Kërkimet e fundit shkencore kanë nxjerrë në pah dallime të theksuara gjinore në mënyrën se si diagnostikohet autizmi. Edhe pse femrat kanë në thelb të njëjtën gjasë për të qenë autike sa meshkujt, të dhënat tregojnë se meshkujt kanë rreth katër herë më shumë gjasa të diagnostikohen që në fëmijëri.
Autizmi është një formë neurodivergjence që shoqëron individin gjatë gjithë jetës dhe ndikon në mënyrën se si ai e percepton botën dhe ndërvepron me të tjerët. Ai mund të shfaqet përmes ndryshimeve në komunikimin social, interesave të ngushta dhe sjelljeve përsëritëse.
Gjatë 30 viteve të fundit, prevalenca e autizmit është rritur ndjeshëm. Për shembull, në vitin 2002 rreth 0.7% e fëmijëve 8-vjeçarë në SHBA diagnostikoheshin me autizëm, ndërsa në vitin 2022 kjo shifër arriti në 3.3%. Megjithatë, kjo rritje nuk ka qenë e barabartë mes gjinive, pasi raporti i diagnozave mashkull-femër ka mbetur rreth 4 me 1.
Në përgjithësi, shkaqet e kësaj rritjeje të prevalencës nuk lidhen me një “epidemi” të papritur të autizmit, siç pretendohet ndonjëherë. Studiuesit sugjerojnë se rritja është kryesisht rezultat i ndryshimeve shoqërore dhe diagnostikuese, megjithëse edhe faktorë të caktuar mjedisorë mund të kenë ndikim.
Sot ekziston një ndërgjegjësim shumë më i madh për autizmin dhe një stigmë dukshëm më e vogël shoqërore. Më shumë prindër, mësues dhe individë janë të informuar për këtë gjendje, çka u mundëson atyre të njohin shenjat si te fëmijët, ashtu edhe te vetja, dhe të kërkojnë një diagnozë. Paralelisht, kriteret diagnostikuese janë zgjeruar, duke përfshirë edhe shenja më delikate që më parë shpesh neglizhoheshin.
Megjithatë, mbetet pyetja pse ekziston një pabarazi kaq e madhe gjinore, veçanërisht kur ka prova se femrat përjetojnë një “efekt kapjeje” gjatë adoleshencës, duke u diagnostikuar më vonë.
Shpjegimet tradicionale janë mbështetur në idenë se vajzat, në përgjithësi, kanë aftësi më të mira sociale dhe komunikimi në fëmijëri, gjë që i bën simptomat e autizmit më pak të dukshme dhe më të vështira për t’u identifikuar. Megjithatë, deri tani kanë munguar studime të mëdha që i ndjekin këto trende përgjatë gjithë jetëgjatësisë. Pikërisht këtë boshllëk synon të mbushë një studim i ri nga Suedia.
Në këtë studim, studiuesit përdorën regjistrat kombëtarë për të analizuar shkallët e diagnozës së autizmit tek 2.7 milionë individë të lindur në Suedi midis viteve 1985 dhe 2022. Të dhënat lejuan ndjekjen e këtyre individëve që nga lindja deri në një moshë maksimale 37 vjeç.
Gjatë kësaj periudhe, autizmi u diagnostikua te 78,522 persona, me një moshë mesatare diagnoze prej 14.3 vjeç. Studiuesit vunë re se shkallët e diagnozës rriteshin në çdo interval pesëvjeçar gjatë fëmijërisë, duke arritur kulmin në moshën 10–14 vjeç për meshkujt dhe 15–19 vjeç për femrat.
Të dhënat treguan qartë se meshkujt kishin më shumë gjasa të diagnostikoheshin gjatë fëmijërisë, ndërsa femrat i “kapnin” ata gjatë adoleshencës. Si pasojë, deri në moshën 20 vjeç, raporti mashkull-femër në diagnozat e autizmit afrohej me 1 me 1.
Autorët e studimit pranojnë disa kufizime të rëndësishme. Studimi vëzhgues nuk mori parasysh gjendje të tjera të lidhura ngushtë me autizmin, si ADHD-ja apo paaftësia intelektuale, dhe as nuk kontrolloi faktorë të përbashkët gjenetikë dhe mjedisorë, përfshirë shëndetin mendor të prindërve.
Megjithatë, madhësia e jashtëzakonshme e kampionit dhe periudha e gjatë e ndjekjes i lejojnë studiuesit të nxjerrin përfundime të forta në nivel popullsie. Gjetjet sugjerojnë se raporti mashkull-femër në autizëm ka rënë me kalimin e kohës dhe me rritjen e moshës së diagnozës, duke qenë potencialisht shumë më i ulët nga sa është menduar më parë. Në Suedi, ky raport mund të mos jetë më i dallueshëm fare në moshën madhore.
Këto rezultate theksojnë nevojën urgjente për të kuptuar pse vajzat dhe gratë diagnostikohen më vonë se meshkujt. Ato tregojnë gjithashtu se praktikat aktuale diagnostikuese shpesh dështojnë të njohin autizmin te shumë vajza dhe gra të reja deri në një moshë shumë më të rritur krahasuar me bashkëmoshatarët e tyre meshkuj. Është gjithnjë e më e qartë se autizmi është po aq i përhapur te femrat sa edhe te meshkujt, dhe ky studim ndihmon në sfidimin e supozimeve dhe paragjykimeve të rrënjosura prej kohësh.
Në këtë kontekst, Anne Cary, një avokate e pacientëve, thekson se shumë femra autike, ndërsa presin për një diagnozë të saktë, shpesh keqdiagnostikohen me çrregullime të tjera psikiatrike, veçanërisht çrregullime të humorit dhe personalitetit. Ato shpesh detyrohen të vetë-avokojnë për t’u njohur dhe trajtuar siç duhet — si paciente autike, po aq autike sa homologët e tyre meshkuj, shkruan Ifl.
Studimi ka marrë reagime kryesisht pozitive nga komuniteti shkencor. Edhe pse disa ekspertë kanë vënë në dukje kufizimet e të dhënave dhe gjuhën e përdorur, shumica e kanë vlerësuar rëndësinë dhe kohën e publikimit. Dr. Rachel Moseley theksoi se studimi është thelbësor, pasi shenjat e autizmit te vajzat shpesh bëhen të dukshme vetëm në një moshë disi më të vonë.
Ndërsa Dr. Monique Botha shtoi se autizmi nuk është një gjendje “mashkullore”, megjithatë vajzat vazhdojnë të përballen me vështirësi serioze për të marrë një diagnozë në kohë — një problem që nuk kufizohet vetëm në Suedi, por shfaqet edhe në Britaninë e Madhe dhe në shumë vende të tjera.
