Udhëheqësit e Bashkimit Evropian i kanë kërkuar Komisionit Evropian të rishikojë çmimet e energjisë elektrike dhe sistemin e tregtimit të emetimeve të karbonit (ETS), me qëllim frenimin e luhatjeve të çmimeve, duke ruajtur njëkohësisht stimujt për klimën.
Sipas një dokumenti të brendshëm të parë nga Euronews, liderët e BE-së po i bëjnë thirrje Komisionit Evropian të rishikojë çmimet e energjisë elektrike për familjet dhe për sektorin industrial dhe të paraqesë urgjentisht propozime konkrete për uljen e kostove të energjisë në afat të shkurtër.
Kjo nismë vjen në një kohë kur presioni politik në të gjithë bllokun është rritur për shkak të çmimeve të larta të energjisë elektrike. Çmimet e gazit janë rritur ndjeshëm pas ndalimit të prodhimit nga Katari, në një klimë tensionesh të shtuara për shkak të luftës me Iranin, që ka vënë në rrezik si prodhimin, ashtu edhe transportin e energjisë në Lindjen e Mesme.
Edhe para se Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli të kryenin sulmet ndaj Iranit, qeveritë e BE-së kishin shprehur shqetësim se çmimet e larta të energjisë dhe të karbonit mund të dëmtonin konkurrueshmërinë industriale. Për këtë arsye, ato kanë kërkuar nga ekzekutivi i BE-së të ndërmarrë “veprime urgjente dhe të guximshme”.
Dokumenti, i datës 9 mars, parashikon gjithashtu që Komisioni Evropian të paraqesë deri në korrik 2026 një rishikim të tregut të karbonit të BE-së, Sistemit të Tregtimit të Emetimeve (ETS). Çështja do të diskutohet nga liderët evropianë në takimin e planifikuar për më 19 dhe 20 mars.
ETS është mekanizmi i BE-së që detyron kompanitë të paguajnë për ndotjen që shkaktojnë, me qëllimin e dyfishtë të reduktimit të emetimeve dhe nxitjes së industrisë për të investuar në alternativa më të qëndrueshme.
Presion për ndryshime në tregun e karbonit
Megjithëse disa vende të BE-së kanë kërkuar që sistemi aktual të mos ndryshohet, pas presionit të fortë nga industria dhe disa qeveri, Këshilli i BE-së dëshiron që Komisioni të shqyrtojë mënyra për të ulur paqëndrueshmërinë e çmimeve të karbonit dhe ndikimin e tyre në faturat e energjisë elektrike.
Institucioni që përfaqëson krerët e shteteve dhe qeverive thekson, megjithatë, se roli qendror i ETS-së në nxitjen e investimeve dhe inovacionit për tranzicionin energjetik duhet të ruhet.
Ende nuk është e qartë se çfarë masash konkrete mund të merren, por çdo reformë e ETS-së duhet të shmangë dobësimin e kufirit të emetimeve në rënie, në mënyrë që sistemi të ruajë rëndësinë e tij për politikat klimatike.
Analisti i energjisë në kompaninë e inteligjencës së tregtisë Kpler, Alessandro Armenia, tha për Euronews se çmimi i karbonit lidhet me dorëzimin e kuotave në fund të vitit.
“Çmimi i karbonit lidhet me dorëzimin e krediteve në fund të vitit. Nëse ndodh diçka sot, edhe nëse tregu mendon se është afatshkurtër, efekti do të reflektohet në çmimin e fundvitit,” u shpreh ai.
Sipas tij, mënyra më e mirë për të shmangur ndikimin e politikës dhe rregullimit në treg është ndryshimi i sistemit nga modeli aktual “cap and trade” drejt një mekanizmi që shpërblen kompanitë që reduktojnë emetimet.
“Aktualisht BE-ja vepron si një polic që vendos gjoba për ata që nuk reduktojnë emetimet. Do të ishte më e mençur të paguheshin ata që janë të gatshëm të dekarbonizohen,” shtoi Armenia.
Zgjerimi i infrastrukturës energjetike
Këshilli i BE-së po shtyn gjithashtu për zhvillimin më të shpejtë të infrastrukturës energjetike, veçanërisht të rrjeteve elektrike, të cilat konsiderohen thelbësore për të përballuar rritjen e prodhimit të energjisë nga burimet e rinovueshme në vendet e BE-së.
Ligjvënësve evropianë u kërkohet që deri në vitin 2026 të arrijnë një marrëveshje për zgjerimin e rrjeteve elektrike dhe forcimin e ndërlidhjeve ndërkufitare, duke përshpejtuar edhe procedurat e lejeve.
Rritja e fundit e çmimeve të karburanteve fosile të importuara ka forcuar argumentin e disa politikëbërësve evropianë se përshpejtimi i tranzicionit energjetik është rruga më efektive drejt sigurisë energjetike dhe qëndrueshmërisë ekonomike në afat të gjatë.
Ideja është që përmes zgjerimit të burimeve të rinovueshme dhe atyre me karbon të ulët, BE-ja të ulë varësinë nga tregjet globale të paqëndrueshme të karburanteve, duke siguruar energji më të lirë të prodhuar brenda bllokut.
Megjithatë, liderët e BE-së pranojnë se tranzicioni duhet të menaxhohet me kujdes në afat të shkurtër për të shmangur rrezikun që industritë me konsum të lartë energjie të zhvendosen në rajone me kosto më të ulëta të energjisë dhe të karbonit.
Komisioneri evropian për Energjinë, Dan Jørgensen, deklaroi se varësia nga karburantet fosile të importuara e ekspozon Evropën ndaj luhatjeve globale.
“Për sa kohë që Evropa varet nga karburantet fosile të importuara, do të mbetemi të ekspozuar ndaj paqëndrueshmërisë globale. Prandaj forcimi i pavarësisë energjetike është thelbësor për të ndërtuar një sistem energjetik më të pastër, më të sigurt dhe më të përballueshëm,” tha ai.
Ndërkohë, qeveritë e BE-së dhe Komisioni Evropian po shqyrtojnë edhe rishikimin e taksave, tarifave të rrjeteve elektrike dhe kostove të karbonit të lidhura me çmimet e energjisë, si një zgjidhje të shpejtë për industritë që po përballen me kosto të larta energjie.
