dhe globalizimi në përgjithësi. Dhe, natyrisht, Blair fajësohet edhe për valën e emigracionit nga Evropa Lindore. Konservatorët dhe Reform UK i shohin politikat e mirëqenies së Laburistëve të Rinj si katalizatorin për nivelet e tanishme të larta të pagesave të përfitimeve në punë.
Rritja e rëndësisë së Krishtërimit fetar dhe natalizmit në pjesë të të dyja partive i ka bërë disa gra të frikësohen nga një qasje më tradicionaliste ndaj të drejtave të tyre. Nigel Farage tashmë ka mbështetur rregulla më të rrepta të abortit, duke e quajtur kufirin 24-javor të Mbretërisë së Bashkuar “plotësisht të vjetëruar”.
Në shumë fusha, këtu ka një kritikë legjitime. Edhe Kryeministri Sir Keir Starmer pranon se Mbretëria e Bashkuar është e mbirregulluar, me zyrtarë dhe burokraci të papërgjegjshme që krijojnë një deficit demokratik. Ekziston një problem me aktivizmin gjyqësor. Faturat e mirëqenies janë shumë të larta. Por agjenda e së djathtës pasqyron gjithashtu një dëshirë më të gjerë për të shkurtuar misionet sociale të shtetit.
E djathta e re dëshiron të kthehet te marrëveshja origjinale e Thatcher-it (ndoshta duke harruar mbështetjen e saj të hershme për veprimet klimatike ose tregun e vetëm). Ata argumentojnë se gabimi më i madh i Konservatorëve ishte admirimi i tyre për Blair dhe gatishmëria e Cameron dhe të tjerëve për t’u bashkuar me atë që ata e shihnin si agjendën e tij liberale.
Kjo paraqet rreziqe për Konservatorët që duhet të rindërtojnë koalicionin e tyre dhe që, me mençuri, tani janë përqendruar në rivendosjen e besueshmërisë së tyre ekonomike. Nuk ka kthim prapa nëse nuk mund t’i rimarrin vendet jugore të humbura ndaj Liberal Demokratëve. Shumë prej atyre ish-votuesve të Tory-t e pëlqenin shumë epokën Blair, shkruan FT.
Demokracia sociale e Blair-it ofroi një vizion të një ekonomie tregu në të cilën rritja mund të përshtatej me sfidat globale dhe drejtësinë sociale, një rrugë e mesme midis versionit më të ashpër të tregut të lirë dhe ndërhyrjes socialiste. Ekziston një argument se ajo ka pushuar së dhënë rezultate në një ekonomi me rritje të ulët, por pa të, alternativa e vetme ndaj së djathtës së re do të jetë populizmi i majtë.
Politika e së djathtës tani është një betejë për t’u parë si alternativa kryesore ndaj Laburistëve. Reform UK qartazi ka epërsinë, por për ta ruajtur atë, partia duhet të shkatërrojë Konservatorët si një opsion të mundshëm. Edhe një ringjallje modeste Konservatore do të zhvendoste me shpejtësi llogaritjet. Por kushdo që të mbizotërojë, kjo është agjenda e re e së djathtës.
Ka kundërargumente ndaj kritikës së marrëveshjes së Blair. Jo të gjitha rregulloret janë të këqija. Për të gjitha pyetjet legjitime rreth aktivizmit dhe tejkalimit gjyqësor, a duan britanikët vërtet të kthehen te gjyqtarët e emëruar nga ministrat e kabinetit? Mund të ndihet mirë kur një parti është në pushtet; në opozitë jo aq shumë.
Por të dyja palët kanë ndjerë erërat zgjedhore dhe ndiejnë një vend që kërkon një ndryshim drejtimi. Edhe Laburistët po rishikojnë agjendën e Blair, qoftë për numrat e universiteteve apo për politikat e emigracionit.
Politika është një betejë e pafund idesh dhe lufta për të dekonstruktuar marrëveshjen e Blair po merr vrull. Gjërat mund të bëhen vetëm më të hidhura.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e FT
Përgatiti për Hashtag.al, Klodian Manjani
