Aktivistët e të drejtave të njeriut deklaruan herët të martën se të paktën 35 persona janë vrarë në protestat mbarëkombëtare në Iran që nisën muajin e kaluar, ndërsa autoritetet kanë nisur shtypjen e demonstratave të nxitura nga problemet ekonomike.
Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve të Të Drejtave të Njeriut (HRANA), një grup me bazë në SHBA që mbështetet në një rrjet aktivistësh brenda Iranit, tha se janë arrestuar më shumë se 1,200 persona. Protestat janë zhvilluar në rreth 250 vende në 27 nga 31 provincat e Iranit, tha grupi.
Sipas organizatës, të vdekurit përfshijnë 29 protestues, katër fëmijë dhe dy anëtarë të forcave të sigurisë. Associated Press ka raportuar më parë se ky grup ka dokumentuar me saktësi viktimat në protestat e kaluara iraniane. Agjencia iraniane e lajmeve Fars, e cila është e afërt me Gardën Revolucionare, raportoi të hënën se 250 oficerë policie dhe 45 anëtarë të milicisë Basij – një forcë paraushtarake që shpesh përdoret për të shtypur protestat – u plagosën.
Rritja e numrit të vdekjeve të raportuara pason një paralajmërim nga presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i cili shkroi të premten në Truth Social se nëse Irani “qëllon dhe vret dhunshëm protestuesit paqësorë”, Shtetet e Bashkuara do t’u vinin në ndihmë. Ali Larijani, një këshilltar i Udhëheqësit Suprem, Ayatollah Ali Khamenei, paralajmëroi se ndërhyrja e SHBA-së do të “mbillte kaos në gjithë rajonin” dhe do dëmtonte interesat amerikane.
Protestat u ndezën nga zemërimi mbi krizën ekonomike të Iranit dhe rënien e mprehtë të vlerës së monedhës kombëtare. Ato janë trazirat e para të mëdha që nga konflikti i fundit 12-ditor me Izraelin dhe më të mëdhatë që nga protestat e vitit 2022 që pasuan vdekjen e Mahsa Amini pas ndalimit të saj për dyshimin e shkeljes së rregullave të hixhabit, megjithëse demonstratat e tanishme nuk kanë arritur ende të njëjtën shkallë.
Mbulimi nga mediat shtetërore ka qenë i kufizuar, me shumicën e raporteve që vijnë nga media të lidhura me opozitën dhe video në rrjetet sociale që tregojnë përleshje dhe të shtëna me armë nga forcat e sigurisë. Udhëheqësi Suprem Khamenei tha të shtunën se “rebelët duhet të çohen atje ku e kanë vendin”.
Presidenti Masoud Pezeshkian urdhëroi Ministrinë e Brendshme të formojë një ekip special për të hetuar ngjarjet në provincën Ilam, rreth 320 milje në jugperëndim të Teheranit, ku aktivistët thonë se u vranë protestues dhe videot duket se tregojnë forcat e sigurisë duke qëlluar mbi turmat. Ai gjithashtu pranoi një “incident” në një spital në Ilam, ku aktivistët thonë se forcat e sigurisë bastisën objektin për të arrestuar protestuesit e plagosur. Agjencia Fars ka pretenduar, pa prova, se protestuesit atje ishin të armatosur.
Departamenti i Shtetit i SHBA-së dënoi bastisjen e spitalit, duke thënë në një postim në gjuhën perse në X se hyrja me forcë në spital, rrahja e stafit mjekësor dhe sulmi ndaj të plagosurve me gaz lotsjellës dhe municione ishte “një krim i qartë kundër njerëzimit”.
Shefi i gjyqësorit Gholamhossein Mohseni Ejei tha se autoritetet nuk do tregonin “asnjë tolerancë për rebelët”, duke urdhëruar prokurorët të veprojnë me vendosmëri, duke këmbëngulur se shteti bën dallimin midis protestuesve dhe atyre që i etiketon si rebelë. Faqja e internetit Mizan e gjyqësorit raportoi se policia sekuestroi armë dhe materiale për prodhimin e mjeteve shpërthyese të improvizuara nga një vendstrehim i dyshuar.
Gazetat konservatore Javan dhe Kayhan akuzuan Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara për financimin e trazirave. Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme, Esmail Baghaei, tha se Izraeli “po kërkonte të shfrytëzonte protestat për të mbjellë përçarje”, mes frikës iraniane se Izraeli mund të përdorte trazirat si pretekst për të goditur sërish Iranin, shkruan Ynet.
