Lufta civile në Sudan, tashmë duke hyrë në vitin e katërt, është shndërruar në një nga krizat humanitare më të rënda në botë, me dhjetëra mijëra të vrarë dhe miliona të detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre.
Konflikti, që shpërtheu më 15 prill 2023, vë përballë Forcat e Armatosura Sudaneze (SAF), të udhëhequra nga Abdel Fattah al-Burhan, kundër forcave paraushtarake Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF), të komanduara nga ish-zëvendësi i tij Mohamed Hamdan Dagalo, i njohur si Hemedti.
Pavarësisht përpjekjeve të përsëritura ndërkombëtare për të ndërmjetësuar paqen, përfshirë armëpushime të dështuara dhe negociata të pasuksesshme, pak përparim është bërë drejt përfundimit të dhunës.
Më 26 tetor 2025, RSF mori kontrollin e El-Fasher, kryeqytetit të Darfurit të Veriut, dhe kreu masakra mbi baza etnike, sipas organizatave vendase dhe ndërkombëtare, mes paralajmërimeve se sulmi mund të thellojë ndarjen gjeografike të vendit.
Denise Brown, Koordinatore Humanitare e OKB-së në Sudan, tha se pas marrjes së El-Fasher, rreth 6,000 njerëz u vranë brenda tre ditësh sipas të dhënave të verifikuara, ndërsa numri real mund të jetë më i lartë.
Komandanti i RSF, Mohamed Hamdan Dagalo, ka pranuar se forcat e tij kanë kryer “shkelje” në El-Fasher, duke thënë se janë ngritur komisione hetimore, por pa publikuar rezultate.
Nga 18 shtetet e Sudanit, RSF kontrollon të pesë shtetet e rajonit perëndimor të Darfurit, përveç pjesëve të Darfurit të Veriut që mbeten nën kontrollin e ushtrisë. Ushtria kontrollon shumicën e 13 shteteve të tjera në jug, veri, lindje dhe qendër të vendit, përfshirë kryeqytetin Khartoum.
Vdekje, zhvendosje dhe dhunë në rritje
Marie-Helene Verney, përfaqësuese e agjencisë së refugjatëve të OKB-së, tha se rreth 14 milionë njerëz – një e katërta e popullsisë – janë zhvendosur me forcë.
Prej tyre, 9 milionë mbeten brenda Sudanit dhe 4.4 milionë kanë kaluar kufijtë, kryesisht në Çad, Sudani i Jugut dhe Egjipt.
“Fatkeqësisht, nuk po shohim përparim të qartë drejt një zgjidhjeje,” tha ajo, duke theksuar se luftimet vazhdojnë në zona të mëdha të vendit si Kordofanët, Darfuri dhe shteti i Nilit Blu.
“Ajo që vërehet është rritja e përdorimit të bombardimeve ajrore dhe sulmeve me dronë,” shtoi ajo.
Nga janari deri në mars 2026, Zyra e OKB-së për të Drejtat e Njeriut dokumentoi të paktën 699 vdekje civile nga sulmet me dronë – mbi 75% e të gjitha vdekjeve civile gjatë kësaj periudhe.
33.7 milionë njerëz – më shumë se gjysma e popullsisë, përfshirë 17.3 milionë fëmijë – kanë nevojë për ndihmë humanitare, sipas UNICEF. Vlerësimet e fundit e vendosin numrin e të vdekurve mbi 150,000.
Dhuna me bazë gjinore mbetet gjithashtu një problem serioz. Agjencitë humanitare në Darfur kanë trajtuar rreth 2,500 të mbijetuar të dhunës seksuale vetëm gjatë vitit të kaluar.
Numri i grave dhe vajzave që kërkojnë ndihmë pas përjetimit të kësaj dhune është pothuajse dyfishuar në dy vite dhe katërfishuar që nga fillimi i luftës, sipas një raporti të UN Women.
“Kryesisht janë shënjestruar gratë dhe vajzat, por as burrat dhe djemtë nuk janë kursyer,” tha UNICEF.
Fëmijët në mes të zjarrit
Fëmijët janë ndër më të prekurit. Me 41% të popullsisë nën moshën 15 vjeç, ata përballen me rreziqe ekstreme – përfshirë dhunë seksuale, rekrutim të detyruar nga grupe të armatosura dhe humbje të arsimit.
Që nga viti 2025 janë dokumentuar të paktën 330 raste të dhunës seksuale të lidhura me konfliktin, megjithëse numri real besohet të jetë shumë më i lartë për shkak të mosraportimit. Të mbijetuarit përballen me pengesa të mëdha për të marrë ndihmë mjekësore dhe psikologjike.
Sistemi arsimor është në vështirësi. Në nivel kombëtar, vetëm 12,243 shkolla nga 19,883 janë funksionale – rreth 62%, sipas UNICEF. Mbylljet janë më të theksuara në Darfurin e Veriut, Darfurin e Jugut, Kordofanin Perëndimor dhe Darfurin Perëndimor, ku më pak se një në tre shkolla është e hapur.
Uria mbetet e përhapur
Përveç miliona të zhvendosurve, rreth 21 milionë sudanezë përballen me pasiguri akute ushqimore, përfshirë 6.3 milionë në gjendjen më të rëndë emergjente, sipas Organizata e Ushqimit dhe Bujqësisë.
Bujqësia është ndalur në shumë zona konflikti. Fushat janë braktisur, bagëtitë janë plaçkitur dhe familjet e zhvendosura shpesh nuk kanë qasje në të korrat apo tregjet.
Në kampet e zhvendosjes dhe zonat e rrethuara, uria është e thellë. Familjet rurale në zona si Darfuri dhe Kordofanët janë nën presion të madh, pasi shërbimet veterinare të shkatërruara nuk mund të prodhojnë vaksina për bagëtitë.
Pas zhvendosjes masive nga El-Fasher në fund të tetorit 2025 dhe vazhdimit të luftimeve, nivelet e kequshqyerjes akute kanë kaluar pragun e urisë në dy zona të Darfurit të Veriut, Um Baru dhe Kernoi, duke e çuar totalin në 22 zona sipas shkallës IPC.
Në Um Baru, kequshqyerja akute globale tek fëmijët 6–59 muaj arriti në 52.9%, me 18.1% në gjendje të rëndë. Në Kernoi, situata është gjithashtu alarmante, me 34% kequshqyerje dhe 7.8% raste të rënda.
Sistemi shëndetësor në kolaps
Sistemi i brishtë shëndetësor i Sudanit po shembet nën peshën e luftës.
Organizata Botërore e Shëndetësisë ka verifikuar mbi 200 sulme ndaj shërbimeve shëndetësore që kanë çuar në 2,052 vdekje të punonjësve shëndetësorë. Me shumë klinika të shkatërruara ose të braktisura, edhe kujdesi bazë po zhduket.
Mbi 40% e popullsisë ka nevojë urgjente për ndihmë shëndetësore. Spitalet janë të mbipopulluara dhe shpërthimet e sëmundjeve janë të përhapura, ndërsa rreth 37% e objekteve shëndetësore nuk funksionojnë.
Vitin e kaluar, Sudani u përball me shpërthimin më të keq të kolerës, me mbi 2,500 vdekje dhe më shumë se 100,000 raste të dyshuara, sipas Komiteti Ndërkombëtar i Kryqit të Kuq.
“Me nivele të larta kequshqyerjeje, një sistem shëndetësor të dobësuar dhe mbulim të ulët vaksinimi, shpërthimet e sëmundjeve do të vazhdojnë të kenë pasoja katastrofike, veçanërisht për fëmijët,” paralajmëroi WHO.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Anadolu Agency
