Price tags are seen as a woman shops at a local market in Nice, France, June 7, 2022. REUTERS/Eric Gaillard
Inflacioni në Eurozonë shënoi rritjen mujore më të madhe që nga fundi i vitit 2022 dhe kaloi objektivin 2% të Banka Qendrore Evropiane në mars, pasi rritja e fortë e çmimeve të energjisë gjatë luftës me Iranin shtyu lart nivelin e përgjithshëm të çmimeve, sipas të dhënave zyrtare të publikuara të martën.
Norma vjetore e inflacionit për 21 vendet që përdorin euron u rrit në 2.5%, krahasuar me 1.9% në shkurt, përpara se lufta të ndërpriste furnizimet me naftë dhe gaz nga Gjiri Persik.
Çmimet e energjisë u rritën me 4.9% në mars, ndërsa në shkurt kishin rënë me 3.1%, sipas të dhënave të Eurostat.
Çmimet e naftës pothuajse janë dyfishuar si pasojë e luftës me Iranin dhe tani BQE po diskuton nëse duhet të rrisë normat e interesit për të parandaluar që kjo rritje të përfshihet në çmimet e mallrave dhe shërbimeve të tjera.
“Mjedisi i mëparshëm i stabilitetit të çmimeve po i thotë lamtumirë,” tha Alexander Krueger, kryeekonomist në Hauck Aufhaeuser Lampe. “Ajo që ka rëndësi është që kjo rritje inflacioniste të mos përhapet në normën bazë.”
Një tregues i rëndësishëm i inflacionit bazë, i cili përjashton ushqimet dhe energjinë, ra në 2.3% nga 2.4%, sipas Eurostat.
“Edhe pse kjo ishte rritja më e madhe mujore e inflacionit që nga fundi i vitit 2022, ajo na tregon pak se sa do të rritet inflacioni i përgjithshëm apo sa do të ndikojë në inflacionin bazë dhe të shërbimeve,” tha Andrew Kenningham, kryeekonomist për Evropën në Capital Economics.
Ndikimi i luftës në çmime është ndjerë tashmë në tregun e madh të brendshëm Tregu Trionfale në Romë, në veri të Vatikanit, ku shitësja e perimeve Anna Caruso tha se rritja e kostos së karburantit po reflektohet në çmimet e kungujve, patëllxhanëve dhe frutave.
“Nëse rritet çmimi i karburantit, transportuesit rrisin çmimet në përgjithësi,” tha ajo. “Për shumë produkte, njerëzit thonë: nuk mund ta përballoj këtë… dhe kalojnë te artikujt më të lirë.”
Disa çmime janë më të larta edhe për shkak se disa produkte nuk janë në sezon, tha shitësja tjetër Paola Ianzi, “por rritja vjen pjesërisht edhe për shkak të luftës, sepse nafta dhe karburanti janë rritur dhe transportuesit e frutave dhe perimeve duhet ta kompensojnë këtë.”
Inflacioni i ushqimeve ishte relativisht i moderuar, në 2.4%, ndërsa shërbimet — komponenti më i madh në shportën e konsumatorit dhe tregues kyç i inflacionit të brendshëm — u rritën me 3.2%.
Presidentja e BQE-së Christine Lagarde ka thënë se bizneset mund të rrisin çmimet më shpejt gjatë kësaj vale inflacioni për shkak të kujtimeve të forta nga episodi i fundit i rritjes së çmimeve në vitin 2022, kur inflacioni arriti në nivele dyshifrore. Rusia ndërpreu shumicën e furnizimeve me gaz natyror drejt Evropës dhe çmimet e naftës u rritën ndjeshëm, duke çuar në rritje të fortë të kostove të energjisë.
Irani ka bllokuar shumicën e trafikut të cisternave nëpër Ngushtica e Hormuzit, rrugë detare përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës dhe gazit botëror. Kjo rrit rrezikun e mungesave të karburantit në javët dhe muajt në vijim.
Rritje e normave apo pritje?
Teoria bazë ekonomike sugjeron që bankat qendrore duhet të injorojnë goditjet e përkohshme të çmimeve të shkaktuara nga ndërprerjet e furnizimit, sidomos sepse politika monetare vepron me vonesë.
Megjithatë, një rritje e shpejtë e inflacionit të energjisë mund të përhapet lehtësisht nëse kompanitë e përfshijnë atë në çmimet e shitjes dhe punonjësit kërkojnë paga më të larta për të kompensuar humbjen e fuqisë blerëse.
Institutet kryesore ekonomike në Gjermani ulën parashikimet e rritjes ekonomike për këtë vit dhe vitin e ardhshëm, ndërsa rritën ndjeshëm parashikimet për inflacionin si pasojë e luftës me Iranin.
Çmimet e larta të energjisë pritet të rrisin edhe çmimet e mallrave të tjera dhe inflacionin bazë, tha Joerg Kraemer, kryeekonomist në Commerzbank, duke parashikuar që inflacioni mund të kalojë 3% deri në maj nëse lufta nuk përfundon shpejt.
Publiku mund të fillojë gjithashtu të dyshojë në vendosmërinë e BQE-së nëse ajo nuk vepron, duke forcuar argumentet për rritje të normave të interesit edhe në rast goditjesh të përkohshme inflacioniste, tha Lagarde javën e kaluar. Tregjet financiare tani presin tre rritje të normave të interesit nga BQE këtë vit, me të parën në prill ose qershor.
“Presioni në rritje i inflacionit sugjeron se BQE do të rrisë normat bazë të interesit në prill ose, më së voni, në qershor,” tha Kraemer.
Ndërsa disa politikëbërës, si kreu i Bundesbank Joachim Nagel, thanë se një rritje e normave që në prill është e mundur, të tjerë, përfshirë anëtaren e bordit të BQE-së Isabel Schnabel, paralajmëruan kundër veprimeve të nxituara.
Megjithatë, politikëbërësit bien dakord se BQE duhet të veprojë nëse energjia fillon të krijojë presione dytësore inflacioniste, veçanërisht pasi inflacioni i brendshëm ka qenë mbi 2% për vite me radhë.
“Rreziku i një gabimi në politikë është tashmë i konsiderueshëm nga të dyja anët e goditjes së mundshme stagflacioniste,” tha Claus Vistesen, kryeekonomist për eurozonën në Pantheon Macroeconomics.
Nëse qeveritë zbusin ndikimin e çmimeve të larta përmes uljes së taksave, subvencioneve ose ndihmave financiare, bankat qendrore mund të detyrohen të shtrëngojnë më shumë politikën monetare. Por nëse familjet mbeten të përballen vetë me goditjen, rritja ekonomike mund të dobësohet ndjeshëm dhe më pas të kërkohen ulje të normave të interesit, tha Vistesen.
“Fantazmat” e vitit 2022
Një pjesë e problemit është se BQE reagoi me vonesë ndaj inflacionit në vitet 2021–2022, duke argumentuar për muaj të tërë se rritja ishte e përkohshme. Ajo i rriti normat e interesit vetëm kur inflacioni arriti 8%, duke e detyruar bankën qendrore në ciklin më të fortë të shtrëngimit monetar në historinë e saj.
“Konsumatorët presin një periudhë të vështirë tjetër, pasi goditja e mëparshme është ende e freskët në kujtesë,” tha Bert Colijn, kryeekonomist për Holandën në ING, duke shtuar se pritshmëritë për inflacionin janë rritur në nivele të ngjashme me fillimin e viteve 1990 dhe gjysmën e parë të vitit 2022, shkruan Daily Sabah.
Megjithatë, blloku ndodhet tani në një situatë shumë të ndryshme, kështu që krahasimet me vitin 2022 nuk janë plotësisht të vlefshme.
Normat e interesit janë tashmë më të larta, politikat buxhetore janë më të shtrënguara, tregu i punës është dobësuar prej muajsh dhe nuk ka kërkesë të akumuluar si gjatë izolimeve të pandemisë.
BQE do të zhvillojë mbledhjen e ardhshme më 30 prill.
“Është e vështirë të imagjinohet që BQE të veprojë në mbledhjen e ardhshme në fund të prillit,” tha Carsten Brzeski, drejtues global i makroekonomisë në ING. “Përveç nëse fantazmat e vitit 2022 po i mbajnë politikëbërësit zgjuar natën.”
