Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, kërkoi të premten “dorëzimin e pakushtëzuar” të Iranit, një përshkallëzim dramatik i kërkesave të tij një javë pasi ai nisi luftën së bashku me Izraelin, gjë që mund ta bëjë më të vështirë arritjen e një marrëveshjeje të shpejtë për t’i dhënë fund konfliktit.
Trump i bëri këto deklarata në rrjetet sociale vetëm disa orë pasi presidenti i Iranit njoftoi se disa vende të paidentifikuara kishin filluar përpjekje ndërmjetësimi, një nga sinjalet e para të ndonjë iniciative diplomatike për t’i dhënë fund konfliktit.
“Nuk do të ketë marrëveshje me Iranin përveçse DORËZIM I PAKUSHTËZUAR!” shkroi Trump.
“Pas kësaj, dhe përzgjedhjes së një Udhëheqësi (ose udhëheqësve) të MADH dhe TË PRANUESHËM, ne, dhe shumë nga aleatët dhe partnerët tanë të mrekullueshëm e shumë të guximshëm, do të punojmë pa u lodhur për ta rikthyer Iranin nga pragu i shkatërrimit, duke e bërë atë ekonomikisht më të madh, më të mirë dhe më të fortë se kurrë më parë.”
Kërkesa për dorëzim, si dhe mundësia që kjo të komplikojë çdo rrugë të shpejtë për t’i dhënë fund një konflikti që ka ndërprerë furnizimet globale të energjisë, shkaktoi menjëherë tronditje në tregjet financiare. Tregjet evropiane të aksioneve, të hapura në momentin e postimit të Trump, pësuan një rënie të menjëhershme. Edhe Wall Street u hap me rënie të fortë pak më vonë.
Të enjten, Trump i kishte thënë Reuters në një intervistë telefonike se po kërkonte të drejtën për të ndihmuar në përzgjedhjen e liderit të ri suprem të Iranit, për të zëvendësuar Ajatollah Ali Khamenein, i cili u vra në ditën e parë të luftës.
Izraeli godit Bejrutin pas urdhërit për evakuim masiv
Në terren, Izraeli vazhdoi një zgjerim të madh të luftës në Liban, duke bombarduar kryeqytetin Bejrut të premten, pasi kishte urdhëruar një evakuim të paprecedentë të të gjithë periferive jugore të qytetit.
Ai gjithashtu nisi një valë të re sulmesh ndaj Iranit, duke thënë se 50 avionë luftarakë kishin goditur një bunker që ende përdorej nga udhëheqja iraniane nën kompleksin e shkatërruar të Khameneit në Teheran.
Presidenti i Iranit, Masoud Pezeshkian, shkroi në X: “Disa vende kanë filluar përpjekje ndërmjetësimi.” Ai nuk i identifikoi këto vende dhe nuk dha detaje të tjera.
“Të jemi të qartë: ne jemi të përkushtuar ndaj paqes së qëndrueshme në rajon, por nuk kemi as hezitimin më të vogël për të mbrojtur dinjitetin dhe autoritetin e vendit tonë,” shtoi ai.
Sipas sistemit politik të Iranit, presidenti është në varësi të liderit suprem, por Pezeshkian tani po shërben në një panel që ka marrë përsipër detyrat e Khameneit.
Izraeli e ka zgjeruar bombardimin edhe në Liban për të shkatërruar Hezbollahun, milicinë shiite aleate të Iranit që ka qenë një forcë dominuese në politikën libaneze që nga vitet 1980 dhe pjesë e një “boshti rezistence” më të gjerë, por tashmë të dobësuar. Hezbollahu qëlloi ndaj Izraelit këtë javë për të hakmarrë vdekjen e Khameneit.
“Po flemë këtu në rrugë – disa në makina, disa në rrugë, disa në plazh,” tha Jamal Seifeddin, 43 vjeç, i cili u largua nga periferitë jugore të Bejrutit dhe e kaloi natën në rrugët e qendrës së kryeqytetit. “Askush nuk solli as edhe një batanije.”
Izraeli ka ndërhyrë në Liban në mënyrë të përsëritur gjatë dekadave, së fundmi në një fushatë që dobësoi Hezbollahun në vitin 2024. Por ashpërsia e sulmeve të së premtes kishte pak precedentë.
Rreth 300 mijë njerëz janë zhvendosur në Liban gjatë katër ditëve të fundit, sipas Këshillit Norvegjez për Refugjatët.
Brenda Izraelit, shpërthime mund të dëgjoheshin ndërsa mbrojtja izraelite aktivizohej për të rrëzuar zjarrin hyrës iranian. Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti, Katari, Bahreini dhe Arabia Saudite raportuan gjithashtu sulme të reja me dronë dhe raketa.
Ushtria izraelite thotë se ka shkatërruar 80% të sistemeve të mbrojtjes ajrore të Iranit në javën e parë të fushatës dhe ka neutralizuar më shumë se 60% të lëshuesve të raketave të tij, duke krijuar atë që e përshkruan si një ngushticë në aftësinë e Iranit për të lëshuar raketa.
Rusia po i siguron Iranit informacione që përfshijnë vendndodhjet e anijeve dhe avionëve luftarakë amerikanë në Lindjen e Mesme, pasi aftësia e Iranit për të lokalizuar forcat amerikane ishte dobësuar, raportoi Washington Post duke cituar tre zyrtarë të njohur me inteligjencën.
Misionet ruse në SHBA nuk iu përgjigjën menjëherë kërkesave për koment mbi raportin.
Ndërkohë, burime thanë se administrata Trump po përgatitej të diskutonte përshpejtimin e prodhimit të armëve me kontraktorët e mbrojtjes, pasi Irani dhe operacionet e tjera të fundit kishin ulur rezervat.
“Do duhet ta zgjedhim atë person”
Duke këmbëngulur në të drejtën për të ndihmuar në zgjedhjen e liderit të ardhshëm të Iranit – që pritet të jetë një klerik i lartë mysliman shiit i zgjedhur nga një panel ekspertësh fetarë – Trump bëri kërkesën e tij më të qartë për kontroll mbi një vend me më shumë se 90 milionë banorë.
“Do të duhet ta zgjedhim atë person bashkë me Iranin. Do të duhet ta zgjedhim atë person,” tha Trump të enjten në një intervistë telefonike për Reuters.
Izraeli ka deklaruar hapur se synon të përmbysë sistemin qeverisës të Iranit. Uashingtoni ka qenë më i kujdesshëm në deklarata, duke thënë se qëllimi i tij është të eliminojë aftësinë e Iranit për të projektuar forcë përtej kufijve të tij, ndërsa njëkohësisht fton iranianët të ngrihen dhe të rrëzojnë qeverinë e tyre.
Nuk pati një reagim të menjëhershëm nga Irani ndaj deklaratave të Trump. Irani e ka cilësuar luftën si një sulm të paprovokuar dhe e përshkruan vrasjen e liderit të tij, Khamenei, si një atentat.
Ai thotë se paneli që do të zgjedhë liderin e ri po zhvillon punën e tij, shkruan Reuters.
Disa iranianë e festuan hapur vdekjen e Khameneit, disa javë pasi forcat e sigurisë nën kontrollin e tij vranë mijëra protestues në trazirat më të mëdha të brendshme që nga periudha revolucionare. Por ka pasur pak shenja të opozitës ndaj autoriteteve gjatë sulmeve ajrore, ndërsa aktivistët thonë se nuk është e sigurt të kthehen në rrugë.
Të paktën 1,230 njerëz janë vrarë në Iran që kur SHBA dhe Izraeli nisën sulmet më 28 shkurt, sipas Shoqatës së Gjysmëhënës së Kuqe të Iranit. Ministria e Shëndetësisë e Libanit ka raportuar 123 të vrarë dhe 683 të plagosur si rezultat i sulmeve izraelite. Të paktën 10 izraelitë janë vrarë nga sulmet iraniane.
Dy zyrtarë amerikanë i thanë Reuters se hetuesit ushtarakë besojnë se është e mundshme që forcat amerikane të kenë qenë përgjegjëse për një sulm të dukshëm ndaj një shkolle vajzash në Iran që vrau dhjetëra fëmijë në ditën e parë të luftës. Hetuesit ende nuk kanë arritur një përfundim përfundimtar.
