Një sizmolog amerikano-kinez, i cili ka publikuar studime të financuara nga Shtetet e Bashkuara për zbulimin e testeve bërthamore të Koresë së Veriut, ndodhet i ndaluar në Kinë prej gati dy vitesh dhe pritet të dalë në gjyq me akuza për spiunazh.
Rasti i Youlin Chen, 54 vjeç, bëhet publik për herë të parë dhe shihet si një tjetër burim tensioni në marrëdhëniet mes Uashingtonit dhe Pekinit, në një kohë kur presidenti Donald Trump po përpiqet të ruajë stabilitetin e marrëdhënieve pas luftës tregtare të vitit të kaluar.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, e shpalli më 19 mars Chen si një shtetas amerikan të “ndaluar padrejtësisht”, duke e bërë lirimin e tij një prioritet të administratës amerikane. Sipas bashkëshortes së tij, Yufang Rong, Shtëpia e Bardhë nuk e ka bërë publik vendimin për t’i lënë hapësirë diplomacisë në negociatat me Kinën.
Një burim amerikan i njohur me çështjen tha se administrata Trump është e fokusuar në sigurimin e lirimit të tij.
Chen, i cili mori shtetësinë amerikane në vitin 2011 dhe jeton në Boston, është aktualisht i vetmi shtetas amerikan në Kinë që Uashingtoni e ka klasifikuar zyrtarisht si të ndaluar padrejtësisht.
Trump e ngriti çështjen me Xi Jinping
Sipas bashkëshortes së tij, Trump e ngriti çështjen e Chen gjatë vizitës shtetërore në Pekin në muajin maj, ndërsa presidenti kinez Xi Jinping premtoi se do ta shqyrtonte rastin. Megjithatë, deri tani autoritetet kineze nuk kanë ndërmarrë asnjë veprim.
Burime amerikane nuk konfirmuan drejtpërdrejt bisedën mes dy liderëve, por thanë se marrëdhënia personale mes tyre mbetet e mirë dhe se kjo është vetëm një nga shumë çështjet në raportet SHBA-Kinë.
Rong shprehu shqetësimin se autoritetet kineze e kanë vendosur tashmë fajësinë e bashkëshortit të saj përpara zhvillimit të procesit gjyqësor.
“Besoj se do ta shpallin fajtor pavarësisht provave dhe gjyqi do të zhvillohet me dyer të mbyllura”, tha ajo.
Në Kinë, spiunazhi dënohet deri me burgim të përjetshëm, madje në rastet më të rënda edhe me dënim me vdekje.
Nga ana tjetër, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme kineze, Lin Jian, deklaroi se organet gjyqësore veprojnë sipas ligjit dhe se “nuk ekziston një gjë e tillë si ndalim i padrejtë”.
U mor në pyetje mbi studimet për testet bërthamore
Sipas bashkëshortes së tij, zyrtarët kinezë e kanë marrë në pyetje Chen më shumë se 100 herë për studimet e tij mbi sinjalet sizmike të testeve bërthamore të Koresë së Veriut.
Eric Lebson, ish-zyrtar amerikan i sigurisë kombëtare dhe drejtues i organizatës “Global Reach”, e cila po ndihmon familjen, tha se dyshon se Kina synon të përfitojë nga ekspertiza e Chen për të përmirësuar aftësinë e saj për të fshehur testet bërthamore nëntokësore.
Administrata Trump pati akuzuar Kinën në shkurt se kishte përdorur teknika për të maskuar një test bërthamor me fuqi të ulët të kryer në vitin 2020, akuza që Pekini i ka mohuar.
Lebson theksoi se Chen punon për një kontraktor të qeverisë amerikane, por nuk ka pasur kurrë autorizim për informacione sekrete dhe nuk ka punuar me materiale të klasifikuara.
Studimet e tij mbi valët sizmike të testeve bërthamore të Koresë së Veriut janë financuar nga Departamenti amerikan i Shtetit dhe Laboratori Kërkimor i Forcave Ajrore, ndërsa janë realizuar në bashkëpunim me akademikë kinezë duke përdorur të dhëna publike.
Një studim i vitit 2020, i shqyrtuar nga Reuters, analizonte gjashtë testet bërthamore të njohura të Koresë së Veriut dhe mënyrat për t’i dalluar ato nga tërmetet natyrore. Dokumenti ishte miratuar për publikim të hapur.
Megjithatë, organizatat për të drejtat e njeriut paralajmërojnë se ligji kinez për sekretet shtetërore u jep autoriteteve të drejtën të klasifikojnë në mënyrë retroaktive edhe të dhënat që më parë kanë qenë publike, duke rrezikuar këdo që i ka përdorur ose shpërndarë ato.
U arrestua në aeroportin e Pekinit
Chen u arrestua nga agjentët e sigurisë shtetërore kineze më 5 nëntor 2024 në Aeroportin Ndërkombëtar të Pekinit, teksa po përgatitej të kthehej në Boston pas një vizite familjare dhe leksioneve që kishte mbajtur në dy universitete kineze.
Bashkëshortja e tij tha se në fillim të ndalimit ai u mbajt në kushte të rënda, duke u detyruar të qëndronte ulur gjithë ditën mbi një stol të fortë pa lejuar të ngrihej, të lexonte apo të ushtronte aktivitet fizik. Për më tepër, nuk mori ilaçet për diabetin dhe problemet e tjera shëndetësore.
Ajo shtoi se Chen ka humbur rreth 14 deri në 18 kilogramë, ushqehet në mënyrë të pamjaftueshme dhe merr vetëm medikamente me cilësi të dobët.
Ai u akuzua zyrtarisht për spiunazh më 1 maj 2025, por ende nuk është gjykuar.
Senatori demokrat Ed Markey deklaroi se është “thellësisht i shqetësuar” për sigurinë dhe gjendjen shëndetësore të Chen, duke shprehur shpresën se presioni ndërkombëtar do ta detyrojë Kinën ta lirojë atë.
