Sekretari i përgjithshëm i NATO-s ka irrituar kryeqytetet europiane me mbështetjen e tij të qartë për luftën e Donald Trump kundër Iranit, ndërsa kontinenti po përballet me një tronditje energjetike të shkaktuar nga konflikti, duke e vënë edhe më shumë në tension aleancën transatlantike.
Sugjerimi i Mark Rutte se aleatët europianë do të “bashkohen” për t’iu përgjigjur thirrjes së presidentit amerikan për të dislokuar mjete detare në Ngushticën e Hormuzit ka shqetësuar zyrtarë në disa kryeqytete europiane, thanë diplomatë të aleancës për Financial Times, duke përkeqësuar tensionet brenda NATO-s lidhur me atë se deri ku duhet shkuar për të akomoduar anëtarin e saj më të madh.
“Kjo na vendos në një pozitë shumë të sikletshme dhe të vështirë,” tha një diplomat i BE-së. “Ne duam të tregojmë gatishmëri, por është gjithashtu e vërtetë se nuk jemi në pozicion për t’u përfshirë [në konflikt] në asnjë mënyrë.”
Shqetësimi në shumë kryeqytete europiane për konfliktin, i cili ka shkaktuar destabilizim në gjithë Lindjen e Mesme dhe ka çuar në rritje të çmimeve të naftës dhe gazit, bie në kontrast të fortë me deklaratat e Rutte, i cili shpesh ka kërkuar të qetësojë dhe të lavdërojë Trump për të mbajtur SHBA-në të angazhuar në aleancën ushtarake.
“Ai po e bën këtë për ta bërë botën më të sigurt,” tha Rutte të dielën, duke iu referuar vendimit të Trump për të bombarduar Iranin. “Është logjike që vendet europiane të marrin disa javë për t’u bashkuar,” shtoi ai, duke iu referuar kërkesës së liderit amerikan që aleatët e NATO-s t’i bashkohen një armade për të shoqëruar anijet në Ngushticën e Hormuzit, të cilën Irani e ka bllokuar.
Trump kritikoi aleatët e NATO-s që nuk iu përgjigjën menjëherë thirrjes së tij, duke i përshkruar si “FRIKACAKË” dhe duke paralajmëruar se pa SHBA-në NATO do të ishte “NJË TIGËR LETRE!”. Që nga rikthimi në detyrë vitin e kaluar, presidenti amerikan ka vënë shpesh në provë unitetin transatlantik për çështje si tregtia, shpenzimet për mbrojtjen dhe madje ka kërcënuar me pushtimin e Grenlandës.
Vendet e BE-së, nga të cilat të gjitha përveç tre janë edhe anëtare të NATO-s, javën e kaluar refuzuan kolektivisht kërkesën e Trump për Hormuzin. Shefja e diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas, tha për konfliktin: “Kjo nuk është lufta jonë”, një qëndrim i përsëritur edhe nga ministra nga Gjermania, Italia dhe Spanja.
Tre diplomatë europianë nga vende anëtare të NATO-s thanë se janë të shqetësuar për mospërputhjen mes komenteve të Rutte dhe qëndrimit të shumicës së kryeqyteteve europiane. Ndërsa nuk shohin arsye për të kritikuar drejtpërdrejt Trump, ata gjithashtu nuk bien dakord me mbështetjen e vendimit të tij për të hyrë në luftë.
“Kjo luftë është, për më tepër… një gabim politik katastrofik për ata që janë të përfshirë,” tha presidenti gjerman Frank-Walter Steinmeier të martën. “Dhe kjo është ajo që më frustron më shumë: një luftë vërtet e shmangshme, e panevojshme.”
Shefi i shtabit të përgjithshëm të Francës, Fabien Mandon, tha të martën se SHBA “po bëhet gjithnjë e më e paparashikueshme dhe as nuk e sheh të nevojshme të na informojë kur vendos të ndërmarrë operacione ushtarake”.
“Kjo ndikon në sigurinë tonë. Ndikon në interesat tona,” shtoi Mandon.
Një zyrtar i NATO-s i tha Financial Times: “NATO nuk është e përfshirë në luftën në Iran, por po e monitoron nga afër situatën për të mbajtur aleatët të sigurt. Sekretari i përgjithshëm është në kontakt të vazhdueshëm me liderët e vendeve aleate.”
Disa kryeqytete europiane, të udhëhequra nga Parisi, kanë sinjalizuar gatishmëri për t’u përfshirë potencialisht në patrullime detare në ngushticë pas përfundimit të luftës, me qëllim mbrojtjen e rreth një të pestës së të gjitha dërgesave globale të naftës dhe gazit që kalojnë nëpër këtë rrugë kyçe që lidh Gjirin me tregjet ndërkombëtare.
Në të njëjtën kohë, disa zyrtarë europianë kanë kundërshtuar privatisht etiketimin e konfliktit si “jo lufta jonë”, duke pasur parasysh ndikimin e madh që ai ka në çmimet e energjisë, duke rritur kostot për familjet dhe bizneset në të gjithë Europën.
“Pasojat janë tonat, kështu që konflikti është i yni,” tha një zyrtar, duke shtuar se disa kryeqytete janë në kontakt me vendet e Lindjes së Mesme të prekura nga lufta për të gjetur një zgjidhje diplomatike.
Tensionet mbi mënyrën se si duhet trajtuar konflikti dhe qëndrimi i Trump vijnë në një moment kur sekretari amerikan i shtetit Marco Rubio po udhëton drejt Francës për bisedime me homologët e G7 të premten, për të “diskutuar shqetësimet e përbashkëta të sigurisë dhe mundësitë për bashkëpunim”, sipas Departamentit të Shtetit, shkruan FT.
