Sipas ekspertëve, kartelet meksikane të drogës po tregohen gjithnjë e më të kalkuluara në vendimet e tyre për shënjestrim, duke shmangur shpesh sulmet e qëllimshme ndaj turistëve dhe qytetarëve amerikanë nga frika se kjo mund të nxisë një hakmarrje të intensifikuar nga SHBA-ja.
Pas vrasjes së muajit të kaluar të Ruben “Nemesio” Oseguera Cervantes, i njohur si “El Mencho”, udhëheqësi i fuqishëm i Kartelit të Gjeneratës së Re të Jaliscos, sekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë, Karoline Leavitt, iu bashkua emisionit “Fox & Friends” me një paralajmërim të prerë për bandat e drogës, duke deklaruar se kartelet e dinë mirë që nuk duhet të prekin as edhe një amerikan të vetëm, ose do të paguajnë pasoja të rënda nën këtë president.
Analistët thonë se veprimet e Presidentit Donald Trump, përfshirë shpalljen e karteleve si organizata terroriste të huaja dhe operacionet e profilit të lartë jashtë vendit, si kapja e Nicolás Maduro-s dhe vrasja e Ajatollah Khameneit në Iran, kanë përforcuar perceptimin e karteleve për një rrezik të shtuar.
Kartelet meksikane kanë operuar prej kohësh me një objektiv parësor që është mbrojtja e flukseve të të ardhurave dhe shmangia e veprimeve që mund të nxisin një përgjigje dërrmuese qeveritare, ndërsa analistët e sigurisë dhe ish-zyrtarët amerikanë konfirmojnë se ky kalkulim përfshin shmangien e shënjestrimit të qëllimshëm të amerikanëve brenda Meksikës.
Ekspertja e karteleve dhe aktivistja Elena Chávez tha për Fox News se kartelet kanë frikë nga Presidenti Trump që kur ai i shpalli ato organizata terroriste, duke shtuar se këto grupe janë modernizuar dhe janë të mirëinformuara për faktin që ka shpërblime për kokat e tyre, veçanërisht pasi çmimi për kokën e “El Mencho-s” ishte shumë i lartë.
Për të rritur presionin, Trump foli të shtunën në samitin e sapokrijuar “Shield of the Americas” në Florida, ku një koalicion prej 12 kombesh të Amerikës Latine dhe Karaibeve u bashkuan për të luftuar kartelet, duke paralajmëruar se duhet t’i godasin ata fort sepse po marrin kontrollin e Meksikës, gjë që SHBA-ja nuk mund ta lejojë aq afër kufijve të saj.
Samuel González, ekspert i sigurisë kombëtare dhe ish-prokuror i njësisë së specializuar kundër krimit të organizuar, shpjegoi se ekziston një rregull i pashkruar që ndalon prekjen e qytetarëve amerikanë, pasi në të kundërt kartelet do të vuanin një reagim të pashmangshëm nga SHBA-ja, sidomos tani nën administratën Trump.
Megjithëse vrasje të profilit të lartë të amerikanëve kanë ndodhur, ekspertët i përshkruajnë ato si raste të izoluara dhe dëmtime të interesave të karteleve e jo si pjesë të një fushate strategjike, duke përmendur precedentë si çështja e agjentit të DEA-s, Enrique “Kiki” Camarena në vitin 1985, vrasja e të cilit shënoi një pikë kthese dhe nxiti “Operacionin Leyenda” për kapjen e krerëve të Kartelit të Guadalajara-s.
Një tjetër rast i ngjashëm ishte ai i agjentit Jaime Zapata në vitin 2011, vrasja e të cilit nga karteli “Los Zetas” shkaktoi presion intensiv të SHBA-së mbi Meksikën dhe rezultoi në kapjen e anëtarëve të implikuar. Ekspertët e sigurisë thonë se kartelet monitorojnë nga afër retorikën politike në Uashington, veçanërisht deklaratat që sugjerojnë veprime ushtarake të njëanshme ose operacione ndërkufitare.
Shmangia e amerikanëve bazohet më pak në ideologji dhe më shumë në menaxhimin e rrezikut, pasi sulmet ndaj tyre gjenerojnë mbulim të madh mediatik dhe sforcim diplomatik. Francisco Rivas, Drejtor i Observatorit Kombëtar Qytetar, vuri në dukje se trafikantët kanë shumë më tepër frikë të sulmojnë një të huaj sesa një meksikan, sepse krimet ndaj të huajve ndiqen shumë më ashpër dhe presioni mediatik krijon më shumë nxitje për autoritetet që të hetojnë rrëmbimet ose vrasjet.
Në Meksikë, mbi 90% e vrasjeve lidhen me njerëz që kanë pasur kontakte specifike me kartelet për arsye biznesi, ndërsa miliona amerikanë udhëtojnë pa incidente çdo vit, megjithëse dhuna mbetet e përhapur në rajonet ku bandat operojnë.
Autoritetet në të dy anët e kufirit pohojnë se vendimmarrja e karteleve udhëhiqet kryesisht nga mbijetesa dhe interesat financiare, duke e konsideruar çdo veprim që nxit hakmarrjen direkte të SHBA-së si kundërproduktiv për këto interesa.
