Zyrtarë të lartë të Shteteve të Bashkuara dhe Iranit pritet të takohen më vonë në Oman për bisedime direkte, në një moment krize që ka rritur frikën për një përballje ushtarake mes dy vendeve.
Këto diskutime zhvillohen pas një grumbullimi të forcave ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme, si reagim ndaj shtypjes së dhunshme nga Irani të protestave mbarëkombëtare antiqeveritare muajin e kaluar, ku sipas grupeve të të drejtave të njeriut janë vrarë mijëra persona, sipas BBC.
Paqartësitë mbi vendin dhe fushën e bisedimeve kishin rrezikuar më herët dështimin e tyre. Takimet janë pjesë e një përpjekjeje diplomatike nga ndërmjetës rajonalë për të ulur tensionet.
Të dyja palët mbeten shumë larg qëndrimeve të njëra-tjetrës, por shpresa është se, nëse bisedimet rezultojnë të suksesshme, ato mund të çojnë në një kuadër për negociata të mëtejshme.
SHBA-ja kërkon që Irani të ngrijë programin e tij bërthamor dhe të heqë dorë nga rezervat e uraniumit të pasuruar. Uashingtoni ka deklaruar gjithashtu se bisedimet duhet të përfshijnë edhe raketat balistike të Iranit, mbështetjen e Teheranit për grupet e armatosura në rajon dhe trajtimin e qytetarëve të tij.
Irani, nga ana tjetër, ka bërë të ditur se diskutimet do të kufizohen vetëm në programin bërthamor, ndërsa mbetet e paqartë nëse këto dallime janë kapërcyer.
Ditët e fundit, presidenti Donald Trump ka kërcënuar se do të bombardojë Iranin nëse nuk arrihet një marrëveshje. SHBA-ja ka dërguar mijëra trupa dhe, sipas vetë Trump, një “armadë” në rajon, përfshirë një aeroplanmbajtëse, anije të tjera luftarake dhe avionë luftarakë.
Irani është zotuar se do t’i përgjigjet çdo sulmi me forcë, duke kërcënuar se do të godasë asetet ushtarake amerikane në Lindjen e Mesme dhe Izraelin.
Delegacioni iranian do të drejtohet nga ministri i Jashtëm Abbas Araghchi, i cili javën e kaluar deklaroi se forcat e armatosura të vendit janë “me gishtin në këmbëz”, ndërsa pala amerikane do të përfaqësohet nga i dërguari special Steve Witkoff dhe dhëndri i Trump, Jared Kushner.
Ky do të jetë takimi i parë mes zyrtarëve amerikanë dhe iranianë që nga lufta mes Izraelit dhe Iranit në qershor të vitit të kaluar, kur SHBA-ja bombardoi tre objektet kryesore bërthamore të Iranit. Teherani thotë se aktiviteti i pasurimit të uraniumit u ndal pas këtyre sulmeve.
Për udhëheqësit iranianë, të përballur me presione të mëdha të brendshme, bisedimet mund të jenë shansi i fundit për të shmangur veprime ushtarake amerikane që do ta destabilizonin edhe më tej regjimin, i cili sipas analistëve ndodhet në pozicionin më të dobët që nga Revolucioni Islamik i vitit 1979.
Kërcënimet e Trump erdhën në një kohë kur forcat iraniane të sigurisë shtypën me dhunë protesta masive të nxitura nga përkeqësimi i krizës ekonomike, ku protestuesit kërkonin fundin e Republikës Islamike. Agjencia e Lajmeve të Aktivistëve për të Drejtat e Njeriut, me seli në Uashington, ka konfirmuar të paktën 6.883 viktima, duke paralajmëruar se numri mund të jetë shumë më i lartë, ndërsa mbi 50.000 persona janë arrestuar.
Kriza aktuale ka rikthyer në qendër të vëmendjes çështjen e programit bërthamor iranian, që prej dekadash është objekt mosmarrëveshjeje me Perëndimin. Irani këmbëngul se programi i tij ka qëllime paqësore, ndërsa SHBA-ja dhe Izraeli e akuzojnë se synon zhvillimin e armës bërthamore.
Teherani thotë se ka të drejtë të pasurojë uranium në territorin e vet dhe ka refuzuar thirrjet që rezervat e tij prej rreth 400 kilogramësh uranium shumë të pasuruar të transferohen në një vend të tretë.
Zyrtarët iranianë kanë sinjalizuar se mund të jenë të hapur për lëshime, përfshirë krijimin e një konsorciumi rajonal për pasurimin e uraniumit, siç ishte propozuar në bisedimet me SHBA-në që dështuan pas sulmit surprizë të Izraelit vitin e kaluar.
Në të njëjtën kohë, Irani i konsideron të papranueshme kërkesat për kufizimin e programit të raketave balistike dhe për ndërprerjen e mbështetjes ndaj aleatëve rajonalë – një aleancë që Teherani e quan “Boshti i Rezistencës”, ku përfshihen Hamasi në Gaza, milicitë në Irak, Hezbollahu në Liban dhe Houthit në Jemen – duke i cilësuar këto si shkelje të sovranitetit të tij.
Presidenti iranian Masoud Pezeshkian deklaroi të martën se i ka kërkuar Araghchit të “ndjekë negociata të drejta dhe të barabarta” me SHBA-në, “me kusht që të ekzistojë një mjedis i përshtatshëm”.
Nga ana tjetër, pritet që Irani të kërkojë heqjen e sanksioneve që kanë goditur rëndë ekonominë e tij. Kundërshtarët e regjimit thonë se çdo lehtësim do t’i jepte udhëheqjes klerikale një “frymëmarrje” politike.
Për SHBA-në, këto bisedime mund t’i ofrojnë Trump një rrugëdalje nga kërcënimet ushtarake, në varësi të rezultatit të tyre.
Vendet e rajonit janë të shqetësuara se një sulm amerikan mund të çojë në një konflikt më të gjerë ose në kaos afatgjatë në Iran, duke paralajmëruar se vetëm fuqia ajrore nuk do të mjaftojë për të rrëzuar udhëheqjen iraniane.
I pyetur nëse Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, duhet të jetë i shqetësuar, Trump tha për NBC News: “Do të thosha se duhet të jetë shumë i shqetësuar. Po, duhet të jetë”.
Ndërkohë, sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, theksoi se bisedimet duhet të shkojnë përtej çështjes bërthamore që të arrihet “diçka domethënëse”.
“Nuk jam i sigurt nëse mund të arrihet një marrëveshje me këta njerëz, por do të përpiqemi ta kuptojmë. Nuk shohim ndonjë dëm në përpjekjen për të parë nëse ka diçka që mund të bëhet,” u shpreh ai.
Bisedimet, që fillimisht ishin planifikuar të mbaheshin në Stamboll, janë një përpjekje e udhëhequr nga Egjipti, Turqia dhe Katari për të zbutur tensionet. Irani, megjithatë, kërkoi në minutën e fundit që vendndodhja të zhvendosej në Oman dhe që takimi të kufizohej vetëm mes zyrtarëve iranianë dhe amerikanë.
