Gjykata më e lartë e Bashkimit Evropian ka vendosur se ligjet anti-LGBTQ të Hungarisë shkelin rregullat e BE-së dhe cenojnë vlerat e saj të barazisë dhe të drejtave të pakicave.
Ligjet u miratuan nga qeveria e Viktor Orbán në vitin 2021 dhe ndalonin të ashtuquajturin promovim të homoseksualitetit ose ndryshimit të gjinisë për personat nën 18 vjeç, me argumentin se kjo shkelte ligjet për mbrojtjen e fëmijëve.
Gjykata Evropiane e Drejtësisë vendosi se reformat e Orbán shkelin rregullat e BE-së në disa nivele dhe, në mënyrë domethënëse, se ato cenojnë edhe vlerat themeluese të Nenit 2 të Traktatit të BE-së – një konstatim i paprecedentë.
Vendimi vjen nëntë ditë pasi hungarezët votuan për t’i dhënë fund periudhës 16-vjeçare të qeverisjes së vazhdueshme të Orbán.
Gjykata vendosi se ligji hungarez ndërhynte në të drejta si ndalimi i diskriminimit në bazë të gjinisë dhe orientimit seksual, respekti për jetën private dhe familjare, si dhe liria e shprehjes dhe informacionit.
Gjykata konstatoi gjithashtu se ligji stigmatizonte dhe margjinalizonte personat transgjinorë ose jo heteroseksualë, duke i lidhur ata me persona të dënuar për pedofili.
Ligji hungarez ishte “në kundërshtim me vetë identitetin e Bashkimit si një rend juridik i përbashkët në një shoqëri ku mbizotëron pluralizmi”, vendosi gjykata.
John Morijn, profesor i ligjit dhe politikës në marrëdhëniet ndërkombëtare në Universitetin e Groningenit në Holandë, tha se vendimi i Gjykatës ishte historik në simbolikën e tij, pasi nënkuptonte që të drejtat e një grupi në shoqëri nuk mund të negociohen.
“Nuk mund të barazosh atë që është krejtësisht natyrore – që 10% e popullsisë dashuron të njëjtin seks – me një krim të rëndë,” i tha ai BBC-së.
Partia Fidesz e Orbán arriti ta kalojë legjislacionin me ndihmën e një super-shumice – duke kontrolluar dy të tretat e parlamentit.
Vitin e kaluar, ajo miratoi një amendament të mëtejshëm që mundësoi ndalimin e eventeve publike që përfshijnë komunitetin LGBTQ, si marshimi i njohur Pride në Budapest, i cili megjithatë u zhvillua pavarësisht ndalimit, duke bërë që prokurorët të ngrenë akuza ndaj kryetarit të bashkisë Gergely Karácsony.
Komisioni Evropian tha se ligji anti-LGBTQ do të ishte një nga çështjet që do të trajtohej me qeverinë e re sapo ajo të marrë detyrën.
“I takon qeverisë hungareze të zbatojë vendimin dhe sapo të bëhet kjo, çështja zgjidhet,” tha zëdhënësja Paula Pinho.
Njeriu, partia e të cilit Tisza mundi Orbán më 12 prill, Péter Magyar, nuk ka folur shumë për ligjet që lidhen me komunitetin LGBTQ në Hungari.
Megjithatë, në fjalimin e fitores, ai shpalosi vizionin e tij për Hungarinë si një vend “ku askush nuk stigmatizohet për të menduar ndryshe nga shumica, apo për të dashuruar ndryshe nga shumica”.
Magyar ka premtuar të ndjekë një qasje shumë më pro-evropiane në marrëdhëniet e Hungarisë me BE-në dhe do të jetë përgjegjësi e qeverisë së tij të zhbëjë legjislacionin. Partia e tij Tisza ka një shumicë prej dy të tretash me 141 vende në parlamentin me 199 vende.
Ai ka premtuar gjithashtu të zhbllokojë miliarda euro fonde të BE-së për Hungarinë, një pjesë e të cilave ishte bllokuar për shkak të çështjeve që lidhen me shtetin e së drejtës.
Katja Štefanec Gärtner nga grupi për të drejtat LGBTQ Ilga-Europe tha se tani nuk ka më asnjë justifikim që Komisioni Evropian të mos kërkojë që Hungaria ta shfuqizojë ligjin e saj shpejt.
“Nëse Péter Magyar synon vërtet të jetë pro-BE, ai duhet ta vendosë këtë në krye të agjendës së tij për 100 ditët e para në detyrë,” tha ajo.
Prof. Morijn i tha BBC-së se vendimi i Gjykatës mund të ketë pasoja më të gjera ligjore për shtete të tjera anëtare të BE-së, pasi nënkupton se Komisioni mund të ndërmarrë në të ardhmen veprime ndaj një shteti anëtar për çështje të shtetit të së drejtës me paralajmërime të ngjashme.
“Ju në thelb po shkelni ligjin e BE-së në një mënyrë kaq themelore sa që ne jo vetëm ju mbajmë përgjegjës për shkeljen e shkronjës së ligjit, por edhe për shkeljen e frymës së tij, të përcaktuar në Nenin 2, i cili rendit të gjitha vlerat e pluralizmit, barazisë dhe shtetit të së drejtës,” tha Morijn.
