Administrata Trump i ka bërë të qartë Ukrainës se çdo garanci sigurie nga Shtetet e Bashkuara do të varet nga pranimi paraprak i Kievit për një marrëveshje paqeje me Rusinë, e cila me shumë gjasë do të përfshijë dorëzimin e rajonit të Donbasit ndaj Moskës.
Këtë e konfirmojnë tetë persona të njohur me rrjedhën e bisedimeve. Uashingtoni ka sinjalizuar gjithashtu se është i gatshëm t’i ofrojë Ukrainës më shumë armë për forcimin e ushtrisë së saj në kohë paqeje, nëse Kievi — si çmim për paqen — pranon të tërheqë forcat e veta nga zonat e Donbasit që aktualisht kontrollon.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy kishte shpresuar të nënshkruante këtë muaj me SHBA-në dokumentet për garancitë e sigurisë dhe një të ashtuquajtur “plan prosperiteti” për periudhën pas luftës, me synimin për të forcuar pozitat negociuese të Kievit përballë Moskës.
Megjithatë, Uashingtoni tani po dërgon sinjale se angazhimet e sigurisë nuk do të materializohen pa arritjen më parë të një marrëveshjeje paqeje me Rusinë. Zyrtarë ukrainas dhe evropianë e përshkruajnë këtë qëndrim si një përpjekje të drejtpërdrejtë për ta shtyrë Kievin drejt koncesioneve të dhimbshme territoriale, të cilat Moska i ka kërkuar vazhdimisht në çdo skenar marrëveshjeje.
Shtetet e Bashkuara ende nuk kanë dhënë miratimin përfundimtar për asnjërin prej dy dokumenteve, pavarësisht deklaratës së Zelenskyy-t se tekstet e garancive të sigurisë, të cilat ai i diskutoi me Presidentin Donald Trump gjatë Forumit Ekonomik Botëror në Davos javën e kaluar, ishin “100 për qind gati”. Një zyrtar i lartë ukrainas tha se mbetet gjithnjë e më e paqartë nëse SHBA-ja është realisht e gatshme të angazhohet. “Ata ndalojnë çdo herë që afrohet momenti i nënshkrimit të garancive të sigurisë,” tha ai.
Pas takimit të Trump me Zelenskyy-n në Uashington muajin e kaluar, zyrtarë amerikanë paralajmëruan se oferta për garanci sigurie nga SHBA-ja “nuk do të jetë në tryezë pafundësisht”, pa dhënë shpjegime të mëtejshme.
Ukraina kërkon të ketë të konfirmuara këto garanci përpara se të pranojë dorëzimin e ndonjë territori. Megjithatë, SHBA-ja duket se beson se përfundimi i luftës kërkon që Kievi të heqë dorë nga Donbasi dhe ka bërë pak për të ushtruar presion ndaj presidentit rus Vladimir Putin që të braktisë një nga kërkesat e tij më ekstreme dhe të qëndrueshme.
E pyetur për kushtëzimin e garancive të sigurisë, zëvendëssekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Anna Kelly, i hodhi poshtë këto pretendime. “Kjo është plotësisht e pavërtetë — roli i vetëm i SHBA-së në procesin e paqes është të sjellë të dyja palët në tryezë për të arritur një marrëveshje,” tha ajo.
Kelly shtoi se ishte “për të ardhur keq” që Financial Times po lejonte burime anonime, të cilat ajo i quajti keqdashëse, të përhapnin dezinformim me qëllim sabotimin e procesit të paqes, i cili sipas saj ndodhet në një fazë shumë pozitive pas takimit historik trepalësh të zhvilluar fundjavën e kaluar në Abu Dhabi.
Një person tjetër i njohur me qëndrimin e SHBA-së tha se Uashingtoni “nuk po përpiqet të detyrojë Ukrainën të bëjë koncesione territoriale”. Sipas tij, SHBA-ja ka sqaruar se garancitë e sigurisë varen nga arritja e një marrëveshjeje paqeje të pranuar nga të dyja palët, por përmbajtja e asaj marrëveshjeje është çështje që i takon Ukrainës dhe Rusisë.
Zelenskyy deklaroi të premten se ai dhe Trump kishin “finalizuar” garancitë dypalëshe të sigurisë SHBA-Ukrainë gjatë qëndrimit në Davos, ndërsa çështja e territorit mbeti e pazgjidhur kur Kievi hyri në bisedimet e para trepalëshe me Uashingtonin dhe Moskën në Abu Dhabi.
Zyra presidenciale e Zelenskyy-t nuk iu përgjigj kërkesave për koment. Megjithatë, zyrtari i lartë ukrainas tha se amerikanët “po i përdorin garancitë e sigurisë si mjet presioni” për ta shtyrë Ukrainën drejt koncesioneve që, sipas tyre, mund ta sjellin Rusinë në tryezën e negociatave. Ai shtoi se një arsye kryesore pse marrëveshja e prosperitetit nuk është nënshkruar ende lidhet me dakordësinë mes Zelenskyy-t dhe Trump-it në Davos se dokumenti kërkon punë të mëtejshme.
Donbasi, i përbërë nga provincat Donetsk dhe Luhansk, ka shërbyer si një barrierë mbrojtëse kundër forcave ruse që nga viti 2014. Linja mbrojtëse prej rreth 50 kilometrash, që përfshin qytetet Kramatorsk, Slovyansk, Druzhkivka dhe Kostyantynivka, njihet shpesh si “brezi i fortesës”. Dorëzimi i kësaj zone përbën një vijë të kuqe për Zelenskyy-n dhe për shumicën e opinionit publik ukrainas, sipas sondazheve të kryera në fillim të këtij muaji.
SHBA-ja po e shtyn Ukrainën të tërheqë trupat nga Donbasi për të krijuar një “zonë të lirë ekonomike”. Fillimisht, Uashingtoni kishte propozuar një “zonë të çmilitarizuar” që do të njihej ndërkombëtarisht si territor rus. Moska kishte sinjalizuar gatishmëri për të vendosur në këtë zonë gardën kombëtare dhe policinë në vend të forcave të armatosura.
Pas kundërshtimeve nga Kievi dhe aleatët evropianë, Trump pranoi një kompromis, duke rënë dakord që zona të mbikëqyrej nga një forcë neutrale. Zelenskyy ka shprehur gatishmëri për idenë e një “zone të lirë ekonomike”, por vetëm nëse ajo njihet ndërkombëtarisht si territor i Ukrainës dhe nëse forcat ruse tërhiqen në mënyrë simetrike nga zona.
Angazhimet e propozuara nga SHBA-ja përfshijnë një zotim që garancitë e sigurisë të “pasqyrojnë” Nenin 5 të NATO-s, si dhe një premtim për reagim ushtarak të koordinuar në rast të një sulmi të vazhdueshëm, sipas dy burimeve të njohura me negociatat.
Megjithatë, këto garanci rrezikojnë të jenë njëkohësisht shumë të paqarta për të kënaqur Kievin dhe tepër të gjera për t’u pranuar nga Moska. Kremlini këmbëngul se nuk do t’i japë fund luftës nëse Ukraina nuk tërhiqet plotësisht dhe në mënyrë të njëanshme nga Donbasi. “Presioni mbi ukrainasit është jashtëzakonisht i madh në këtë moment,” tha një nga burimet.
Zyrtarë ukrainas dhe analistë ushtarakë paralajmërojnë se dorëzimi i Donbasit, qoftë përmes marrëveshjes paqeje apo përmes pushtimit me forcë, do t’u jepte trupave ruse një platformë strategjike për të avancuar më thellë në territorin ukrainas.
Duke folur në një panel për Ukrainën në Davos të enjten në mëngjes, i dërguari special i Trump-it, Steve Witkoff, tha se kishte pasur përparim të ndjeshëm në bisedimet me palën ukrainase. “Mendoj se tani gjithçka është reduktuar në një çështje… dhe kjo do të thotë se është e zgjidhshme,” tha ai, në një referencë që Zelenskyy më vonë e konfirmoi se kishte të bënte me territorin e Donbasit.
Witkoff shkroi më pas në platformën X se bisedimet në Abu Dhabi kishin qenë “shumë konstruktive” dhe se ishin bërë plane për vazhdimin e tyre javën e ardhshme. Zelenskyy konfirmoi të hënën se një takim i dytë trepalësh do të mbahej më vonë këtë javë, por theksoi se mbetet ende “punë e rëndësishme diplomatike” për të zgjidhur “çështje komplekse politike që janë ende të hapura”.
