Kërkesa e Iranit që cisternat e naftës të paguajnë tarifa kalimi në kriptomonedha për të kaluar nëpër Ngushticën e Hormuzit ka hedhur dritë të re mbi ekonominë kripto të vendit me vlerë 7.8 miliardë dollarë dhe mbi rolin që monedhat digjitale luajnë për regjimet që operojnë jashtë sistemit financiar kryesor.
Hamid Hosseini, zëdhënës i Unionit të Eksportuesve të Produkteve të Naftës, Gazit dhe Petrokimisë në Iran, i tha Wall Street Journal të mërkurën se Irani po mbledh një tarifë prej 1 dollar për fuçi nafte nga cisternat që kalojnë nëpër këtë rrugë detare kyçe, dhe dëshiron që pagesat të kryhen në kriptomonedha për të siguruar që ato të mos gjurmohen apo konfiskohen për shkak të sanksioneve.
Ekosistemi kripto i Iranit është rritur me shpejtësi vitet e fundit në kushtet e sanksioneve, zhvlerësimit të monedhës dhe kërcënimeve të jashtme ushtarake, duke arritur rreth 7.8 miliardë dollarë vitin e kaluar, sipas të dhënave të Chainalysis.
Analistët dhe studiuesit thonë se regjimi iranian ka përdorur miliarda dollarë në kriptomonedha për të kryer tregti, për të blerë armë dhe mallra, si dhe për të grumbulluar fonde. Në të njëjtën kohë, monedhat digjitale kanë shërbyer edhe si një shpëtim financiar për qytetarët e zakonshëm iranianë, të cilët janë përballur me inflacion të lartë dhe rënien e monedhës kombëtare, rialit iranian.
Situata në Iran i ngjan asaj të Venezuelës, ku stablecoin-i tether shërben si një mjet për industrinë shtetërore të naftës për të anashkaluar sanksionet, por edhe si një shpëtim për qytetarët që përballen me zhvlerësimin e monedhës bolivar.
Trupat paramilitare të Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) kanë qenë ndër përdoruesit më aktivë në tregun kripto të Iranit, shpesh duke ushtruar presion mbi burimet e kufizuara të energjisë elektrike të vendit për të minuar bitcoin, tha një tregtar profesionist bitcoin-i në qytetin qendror Isfahan.
“Në çdo juridiksion të sanksionuar gjerësisht, kripto është i dobishëm,” tha Kaitlin Martin, analiste e lartë e inteligjencës në Chainalysis. “Është shumë e lehtë të realizohen transaksione ndërkufitare. Është i shpejtë. Është relativisht i lehtë për t’u siguruar, duke pasur parasysh mjedisin e gjallë kripto në Iran.”
Se si do të funksionojnë në praktikë tarifat digjitale për cisternat e naftës mbetet e paqartë, thonë analistët e kriptomonedhave. Nuk do të jetë e lehtë për kompanitë e transportit detar të sigurojnë dhe më pas të transferojnë sasi të mëdha tokenësh brenda një afati të ngushtë kohor. Blerja, ruajtja dhe transferimi i kriptomonedhave mund të paraqesë pengesa operative, edhe në kushte ideale.
Bitcoin u rrit deri në rreth 72,700 dollarë pasi Presidenti Trump deklaroi të martën në mbrëmje një armëpushim dyjavor, me kusht që Irani të rihapë Ngushticën e Hormuzit. Kriptomonedha më e madhe tregtohej rreth 72,128 dollarë në orën 4 pasdite sipas kohës lindore të SHBA të enjten.
Vendimi i Iranit për të tarifuar kalimin e cisternave në kriptomonedha është shembulli më i fundit që tregon se aktiviteti kripto në Iran po dominohet gjithnjë e më shumë nga shteti. IRGC, forca më e fuqishme politike dhe ekonomike e Iranit, si dhe rrjetet e lidhura me të, përbënin më shumë se gjysmën e aktivitetit kripto të vendit, sipas Chainalysis.
Bitcoin nuk është e vetmja kriptomonedhë e përdorur nga regjimi iranian. Banka Qendrore e Iranit ka blerë të paktën 507 milionë dollarë në tether – stablecoin-i më i madh në botë i lidhur me dollarin amerikan – në një përpjekje të dukshme për të mbështetur monedhën vendase dhe për të kryer tregti ndërkombëtare, sipas një raporti të janarit nga firma analitike blockchain Elliptic.
Në muajt para luftës, iranianët kishin transferuar gjithnjë e më shumë bitcoin-et e tyre nga bursat vendase kripto në portofolat personalë, nga frika e ndërprerjeve të internetit të imponuara nga shteti dhe konfiskimeve financiare gjatë protestave të brendshme. Dy ditë pas sulmeve ajrore të fundit të shkurtit, daljet totale nga bursat kishin arritur rreth 10.3 milionë, sipas të dhënave të Chainalysis.
Elliptic raportoi gjithashtu një rritje prej 700% të tërheqjeve nga Nobitex, bursa më e madhe kripto në Iran, brenda pak minutash nga sulmet fillestare SHBA-Izrael ndaj Iranit. Kjo largim masiv sugjeron se qytetarët po tërhiqnin fondet e tyre dhe po i transferonin në bursa kripto jashtë vendit, të cilat zakonisht tërheqin tokenë nga llogaritë iraniane gjatë periudhave të paqëndrueshmërisë, tha Elliptic. Me më shumë se 11 milionë përdorues, Nobitex është porta kryesore për qytetarët iranianë për të shkëmbyer rialë me tether, të cilin mund ta konvertojnë në valuta të tjera jashtë vendit.
Vitin e kaluar, një grup hakerash pro-Izrael i quajtur “Predatory Sparrow” vodhi më shumë se 90 milionë dollarë nga Nobitex.
Megjithëse përmasat e lëvizjeve të fundit kripto në Iran janë të konsiderueshme, studiuesit e blockchain paralajmërojnë se daljet e fondeve nuk janë të pazakonta gjatë periudhave të tensioneve gjeopolitike. Analistët po analizojnë ende të dhënat për të dalluar midis shitjeve nga paniku i qytetarëve, transfertave të lidhura me shtetin dhe riekuilibrimeve rutinë të bursave, shkruan WSJ.
Rregullatorët amerikanë kanë synuar edhe më parë infrastrukturën digjitale të Iranit. Në janar, Zyra e Kontrollit të Aseteve të Huaja (OFAC) e Departamentit të Thesarit të SHBA vendosi sanksione ndaj dy bursave kripto të regjistruara në Mbretërinë e Bashkuar, Zedcex dhe Zedxion, për lehtësimin e rreth 1 miliard dollarëve transaksione të lidhura me IRGC, sipas TRM Labs.
