Margherita Sarfatti, një kritike arti dhe shkrimtare hebreje, luajti një rol kyç në formësimin e ideologjisë dhe ngritjes në pushtet të Benito Mussolini, përpara se të përjashtohej nën ligjet racore fashiste dhe të detyrohej të largohej në mërgim.
Një aristokrate hebreje, koleksioniste arti dhe shkrimtare, Sarfatti konsiderohej gjerësisht si brilante dhe jashtëzakonisht e bukur. Ajo përshkruhet gjithashtu si një nga figurat më intriguese në jetën e Musolinit – aleati i Adolf Hitler, i cili u ekzekutua nga partizanët në prill 1945 së bashku me të dashurën e tij Clara Petacci.
Sarfatti ka një rol të rëndësishëm në serialin televiziv italian Mussolini, një prodhim me tetë episode që paraqet ngritjen e Musolinit në pushtet mes viteve 1919 dhe 1925 pas Luftës së Parë Botërore. Seriali eksploron mekanizmat që mundësuan ngritjen e fashizmit.
Seriali u drejtua nga regjisori britanik Joe Wright, i njohur për drama historike si Atonement dhe Pride and Prejudice, si dhe Darkest Hour, që trajton ngritjen e Winston Churchill gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Wright tha se Musolini në fund e refuzoi Sarfattin sepse ajo ishte hebreje. Ai gjithashtu preferonte gra më të reja dhe e konsideronte atë tepër mbizotëruese, duke e larguar nga pozicionet me ndikim.
Në vend që të ndiqte një qasje tradicionale biografike, Wright përfshiu një estetikë moderne, përfshirë një kolonë zanore nga The Chemical Brothers.
“Ne u përpoqëm të pasqyronim estetikën dhe energjinë e periudhës në një kontekst modern,” tha Wright në një intervistë në Lido të Venecias.
“Nëse do përdorja muzikën dhe estetikën e kohës, do dukej e vjetëruar. Doja që seriali të ndihej aktual dhe t’u jepte shikuesve një ndjesi se si ishte të jetoje në atë kohë.”
I pyetur pse filmat dhe serialet e fundit i janë rikthyer ngritjes së regjimeve autoritare në Evropën e shekullit XX, Wright theksoi rritjen globale të së djathtës.
“Përgjigjja është e qartë, rritja e së djathtës në mbarë botën,” tha ai.
“E vetmja mënyrë për të kuptuar ku jemi sot është të shikojmë pas. Musolini ishte oportunist. Ai pa shqetësimet e vërteta publike dhe i shfrytëzoi ato.”
Wright shtoi se trashëgimia e Musolinit është keqkuptuar prej kohësh në Itali.
“Për 70 vjet ka ekzistuar një narrativë e rreme, se ai bëri gjëra të mira dhe dështoi vetëm për shkak të aleancave me njerëz të gabuar, si Hitleri,” tha ai.
“Ai nuk ishte një njeri i madh. Politika ka të bëjë kryesisht me kontrollin e narrativës, dhe Musolini e kuptonte këtë shumë mirë.”
Seriali paraqet gjithashtu mënyrën se si Musolini i trajtonte gratë. Ai sillej në mënyrë mizore me bashkëshorten e tij Rachele Mussolini dhe keqtrajtoi gruan e tij të parë Ida Dalser. Ai refuzoi të njihte djalin e tyre dhe, pasi erdhi në pushtet në 1922, i internoi të dy në institucione.
Në kontrast, Musolini tregonte respekt për Sarfattin, e cila nuk ishte thjesht një nga shumë të dashurat e tij. Ajo lindi në një familje të pasur në geton hebreje të Venecias, me rrënjë që datonin që nga shekulli XIII. Babai i saj ishte avokat dhe biznesmen, ndërsa ajo kishte lidhje familjare edhe me shkrimtaren Natalia Ginzburg.
Në adoleshencë, Sarfatti u tërhoq nga idetë socialiste. Në moshën 18-vjeçare, kundër dëshirës së prindërve, ajo u martua me avokatin Cesare Sarfatti. Ata patën tre fëmijë dhe më pas u zhvendosën në Milano, ku ajo organizonte një sallon letrar dhe artistik.
Pas vdekjes së babait të saj në 1908, ajo trashëgoi një pasuri të madhe që i mundësoi të mbështeste artistë dhe më vonë edhe Musolinin, të cilin e njohu në 1911 kur ai u bë redaktor i gazetës socialiste Avanti!.
Gjatë marrëdhënies së tyre, Sarfatti e ndihmoi Musolinin të formësonte titujt, idetë dhe ideologjinë fashiste. Djali i saj i madh, Roberto, vdiq në Luftën e Parë Botërore dhe Musolini e lavdëroi si një ushtar hebre të dekoruar.
Pas luftës, Sarfatti u përjashtua nga Partia Socialiste dhe filloi të shkruante për media të tjera. Ajo luajti një rol të rëndësishëm në March on Rome, që çoi në ardhjen e Musolinit në pushtet.
Pas vdekjes së bashkëshortit në 1924, ajo u zhvendos në Romë me fëmijët e saj.
“Pa Margherita Sarfattin, Musolini nuk do kishte arritur aty ku arriti,” tha Wright.
“Ajo ishte thelbësore në zhvillimin e tij, duke ndihmuar në krijimin e imazhit të tij dhe në lidhjen me publikun.”
Sarfatti shkroi një biografi pozitive për Musolinin në vitin 1925, e përkthyer në 18 gjuhë. Megjithëse fillimisht Musolini nuk shfaqi antisemitizëm dhe disa mendimtarë të hershëm fashistë ishin hebrenj, më vonë në Itali u miratuan ligje racore.
“Në vitin 1930, ajo u detyrua të konvertohej në katolicizëm,” tha Wright. “Në fund, Musolini e refuzoi sepse ishte hebreje dhe e largoi nga pushteti.” Më 14 nëntor 1938, Sarfatti u detyrua të largohej nga Italia, duke marrë me vete 1,272 letra që Musolini i kishte shkruar gjatë dy dekadave.
Regjimi fashist ishte gjithashtu përgjegjës për vdekjen e familjarëve të saj, të dorëzuar nazistëve dhe të vrarë gjatë rrugës për në Auschwitz.
Pas viteve në mërgim, ajo u kthye në Itali dhe botoi shkrime mbi marrëdhënien e saj me Musolinin, duke argumentuar se fashizmi kishte ndryshuar me kalimin e kohës dhe ishte bërë represiv dhe i korruptuar.
Ajo vizitoi disa herë Izraelin dhe u takua me figura si Chaim Weizmann, por nuk mbështeti plotësisht sionizmin. Sarfatti vdiq në vitin 1961, në moshën 81-vjeçare.
Jeta e saj ka frymëzuar shumë vepra artistike. Aktorja Susan Sarandon e interpretoi atë në filmin Cradle Will Rock, ndërsa në serialin “Mussolini” roli i saj luhet nga aktorja italiane Barbara Chichiarelli.
Aktori Luca Marinelli, që luan Musolinin, tha se roli ishte emocionalisht i vështirë.
“Është e lehtë ta quash atë një përbindësh dhe të mendosh se ne nuk jemi si ai, por fatkeqësisht jemi,” tha ai.
“Çdokush ka një ‘demon’ të brendshëm që mund të ushqehet nga frika dhe zemërimi.”
Wright përfundoi se historia mbart një mesazh për të sotmen: “Çdo brez ka përgjegjësinë të mbrojë të pambrojturit. Duhet të veprojmë nga dashuria, jo nga frika.”
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Ynet.
