Nga Enri Çeno
Dante nuk e shkroi Inferno-n si një histori tmerri. Ai e shkroi si një hartë të shpirtit njerëzor.
Në fillim të Komedisë Hyjnore, ai nuk është hero. Nuk është fitimtar. Nuk është profet. Ai është i humbur.
“Në mes të udhës së jetës sonë, u gjenda në një pyll të errët.”
Kjo është pika e nisjes së çdo transformimi të vërtetë. Njeriu nuk fillon nga maja. Nuk fillon nga qartësia. Nuk fillon nga triumfi. Fillon nga konfuzioni. Nga kriza. Nga momenti kur kupton se harta e vjetër nuk funksionon më.
Ky nuk është vetëm rrëfimi i Dantes. Është rrëfimi i individit. Është rrëfimi i kombeve. Është rrëfimi i qytetërimeve.
Dhe është, në shumë mënyra, rrëfimi i Perëndimit sot.
Për dekada të tëra, qytetërimi perëndimor jetoi me bindjen se historia kishte marrë fund. Se progresi ishte i pashmangshëm. Se rritja ekonomike do të zgjidhte çdo problem. Se teknologjia do të mbushte çdo boshllëk. Se liria individuale, e shkëputur nga çdo detyrim moral, do të prodhonte automatikisht lumturi.
Por njeriu nuk jeton vetëm me rehati.
Ai jeton me kuptim.
Dhe kur kuptimi humbet, edhe pasuria fillon të duket bosh.
Prandaj sot shohim një krizë më të thellë sesa inflacioni, sesa konfliktet politike apo sfidat ekonomike. Shohim një krizë orientimi. Një krizë identiteti. Një krizë besimi.
Në gjuhën e Jungut, pavetëdija kolektive po kërkon vëmendje.
Në gjuhën e Dantes, kemi hyrë në pyllin e errët.
Shumë njerëz kërkojnë një rrugë të shkurtër për të dalë prej tij. Kërkojnë slogane. Kërkojnë shpëtimtarë. Kërkojnë armiq për t’i fajësuar.
Por Virgjili nuk i ofroi Dantes rrugë të shkurtër.
Ai i tregoi një të vërtetë të pakëndshme:
“Nëse dëshiron të arrish dritën, duhet të kalosh përmes ferrit.”
Kjo është e vërtetë për individin dhe po aq e vërtetë për shoqëritë.
Sepse ferri nuk është thjesht vendi i vuajtjes.
Ferri është vendi ku iluzionet vdesin.
Çdo rreth i ferrit të Dantes përfaqëson një mashtrim që njeriu i ka bërë vetes. Çdo dënim është përballja me realitetin e një zgjedhjeje. Çdo vuajtje është një e vërtetë që nuk mund të fshihet më.
Kjo është arsyeja pse shumica e njerëzve nuk ndryshojnë.
Jo sepse nuk munden.
Por sepse nuk duan të shohin.
Ata duan parajsën pa kaluar nga ferri.
Duan suksesin pa sakrificë.
Duan rendin pa përgjegjësi.
Duan lirinë pa disiplinë.
Por rendi lind pikërisht aty ku njeriu merr mbi vete barrën e së vërtetës.
Dhe ky është mësimi që një brez i ri politik duhet të kuptojë.
Në Shqipëri, pas më shumë se tridhjetë vitesh tranzicion, ekziston një ndjenjë e përhapur lodhjeje. Breza të tërë janë rritur me premtime për zhvillim, për integrim, për shtet ligjor, për meritokraci. Megjithatë, shumë të rinj shohin emigracionin si zgjidhjen e vetme. Shumë qytetarë ndihen të përjashtuar nga vendimmarrja. Shumë njerëz kanë humbur besimin se sistemi mund të reformohet.
Ky është ferri politik i kohës sonë.
Jo sepse Shqipëria është e dënuar.
Por sepse është detyruar të përballet me pasojat e dekadave të tëra zgjedhjesh, kompromisesh dhe gabimesh.
Dhe pikërisht këtu lind sfida e brezit të ri të së djathtës.
Jo si një betejë për poste.
Jo si një garë për privilegje.
Por si një proces transformimi.
Sepse konservatorizmi, në kuptimin e tij më të thellë, nuk fillon me pyetjen: “Çfarë pushteti mund të fitojmë?”
Ai fillon me pyetjen:
“Çfarë duhet të ruajmë?”
Çfarë është aq e vlefshme sa meriton të mbrohet?
Familja?
Tradita?
Liria?
Dinjiteti i individit?
Përgjegjësia personale?
Kujtesa historike?
Këto nuk janë ide abstrakte. Janë themelet mbi të cilat ndërtohen qytetërimet.
Dhe kur themelet dobësohen, ndërtesa fillon të lëkundet.
Prandaj beteja e vërtetë e të rinjve të djathtë nuk është kundër një partie apo një qeverie të caktuar.
Beteja e tyre e parë është kundër cinizmit.
Kundër bindjes se asgjë nuk ndryshon.
Kundër tundimit për t’u bërë pjesë e të njëjtit sistem që pretendojnë se kundërshtojnë.
Kundër dëshirës për pushtet pa karakter.
Sepse historia është e mbushur me lëvizje që fituan zgjedhje dhe humbën shpirtin.
Ndërsa transformimi i vërtetë fillon aty ku individi vendos rregull në kaosin e vet.
Jordan Peterson shpesh ka argumentuar se njeriu nuk mund të rregullojë botën pa rregulluar më parë veten. Në të njëjtën mënyrë, një brez nuk mund të kërkojë të reformojë një komb pa ndërtuar më parë karakterin e vet.
Kjo është arsyeja pse rruga e ngjitjes është e gjatë.
Ajo kërkon sakrificë.
Kërkon durim.
Kërkon aftësinë për të thënë të vërtetën edhe kur ajo kushton.
Kërkon të ecësh përpara edhe kur fitoret nuk duken askund në horizont.
Sepse çdo ngjitje e vërtetë fillon në errësirë.
Çdo rilindje fillon me një krizë.
Çdo brez që ka ndryshuar historinë ka qenë fillimisht një pakicë që refuzoi të dorëzohej.
Në fund të ferrit, Dante nuk gjen dëshpërimin.
Ai gjen daljen.
Pas errësirës më të thellë, ai sheh përsëri yjet.
Dhe ndoshta ky është mësimi më i rëndësishëm për një brez të ri shqiptar që kërkon të ndërtojë të ardhmen.
Qytetërimet nuk shpëtohen nga ata që mohojnë krizën.
Ato shpëtohen nga ata që kanë guximin ta shohin drejt në sy.
Rruga nuk e shmang ferrin.
Rruga kalon përmes tij.
Dhe vetëm ai që ka guximin të zbresë deri në fund të errësirës, fiton të drejtën morale për t’i udhëhequr të tjerët drejt dritës.
