Një studim i ri shkencor ofron të dhëna domethënëse mbi fillesat e mendimit abstrakt dhe kapacitetet e hershme njohëse të njerëzimit. Më poshtë gjendet një version i riformuluar i plotë i tekstit, duke ruajtur përmbajtjen thelbësore, por me strukturë dhe formulim të ndryshëm:
Modelet gjeometrike më të hershme të krijuara nga dora e njeriut janë identifikuar në fragmente lëvozhgash vezësh struci të datuara rreth 60,000 vite më parë. Në periudhën kur një pjesë e Homo sapiens-it po largohej nga Afrika për të ndërmarrë përhapjen e parë të suksesshme drejt Eurazisë, grupet që mbetën në kontinentin afrikan zhvilluan një zgjidhje praktike dhe novatore: përdorimin e lëvozhgave të vezëve të strucit si enë të transportueshme për ujë. Këto objekte, përveç funksionit utilitar, u zbukuruan me kompozime gjeometrike të strukturuara me kujdes, çka dëshmon për një nivel të avancuar organizimi mendor dhe për aftësinë për të krijuar forma simbolike komunikimi.
Siç shprehet Silvia Ferrara nga Universiteti i Bolonjës, nuk kemi të bëjmë me vija të hedhura rastësisht, por me elemente të organizuara sipas parimeve të qarta si paralelizmi, rrjetëzimi, rrotullimi dhe përsëritja sistematike – një lloj sintakse vizuale në stadin e saj fillestar. Këto gjurmë grafike, sipas saj, zbulojnë një mënyrë të menduari që është njëkohësisht gjeometrike dhe e strukturuar në mënyrë befasuese.
Për të analizuar këto gravura parahistorike, Ferrara dhe bashkëpunëtorët e saj studiuan 109 fragmente lëvozhgash nga tre lokalitete në Afrikën e Jugut dhe Namibi. Materiali, i datuar rreth 60 mijëvjeçarë më parë, përmban gjithsej 1,275 vija të incizuara.
Përmes analizave statistikore dhe gjeometrike, studiuesit konstatuan se 83.4% e vijave paraqiten në çifte paralele, ndërsa afërsisht një e treta e pikëtakimeve ndërmjet vijave krijojnë kënde të drejta. Në mbi 80% të fragmenteve evidentohet një kombinim i ortogonalitetit, orientimit të qëndrueshëm të vijave dhe rregullsisë hapësinore, gjë që nënkupton një zotërim të qëndrueshëm të koncepteve bazë të gjeometrisë.
Ferrara thekson se nuk bëhet fjalë vetëm për përsëritje mekanike shenjash, por për një planifikim vizuo-hapësinor të mirëfilltë, sikur krijuesit të kishin në mendje strukturën e përgjithshme të figurës përpara se ta realizonin. Për më tepër, autorët e këtyre motiveve përdorën operacione njohëse si rrotullimi, translacioni (zhvendosja), përsëritja dhe mbivendosja hierarkike, duke arritur të prodhonin konfigurime më të ndërlikuara, përfshirë breza të vijëzuar, rrjeta dhe forma romboidale.
Studiuesit argumentojnë se Homo sapiens gjatë Epokës së Mesme të Gurit zotëronte modele të parapërfytyruara dhe të planifikuara, të mbështetura mbi koncepte specifike si paralelizmi dhe ortogonaliteti. Nga këto të dhëna del në pah ekzistenca e një “gramatike gjeometrike”.
Valentina Decembrini, autore e studimit, vëren se aftësia për të ndërtuar konfigurime vizuale duke ndjekur rregulla të qëndrueshme gjeometrike sugjeron praninë e një kapaciteti të brendshëm për mendim abstrakt. Ky potencial për përpunim dhe manipulim simbolik përbën bazën e kompetencave komunikuese që e kanë bërë Homo sapiens-in jashtëzakonisht të adaptueshëm.
Sipas saj, pikërisht ky dimension kognitiv mund të ketë luajtur rol vendimtar në zgjerimin e suksesshëm të species sonë drejt Eurazisë rreth 60,000 vite më parë. Transformimi i formave të thjeshta në sisteme komplekse sipas rregullave të përcaktuara është, në thelb, një tipar thelbësisht njerëzor që ka shoqëruar historinë tonë për mijëra vjet – nga ornamentika e hershme deri te ndërtimi i sistemeve simbolike dhe, në fund, i shkrimit, shkruan IFL.
