Ndërsa tregu i kriptomonedhave vazhdon të ushqehet nga entuziazmi dhe spekulimi, një nga figurat kryesore të teknologjisë blockchain po lëshon një paralajmërim të zymtë: një përparim i madh në llogaritjen kuantike mund të shndërrohet një ditë në një kërcënim ekzistencial për Bitcoin-in dhe asetet e tjera dixhitale, duke fshirë potencialisht trilionë dollarë vlerë.
Eli Ben-Sasson, matematikan izraelit dhe bashkëthemelues e CEO i kompanisë StarkWare, thotë se zhvillimi i shpejtë drejt kompjuterëve kuantikë funksionalë duhet parë si një rrezik sistemik i pashmangshëm për arkitekturën aktuale të sigurisë digjitale. Ai e përshkruan situatën e sotme të kriptove si pasagjerë që festojnë mbi Titanik, ndërsa përpara shfaqet një ajsberg gjigant, i dukshëm dhe potencialisht fatal.
Thelbi i shqetësimit qëndron te aftësia teorike e llogaritjes kuantike për të thyer metodat e enkriptimit mbi të cilat mbështetet jo vetëm Bitcoin-i, por edhe pjesa më e madhe e sistemit financiar global. Portofolat dixhitale dhe transaksionet financiare përdorin skema kriptografike si RSA dhe enkriptimin me kurbë eliptike, të cilat sot konsiderohen të sigurta, por që ekspertët paralajmërojnë se mund të dekriptohen nga kompjuterë kuantikë mjaftueshëm të avancuar.
Edhe pse llogaritja kuantike mbetet ende në fazë eksperimentale, përparimi po ndodh me ritme gjithnjë e më të shpejta. Ndryshe nga kompjuterët klasikë që funksionojnë mbi bitë binarë, kompjuterët kuantikë përdorin kubitë, të cilët mund të ekzistojnë në disa gjendje njëkohësisht, duke mundësuar kryerjen e disa llogaritjeve në mënyrë eksponencialisht më të shpejtë. Studiuesit thonë se edhe sisteme me një numër relativisht modest kubitesh mund të tejkalojnë superkompjuterët më të fuqishëm për detyra të caktuara.
Në këtë garë teknologjike janë përfshirë gjigantë të industrisë dhe startup-e në mbarë botën, përfshirë IBM, Google, Microsoft, Quantinuum, IonQ dhe një numër kompanish izraelite, të cilat po investojnë miliarda dollarë për të ndërtuar kompjuterë kuantikë në shkallë të gjerë me korrigjim gabimesh. Disa prej tyre kanë shpallur ambicie për makineri me qindra mijëra apo edhe miliona kubitë. Edhe pse sfida teknike si stabiliteti dhe korrigjimi i gabimeve mbeten të mëdha, shumë ekspertë paralajmërojnë se përparimi vendimtar mund të vijë më shpejt sesa parashikimet konservatore.
Pasojat e një zbulimi të tillë do të shtriheshin shumë përtej botës së kriptomonedhave. Një kompjuter kuantik i aftë mund të minojë enkriptimin që mbron bankat, infrastrukturën kritike, komunikimet ushtarake dhe sekretet shtetërore. Ekspertët e sigurisë paralajmërojnë gjithashtu se aktorë armiqësorë mund të jenë duke grumbulluar tashmë të dhëna të enkriptuara për t’i ruajtur dhe dekriptuar më vonë, një praktikë e njohur si “vjel tani, dekripto më vonë”.
Ben-Sasson thotë se ky skenar e ka shtyrë atë të bëjë thirrje për veprim të menjëhershëm, duke kërkuar që komuniteti i kriptove të adoptojë kriptografinë post-kuantike, një formë enkriptimi e projektuar për t’i rezistuar sulmeve kuantike. Teknologjitë që zhvillon StarkWare bazohen në funksione hësh, të cilat shumë studiues i konsiderojnë më të qëndrueshme përballë kërcënimeve që vijnë nga llogaritja kuantike.
Enkriptimi post-kuantik ka nisur tashmë të zbatohet në sektorë të ndryshëm teknologjikë dhe financiarë. Kompani si Apple, Google, Signal dhe Zoom kanë integruar metoda të tilla në shërbimet e tyre, ndërsa institucione financiare si HSBC dhe Banka e Francës kanë njoftuar hapa konkretë drejt tranzicionit. Megjithatë, Bitcoin paraqet një sfidë të veçantë, pasi mungesa e një autoriteti qendror e bën çdo ndryshim thelbësor në protokoll të ngadaltë dhe të varur nga konsensusi i zhvilluesve, minatorëve dhe operatorëve të nyjeve të rrjetit.
Sipas Ben-Sasson, një mbrojtje reale kundër kërcënimit kuantik do të kërkonte me shumë gjasë një “hard fork”, pra një përditësim rrënjësor dhe potencialisht i diskutueshëm i rrjetit. Ekspertët theksojnë se decentralizimi, që e ka bërë Bitcoin-in rezistent ndaj censurës dhe ndërhyrjeve, e ka bërë gjithashtu më të ngadaltë në përshtatjen ndaj rreziqeve të reja. Disa paralajmërojnë se nëse këto sfida nuk adresohen në kohë, besimi në sistem mund të shembet me shpejtësi.
Përtej kriptomonedhave, studiues izraelitë dhe ndërkombëtarë po analizojnë edhe mënyra më subtile se si të dhënat e enkriptuara mund të zbulojnë informacion përmes modeleve të trafikut, metadatave dhe sinjaleve të sjelljes, duke ngritur shqetësime të reja për privatësinë në një botë post-kuantike, shkruan Ynet.
Megjithë pasigurinë, ekziston një konsensus i gjerë se llogaritja kuantike nuk është më një kërcënim hipotetik i largët. Qeveritë, institucionet financiare dhe kompanitë teknologjike po përgatiten tashmë për ardhjen e saj, ndërsa paralajmërimi është i qartë: sistemet që dështojnë të përshtaten rrezikojnë pasoja të rënda sapo kjo teknologji të arrijë pjekurinë e plotë.
