Irani dhe Shtetet e Bashkuara arritën një mirëkuptim të martën mbi “parimet udhëzuese” kryesore në bisedimet që synojnë zgjidhjen e mosmarrëveshjes së tyre të kahershme bërthamore, por kjo nuk do të thotë se një marrëveshje është e afërt, tha Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araqchi.
Çmimet e naftës ranë dhe kontrata standarde e naftës bruto Brent u zhvlerësua me mbi 1% pas komenteve të Araqchi-t, të cilat ndihmuan në zbutjen e frikës për një konflikt në rajon, ku SHBA-ja ka dislokuar një forcë goditëse për t’i bërë presion Teheranit për lëshime.
“Janë paraqitur ide të ndryshme, këto ide janë diskutuar seriozisht dhe në fund kemi arritur të kemi një dakordësi të përgjithshme mbi disa parime udhëzuese,” u tha Araqchi mediave iraniane pas përfundimit të bisedimeve në Gjenevë.
Të dyja palët kanë “hapa të qartë të radhës”
Diskutimet indirekte midis të dërguarit të posaçëm të SHBA-së, Steve Witkoff, dhe dhëndrit të Presidentit Donald Trump, Jared Kushner, së bashku me Araqchi-n, u ndërmjetësuan nga Omani. Shtëpia e Bardhë nuk iu përgjigj pyetjeve të dërguara me email në lidhje me takimin.
Ministri i Jashtëm i Omanit, Badr al-Busaidi, tha në një postim në X se “mbetet ende shumë punë për t’u bërë”, por Irani dhe SHBA-ja po largoheshin me “hapa të qartë për vazhdimësinë”.
Pikërisht kur filluan bisedimet të martën, media shtetërore iraniane njoftoi se Irani do të mbyllte përkohësisht një pjesë të Ngushticës së Hormuzit — një rrugë jetike globale e furnizimit me naftë — për shkak të “masave paraprake të sigurisë”, ndërsa Garda Revolucionare elitare e Iranit po kryente stërvitje ushtarake atje.
Teherani ka kërcënuar edhe më parë se do të mbyllë ngushticën për anijet tregtare nëse sulmohet, një lëvizje që do të bllokonte një të pestën e rrjedhës globale të naftës dhe do të rriste çmimet e naftës bruto.
Duke iu përgjigjur komenteve të Trump se “ndryshimi i regjimit” në Iran mund të jetë rruga më e mirë, Udhëheqësi Suprem i vendit, Ayatollah Ali Khamenei, 86 vjeç, paralajmëroi se çdo tentativë e SHBA-së për të rrëzuar qeverinë e tij do të dështonte.
“Presidenti i SHBA-së thotë se ushtria e tyre është më e fortë në botë, por ushtria më e fortë në botë ndonjëherë mund të marrë një shuplakë aq të fortë sa të mos ngrihet dot më,” tha ai.
Duke folur në një konferencë për çarmatimin në Gjenevë, Araqchi tha se është hapur një “dritare e re mundësish” dhe se shpresonte që diskutimet të çonin në një zgjidhje “të qëndrueshme” që garanton njohjen e plotë të të drejtave legjitime të Iranit.
Më herët, Trump tha se ai vetë do të përfshihej “tërthorazi” në bisedimet e Gjenevës dhe se besonte se Teherani dëshironte të arrinte një marrëveshje.
“Nuk mendoj se ata i duan pasojat e mosarritjes së një marrëveshjeje,” u tha Trump gazetarëve në bordin e Air Force One të hënën. “Ne mund të kishim pasur një marrëveshje në vend që të dërgonim bombarduesit B-2 për të asgjësuar potencialin e tyre bërthamor. Dhe na u desh t’i dërgonim B-2-shat.”
SHBA-ja iu bashkua Izraelit qershorin e kaluar në bombardimin e objekteve bërthamore iraniane. SHBA-ja dhe Izraeli besojnë se Irani synon të ndërtojë një armë bërthamore që mund të kërcënojë ekzistencën e Izraelit. Irani thotë se programi i tij bërthamor është thjesht paqësor, edhe pse ka pasuruar uranium shumë përtej pastërtisë së nevojshme për prodhimin e energjisë.
Irani thotë se do diskutojë vetëm programin bërthamor
Që prej atyre sulmeve, sundimtarët islamikë të Iranit janë dobësuar nga protestat në rrugë, të shtypura me koston e mijëra jetëve, kundër krizës së kostos së jetesës të shkaktuar pjesërisht nga sanksionet ndërkombëtare që kanë bllokuar të ardhurat e Iranit nga nafta.
Uashingtoni ka kërkuar të zgjerojë objektin e bisedimeve edhe në çështje jobërthamore, siç është arsenali i raketave të Iranit. Teherani thotë se është i gatshëm të diskutojë vetëm kufizimet në programin e tij bërthamor — në shkëmbim të lehtësimit të sanksioneve — dhe se nuk do të heqë dorë plotësisht nga pasurimi i uraniumit apo të diskutojë programin e tij të raketave.
Khamenei përsëriti qëndrimin e Iranit se arsenali i tij i fuqishëm i raketave është i negociueshëm dhe se lloji dhe rrezja e raketave nuk kanë të bëjnë fare me Shtetet e Bashkuara.
Një zyrtar i lartë iranian i tha Reuters të martën se suksesi i bisedimeve të Gjenevës varej nga fakti që SHBA-ja të mos bënte kërkesa jorealiste dhe nga serioziteti i saj për heqjen e sanksioneve dërrmuese ndaj Iranit.
Teherani dhe Uashingtoni ishin planifikuar të mbanin një raund të gjashtë bisedimesh në qershor të vitit të kaluar, kur aleati i Uashingtonit, Izraeli, nisi një fushatë bombardimi kundër Iranit, e më pas u bashkua nga bombarduesit amerikanë B-2 që goditën objektivat bërthamore. Teherani që atëherë ka deklaruar se ka ndalur aktivitetin e pasurimit të uraniumit.
