Trena në flakë, shina që digjen, tym i zi.
Pamjet e publikuara në internet nga luftëtarët ukrainas dokumentojnë sulmet e tyre të përsëritura sabotazhi kundër një sistemi të madh hekurudhor që Rusia po ndërton në territoret e pushtuara të Ukrainës. Por përpjekjet e tyre nuk janë aspak të mjaftueshme për të frenuar valën e zgjerimit të shpejtë industrial të Moskës.
Sulmet ndaj zinxhirëve të furnizimit të Rusisë kanë pasur ndikim të kufizuar, ndërsa kontrolli gjithnjë e më i fortë rus po shuan përpjekjet e rezistencës, tha një luftëtar ukrainas me emrin e koduar Orest, për arsye sigurie, ndërsa operon pas vijave të armikut në rajonin e Donetskut. “Hekurudha është qindra kilometra e gjatë,” i tha ai Reuters. “Fatkeqësisht, ne nuk jemi të gjithëfuqishëm.”
Sipas Kremlinit, këto rajone të pushtuara përfaqësojnë “Novorossiya”: Rusinë e Re. Dhe aty po zhvillohet një aktivitet intensiv.
Edhe pse Moska vazhdon luftën shkatërruese kundër forcave ukrainase në perëndim, ajo po investon qindra miliona dollarë në një program agresiv, shumëvjeçar ndërtimi të infrastrukturës së transportit dhe tregtisë në zonat që ka pushtuar në lindje dhe jug, sipas një hetimi të Reuters.
Ky program investimesh, i cili tejkalon ndjeshëm fondet e zhvillimit të caktuara për rajone të tjera ruse, lehtëson transportin e trupave dhe pajisjeve ushtarake, si dhe të drithit dhe burimeve minerale, tregojnë të dhënat.
Projektet e ndërtimit shërbejnë gjithashtu për një objektiv afatgjatë të Moskës: integrimin e territoreve të pushtuara në Rusi, përfshirë rajonin e Donbasit, fati i të cilit është në qendër të bisedimeve të mbështetura nga SHBA për përfundimin e luftës.
Raportimi i Reuters ofron panoramën e parë të detajuar të transformimit të Ukrainës nën kontrollin rus gjatë pushtimit. Analiza bazohet në mijëra imazhe satelitore, dokumente zyrtare të tenderëve rusë, deklarata publike, të dhëna eksporti dhe transporti, si dhe intervista me më shumë se tre dhjetëra zyrtarë ukrainas dhe ish-banore të zonave të pushtuara.
Kur u pyet për ndërtimin e infrastrukturës nga Rusia në territoret e pushtuara, presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskiy përmendi Krimenë si shembull, duke thënë se investimet ruse atje janë një “fasadë” që nuk u sjell përfitime banorëve të gadishullit ukrainas, të cilin Moska e aneksoi në vitin 2014. “Nuk duket si ndonjë resort modern,” tha ai në një intervistë. “Gjithçka është e militarizuar.” Zyra e Zelenskiyt nuk iu përgjigj kërkesës për koment mbi gjetjet e plota të hetimit të Reuters.
Një zyrtar i Shtëpisë së Bardhë tha se presidenti amerikan Donald Trump po punon shumë për t’i dhënë fund luftës dhe për të ndalur vrasjet e pakuptimta.
Zëdhënësi i Kremlinit Dmitry Peskov i tha Reuters se katër territoret janë pjesë integrale e Federatës Ruse dhe “subjekte të Rusisë”, duke shtuar: “Kjo është e shkruar në kushtetutën e vendit.”
Punimet janë duke përparuar për sistemin e ashtuquajtur Hekurudhat e Novorossiya-s, i cili përfshin një linjë të planifikuar prej 525 kilometrash, e nisur në vitin 2023, një vit pas pushtimit të plotë rus të Ukrainës. Linja do të përfshijë rajonet e Donetskut dhe Luhanskut, që përbëjnë Donbasin, si dhe Zaporizhzhia dhe Kherson.
Unaza e Azovit dhe rrjeti hekurudhor i Novorossiya-s
Rusia planifikon të ndërtojë një rrugë të re rrethore dhe një linjë hekurudhore në distanca të gjata që lidh territoret e pushtuara me territorin rus dhe Krimenë
Ndërkohë, autostrada e Novorossiya-s po shtrihet nëpër territoret e pushtuara si pjesë e një super-autostrade prej 1,400 kilometrash të quajtur “Unaza e Azovit”, që do të lidhë rajonet me Rusinë dhe Krimenë strategjikisht të rëndësishme.
Portet ukrainase të pushtuara, të cilat ishin kryesisht joaktive në vitet e para të luftës, janë rikonstruktuar dhe rihapur nën flamurin rus në Detin e Azovit, një det i brendshëm që lidhet me Detin e Zi.
Imazhet satelitore të marra në gusht të vitit të kaluar në qytetin Mariupol në rajonin e Donetskut tregojnë një objekt të ri me kupolë argjendi, me gjatësi sa një fushë futbolli, të ndërtuar në port gjatë pushtimit rus. Pranë tij shihet një grumbull i madh që duket si qymyr i përgatitur për eksport.
Imazhet satelitore zbulojnë se një strukturë e madhe me kupolë argjendi ka mbirë në portet e Mariupolit gjatë pushtimit rus, me grumbuj me atë që duket si qymyr i përgatitur për eksport pranë ujit
Analiza satelitore, e realizuar nga Reuters me ndihmën e një modeli të inteligjencës artificiale, shqyrtoi mijëra imazhe optike dhe radarike për të identifikuar projekte ndërtimi. Ajo zbuloi se më shumë se 2,500 kilometra hekurudha, autostrada dhe rrugë janë ndërtuar, riparuar ose përmirësuar midis viteve 2022 dhe 2025 në katër territoret e pushtuara dhe zonat përreth në Rusi me të cilat ato janë lidhur.
Shkalla e investimeve dhe natyra afatgjatë e projekteve infrastrukturore tregojnë se Kremlini nuk ka ndërmend t’i kthejë territoret Ukrainës në ndonjë marrëveshje të ardhshme paqeje, sipas Karolina Hird, studiuese për sigurinë kombëtare në Institutin për Studimin e Luftës në Uashington.
“Mënyra se si Rusia po investon shumë në industri dhe ekonomi në Ukrainën e pushtuar, për të përfituar financiarisht nga pushtimi, gjithashtu e lidh ekonomikisht Ukrainën me Rusinë,” tha ajo.
Kjo përbën një lajm të zymtë për Ukrainën dhe aleatët e saj europianë, të cilët kanë insistuar që Moska të kthejë territoret e pushtuara dhe kanë refuzuar kërkesat amerikane që Kievi të heqë dorë nga kontrolli i të gjithë Donbasit si pjesë e një marrëveshjeje për t’i dhënë fund konfliktit katërvjeçar.
Moska ka nxjerrë gjithashtu në shitje dhjetëra pasuri të vlefshme në territoret e pushtuara, sipas dokumenteve të ankandeve shtetërore ruse. Këto përfshijnë miniera dhe toka bujqësore – si të drejtat për zhvillimin e një prej depozitave më të mëdha të arit në Ukrainë, të blera nga një kompani ruse minerare në prill 2025.
Rrjeti i ri rrugor i Rusisë në Ukrainën e pushtuar
Që nga viti 2022, Rusia ka ndërtuar dhe përmirësuar korridore të rëndësishme rrugore në territoret e pushtuara, përfshirë segmente kyçe të autostradës Novorossiya dhe Unazës së Azovit
Analiza e Reuters e imazheve satelitore nga Airbus DS, Vantor, Planet Labs, Sentinel-1 dhe Sentinel-2, të dhënat e Open Street Map dhe Instituti për Studimin e Luftës
Ministria ruse e transportit dhe ndërmarrja shtetërore Novorossiya Railways, e krijuar në vitin 2023 për të mbikëqyrur ndërtimin dhe mirëmbajtjen e hekurudhave në territoret e pushtuara, nuk iu përgjigjën pyetjeve mbi ecurinë e projekteve infrastrukturore.
Moska nuk e fsheh pretendimin e saj historik mbi lindjen dhe juglindjen e Ukrainës apo ambicien për t’i ribashkuar këto rajone me atë që e konsideron “atdheun”. Presidenti Vladimir Putin ka plane ambicioze për “Novorossiya-n” – një term nga epoka perandorake cariste që nacionalistët modernë e përdorin për të përshkruar këto territore.
Rusia ka caktuar rreth 11.8 miliardë dollarë fonde federale për zhvillimin e katër territoreve të pushtuara në Ukrainë midis viteve 2024 dhe 2026, si pjesë e një programi prioritar kombëtar zhvillimi, sipas analizës së Reuters mbi të dhënat qeveritare të publikuara online. Kjo është pothuajse trefishi i shumës së akorduar për rreth 20 rajone të tjera federale që përfitojnë nga programe të ngjashme.
Putin paraqiti vizionin e tij për këto territore në një fjalim publik më 30 shtator, për të shënuar përvjetorin e tretë të “ribashkimit” të tyre me Rusinë. Rajonet kishin vuajtur nga shkatërrimet e luftës dhe dekada neglizhence, tha presidenti, ndërsa Rusia ka ndërtuar 6,350 kilometra rrugë atje gjatë tre viteve të fundit.
“Është nisur një program i madh zhvillimi socio-ekonomik, në thelb një program për ringjalljen e tokave tona historike ruse,” deklaroi Putin.
Aktualisht Moska kontrollon rreth një të pestën e territorit të Ukrainës, përfshirë pjesën më të madhe të katër rajoneve: Donetsk, Luhansk, Zaporizhzhia dhe Kherson. Ajo ka pretenduar zyrtarisht të gjithë këto rajone si pjesë të Rusisë.
Zyrtari i inteligjencës ushtarake ukrainase, Vadym Skibitskyi, thotë se përparësia e Rusisë janë zinxhirët e furnizimit për të mbështetur përpjekjet e luftës
Veprimi i Rusisë për aneksimin e territoreve është dënuar nga Ukraina dhe aleatët e saj perëndimorë si një grabitje e paligjshme territoriale.
Lidhjet e reja rrugore dhe hekurudhore që po ndërtohen mundësojnë tashmë që automjetet dhe trenat që transportojnë njerëz dhe mallra të shmangin Urën e Krimesë, sipas autoriteteve lokale dhe ruse. Kjo urë ishte më parë lidhja e vetme rrugore dhe hekurudhore e Rusisë me Krimenë dhe shërbente për transportin e trupave, karburantit dhe pajisjeve drejt Ukrainës përmes gadishullit. Ajo ka qenë një pikë e ndjeshme për logjistikën ruse, pasi sulmet e përsëritura ukrainase kanë shkaktuar vonesa dhe ndërprerje.
Vadym Skibitskyi, zëvendësshef i agjencisë së inteligjencës ushtarake ukrainase HUR, tha se fokusi kryesor rus është ndërtimi i zinxhirëve të furnizimit për të mbështetur përpjekjet e luftës.
“Konsiderata më kritike për rusët është infrastruktura. Është infrastruktura e transportit,” shtoi ai.
Imazhet satelitore zbulojnë hekurudhën e re
Që nga viti 2023, Rusia ka shpenzuar rreth 425 milionë dollarë për ndërtimin dhe mirëmbajtjen e rrjetit hekurudhor në territoret e pushtuara, sipas deklaratave të publikuara online nga Novorossiya Railways dhe autoriteti rus i mbikëqyrjes së hekurudhave në gusht të vitit të kaluar.
Projekti kryesor është linja që lidh Rusinë jugore me Krimenë përmes territoreve të pushtuara, sipas mediave zyrtare ruse. Kostoja totale e planifikuar nuk është bërë publike.
Imazhet satelitore të marra midis korrikut 2023 dhe nëntorit 2025 tregojnë ndërtimin gradual të një segmenti prej 60 kilometrash midis qyteteve Novoselivka dhe Kolosky në rajonin e Donetskut, në veri të Mariupolit.
Një zyrtar i inteligjencës ukrainase tha se kjo lidhje është shembull i mënyrës se si Rusia po ndërton linja hekurudhore më larg vijës së frontit, në distancë më të sigurt nga sulmet ukrainase, për të transportuar municione dhe mjete ushtarake drejt trupave të saj. Reuters nuk mundi të përcaktojë nëse linja është tashmë funksionale.
Programi rus i ndërtimit të rrugëve gjithashtu po konsumon qindra miliona dollarë, i udhëhequr nga projekti i autostradës Novorossiya, sipas dokumenteve të tenderëve shtetërorë.
Gjithsej 20 tenderë për ndërtimin e autostradës, me vlerë mbi 214 milionë dollarë, janë dhënë kontraktorëve, sipas faqes shtetërore ruse të prokurimeve. Projektet përfshijnë studime inxhinierike deri te mirëmbajtja e urave. Ministria ruse e transportit tha se në vitin 2026 do të shpenzohen edhe 123 milionë dollarë shtesë për këtë rrugë.
Zyrtari ukrainas: Është si Krimea, por më shpejt
Rruga përbëhet nga segmente të reja dhe të përmirësuara të autostradave ekzistuese dhe do të ketë një gjatësi prej 630 kilometrash kur të përfundojë, sipas agjencisë federale ruse të rrugëve dhe ministrisë së transportit. Nuk është dhënë një afat përfundimi.
Ndërtimi dhe riparimi i urave dhe nyjeve rrugore, zgjerimi i rrugëve dhe madje edhe pastrimi i vegjetacionit përgjatë tyre janë të dukshme në imazhet satelitore.
Punimet kanë përfunduar në pjesën më të madhe të një segmenti prej 100 kilometrash midis Taganrogut në jugperëndim të Rusisë dhe zonës pranë Manhush në Donetskun e pushtuar, sipas analizës së Reuters. Rusia po ndërton gjithashtu një rrugë të re anashkalimi rreth Mariupolit, qytet që u shkatërrua pothuajse plotësisht në fillim të luftës.
Autostrada Novorossiya përbën segmentin e territoreve të pushtuara në Unazën gjigante të Azovit. Zyrtarët rusë thonë se planifikojnë ta përfundojnë këtë autostradë deri në vitin 2030, duke lidhur Rostov-on-Don me Mariupolin dhe qytete të tjera në Zaporizhzhia dhe Krime.
Tymi del nga një depo ruse karburanti në flakë pranë Urës së Krimesë, një rrugë kyçe që lidh Rusinë me Krimenë, të cilën Moska e përdor për të transportuar trupa dhe pajisje në vijën e frontit në Ukrainë
Olha Kuryshko, përfaqësuese e presidentit ukrainas për Krimenë, tha se përpjekja e Rusisë për të ndërtuar infrastrukturë ekonomike në lindje dhe jug të Ukrainës i ngjan asaj që bëri në Krime pas aneksimit në vitin 2014 – por këtë herë shumë më shpejt.
Pas pushtimit të Krimesë, Moska ndërmori projekte ambicioze si Ura e Krimesë, një strukturë 19 kilometra e gjatë rrugore dhe hekurudhore, si dhe një autostradë të re dhe dy centrale energjetike për të siguruar furnizim të qëndrueshëm me energji elektrike.
“Sipas analizës sonë, rusët kanë arritur për tre vjet pushtim të territoreve të reja aq sa kanë bërë për 10 vjet në Krime,” tha Kuryshko. “Ata e kanë realizuar shumë shpejt, kanë shpenzuar shumë para dhe e kanë çuar në një nivel më të lartë atë që bënë në Krime. Krimea ishte terreni i tyre i provës.”
Kremlini merr nën kontroll portet e Ukrainës
Rusia ka ndërmarrë gjithashtu hapa për të shfrytëzuar portet e pushtuara ukrainase në Detin e Azovit, një det i brendshëm i kufizuar nga Rusia dhe Ukraina që lidhet me Detin e Zi përmes ngushticës Kerç. Ky det ka qenë një rrugë e rëndësishme tregtare për shekuj.
Vladimir Putin viziton Urën e Krimesë në dhjetor 2022. Hapësira rrugore dhe hekurudhore prej 19 km ishte një projekt kryesor për udhëheqësin rus, i cili e kishte hapur atë për trafikun rrugor duke kaluar një kamion mbi të në vitin 2018
Në gusht, Moska shtoi Mariupolin dhe Berdyanskun në listën publike të porteve ruse të hapura për anije ndërkombëtare, një veprim i dënuar nga Kievi. Të dy portet po thellohen dhe zgjerojnë kanalet për të lejuar kalimin e anijeve më të mëdha. Që nga viti 2023, janë publikuar tenderë ndërtimi për këto projekte me vlerë mbi 13 milionë dollarë.
Dy punonjës me përvojë në portin e Mariupolit, duke folur në mënyrë anonime, thanë se aktiviteti është rritur ndjeshëm muajt e fundit. Anijet transportojnë kryesisht drith dhe qymyr, edhe pse aktiviteti mbetet nën nivelin para luftës.
Midis korrikut dhe nëntorit të vitit të kaluar, 18 anije mallrash të operuara nga kompani ruse dhe të huaja janë regjistruar duke u nisur nga portet Mariupol dhe Berdyansk drejt porteve në Turqi, sipas të dhënave të monitorimit të anijeve nga LSEG. Reuters nuk arriti të përcaktojë çfarë mallrash transportonin saktësisht. Autoritetet turke nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.
Në vitin 2024, sipas të dhënave të LSEG, asnjë anije nuk hyri ose doli nga këto dy porte.
Rusia po shfrytëzon gjithashtu burimet natyrore të territoreve të pushtuara.
Një mural i zbukuruar në një ndërtesë, për të shënuar përvjetorin e tretë të marrjes së kontrollit të Mariupolit nga Rusia, ngrihet mbi banorët e qytetit të pushtuar ukrainas në maj 2025
Të dhënat doganore ruse tregojnë se midis marsit 2022 dhe marsit 2025 janë eksportuar të paktën 508,500 ton qymyr dhe produkte të ngjashme me vlerë 13.2 milionë dollarë nga rajonet e pushtuara. Blerësit kryesorë ishin kompani tregtare nga Turqia dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, si dhe kompani në Indi, Indonezi, Egjipt dhe Algjeri.
Ministria e jashtme e Indonezisë deklaroi se marrëdhëniet tregtare zhvillohen përmes mekanizmave transparentë dhe se vendi importon qymyr nga disa shtete, përfshirë Rusinë, Australinë dhe Kinën. Vendet e tjera nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.
Minierë ari në lindje të Ukrainës
Moska ka zgjeruar kontrollin mbi burimet natyrore përmes ankandeve shtetërore.
Dhjetëra pasuri, nga minierat deri te tokat bujqësore, janë nxjerrë në shitje online, sipas dokumenteve të ankandeve të shqyrtuara nga Reuters. Mes tyre janë të drejtat për nxjerrjen e gurit ranor, granitit dhe materialeve të tjera nga katër miniera në rajonin e Luhanskut.
Një nga shitjet më të mëdha deri tani ka qenë miniera e arit Bobrykivske në Luhansk, e blerë për 9.7 milionë dollarë nga Alchevskpromgroup, e kontrolluar nga kompania ruse Polyanka.
Rezervat e kësaj miniere përmbajnë rreth 1.64 ton ar, me një vlerë të vlerësuar rreth 260 milionë dollarë sipas çmimeve aktuale.
Kompania australiane Korab Resources kishte zhvilluar më parë projektin, por e ndërpreu punën në vitin 2014 pasi zona u mor nga separatistët e mbështetur nga Rusia, duke e bërë të pamundur vazhdimin e projektit për shkak të sanksioneve perëndimore.
Imazhet satelitore të marra në shtator tregojnë gjurmë automjetesh rreth vendburimit. Sipas drejtuesit Andrej Karpinski, punimet duket se kanë filluar, duke përfshirë përdorimin e makinerive dhe kontejnerëve pranë zonës së nxjerrjes.
Hird nga Instituti për Studimin e Luftës tha se pushtimi i një territori kaq të madh sjell kosto të konsiderueshme, por aftësia e Rusisë për të shfrytëzuar burimet natyrore dhe industriale mund të jetë e rëndësishme për financat e saj, të cilat janë rënduar nga lufta dhe sanksionet ndërkombëtare.
“Kjo mund ta çojë situatën deri në pikën që pushtimi të bëhet realisht fitimprurës për Rusinë,” tha Hird.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Monitor
