Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli ndërmorën të shtunën një seri sulmesh të koordinuara ndaj Iranit, duke vënë në shënjestër udhëheqjen e lartë politike dhe ushtarake të vendit dhe duke bërë thirrje për rrëzimin e qeverisë në Teheran.
Irani reagoi me lëshimin e raketave drejt Izraelit dhe disa vendeve arabe të Gjirit që strehojnë baza amerikane.
Presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se sulmet kishin për qëllim eliminimin e një kërcënimi të drejtpërdrejtë ndaj sigurisë së SHBA-së dhe parandalimin e zhvillimit të armëve bërthamore nga Irani.
Ai u bëri thirrje forcave iraniane të sigurisë të dorëzonin armët dhe ftoi popullin iranian që, pas përfundimit të bombardimeve, të merrte në dorë “fatet e veta”.
Teherani i cilësoi sulmet si të paprovokuara dhe të paligjshme. Televizioni shtetëror iranian raportoi se udhëheqësi suprem, Ali Khamenei, i cili ishte zhvendosur në një vend të sigurt, pritej të mbante një fjalim publik.
Burime të afërta me establishmentin iranian thanë se disa komandantë të lartë të Gardës Revolucionare dhe zyrtarë politikë janë vrarë, sipas Reuters.
Operacioni “EPIC FURY” dhe objektivat e goditura
Pentagoni e emërtoi operacionin “EPIC FURY”. Sipas një burimi të njohur me çështjen, vala e parë e sulmeve kishte në shënjestër kryesisht zyrtarë të lartë iranianë.
Një zyrtar izraelit tha se si Khamenei ashtu edhe presidenti iranian Masoud Pezeshkian ishin objektiva të mundshëm, por rezultati i goditjeve ndaj tyre nuk ishte i qartë.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu deklaroi se sulmi i përbashkët synon të krijojë kushtet që “populli i guximshëm iranian të marrë fatin në duart e veta” dhe të heqë “zgjedhën e tiranisë”.
Sipas tre burimeve të njohura me zhvillimet, ministri iranian i Mbrojtjes Amir Nasirzadeh dhe komandanti i Gardës Revolucionare Mohammed Pakpour u vranë në sulmet izraelite.
Ushtria izraelite njoftoi se goditi sisteme strategjike të mbrojtjes ajrore, përfshirë një sistem SA-65 në zonën e Kermanshahut, duke dobësuar më tej mbrojtjen ajrore iraniane.
Media shtetërore iraniane raportoi se 40 persona u vranë nga një sulm ajror izraelit mbi një shkollë, por këto raportime nuk janë konfirmuar në mënyrë të pavarur.
“Bombat do të bien kudo”
Në një mesazh video të publikuar në rrjetet sociale, Trump iu referua përplasjes disa dekadëshe mes Uashingtonit dhe Teheranit, duke përmendur edhe krizën e ambasadës amerikane në vitin 1979.
Ai deklaroi se objektivi është “eliminimi i kërcënimeve të menjëhershme nga regjimi iranian” dhe paralajmëroi qytetarët iranianë të qëndrojnë të strehuar sepse “bombat do të bien kudo”.
Megjithatë, ai shtoi: “Kur të përfundojmë, merrni në dorë qeverinë tuaj. Do të jetë e juaja për ta marrë.”
Sulmet vijnë në një moment tensioni të lartë të brendshëm në Iran, pas protestave masive antiqeveritare në janar, të cilat u shtypën me forcë.
Kundërgoditja e Iranit në Izrael dhe në Gjirin Persik
Irani reagoi duke lëshuar raketa drejt Izraelit dhe disa shteteve arabe të Gjirit që strehojnë baza amerikane.
Garda Revolucionare deklaroi se të gjitha bazat dhe interesat amerikane në rajon janë brenda rrezes së goditjes dhe se hakmarrja do të vazhdojë derisa “armiku të mposhtet përfundimisht”.
Shpërthime u dëgjuan në Abu Dhabi dhe Dubai, ndërsa autoritetet në Emiratet e Bashkuara Arabe njoftuan për ndërhyrje të sistemeve të mbrojtjes ajrore.
Bahreini bëri të ditur se qendra e shërbimit të Flotës së Pestë amerikane u godit nga një sulm me raketa. Katari deklaroi se rrëzoi të gjitha raketat që synonin territorin e tij dhe rezervon të drejtën për t’u përgjigjur.
Edhe Kuvajti konfirmoi një sulm me raketa ndaj një baze ushtarake amerikane.
Në Izrael, policia njoftoi mbylljen e të gjitha vendeve të shenjta për vizitorët, ndërsa autoritetet raportuan disa breshëri raketash të lëshuara nga Irani.
Tregjet në alarm
Tregjet e naftës po ndjekin nga afër zhvillimet, pasi Irani është prodhuesi i tretë më i madh në OPEC dhe rreth 4% e furnizimit global me naftë vjen nga ai vend.
Një pjesë shumë më e madhe e naftës botërore kalon përmes ngushticës së Hormuzit.
Analistët paralajmërojnë se, nëse nuk ka shenja de-përshkallëzimi, çmimet e naftës mund të rriten ndjeshëm me rihapjen e tregjeve.
Disa kompani të mëdha të energjisë dhe tregtarë kanë pezulluar dërgesat përmes ngushticës së Hormuzit.
Ndërkohë, linjat ajrore globale kanë anuluar fluturime në të gjithë Lindjen e Mesme, ndërsa rajoni mbetet në gatishmëri të lartë për një përshkallëzim të mëtejshëm të konfliktit.
