Irani ka vlerësuar si pozitiv raundin e parë të bisedimeve me Shtetet e Bashkuara të zhvilluara në Oman, duke konfirmuar se dialogu do të vijojë. Deklarata u bë nga ministri i Jashtëm iranian, në një kohë kur shqetësimet janë rritur se dështimi i këtyre negociatave delikate mund të çojë në një përshkallëzim të ri ushtarak në Lindjen e Mesme.
Sipas Abbas Araqchi, takimi i së premtes përfaqëson një hap të parë të suksesshëm drejt negociatave. Ai theksoi për televizionin shtetëror se ekziston një dakordësi për vazhdimin e bisedimeve, ndërsa detajet mbi mënyrën e zhvillimit të tyre të mëtejshëm do të përcaktohen pas konsultimeve në kryeqytetet përkatëse. “Nëse ky proces ecën përpara, mund të ndërtojmë një kornizë të qëndrueshme mirëkuptimi,” u shpreh ai.
Bisedimet u zhvilluan në mënyrë indirekte në Muskat, me Omanin në rolin e ndërmjetësit, dhe delegacionet nga të dy vendet pritet të kthehen në vendet e tyre për konsultime të brendshme.
Megjithëse Uashingtoni dhe Teherani kanë shfaqur gatishmëri për të ringjallur diplomacinë lidhur me çështjen bërthamore, SHBA ka sinjalizuar synimin për ta zgjeruar agjendën e bisedimeve. Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, ka deklaruar se Uashingtoni dëshiron të përfshijë edhe programin e raketave balistike të Iranit, mbështetjen për grupet e armatosura në rajon si dhe çështje që lidhen me të drejtat e njeriut.
Nga ana tjetër, Araqchi theksoi për agjencinë IRNA se çdo dialog kërkon ulje të presionit dhe heqje të kërcënimeve, duke nënvizuar se Irani është i gatshëm të diskutojë vetëm programin e tij bërthamor dhe asnjë çështje tjetër me SHBA-në.
Zyrtarët iranianë kanë përsëritur se programi i raketave nuk është i negociueshëm dhe kanë kërkuar njohjen e të drejtës së Iranit për pasurimin e uraniumit. Ndërkohë, për SHBA-në, pasurimi i uraniumit brenda territorit iranian përbën një kufi të panegociueshëm.
Udhëheqja iraniane mbetet skeptike ndaj qëllimeve të ish-presidentit Donald Trump, veçanërisht pas shtimit të pranisë ushtarake amerikane në rajon. Araqchi pranoi se mungesa e besimit mbetet një pengesë serioze në procesin negociator dhe se kjo duhet kapërcyer për të pasur sukses.
Në qershor, SHBA ndërmori sulme ndaj objektivave bërthamore iraniane, duke iu bashkuar fazës finale të një operacioni ajror izraelit që zgjati 12 ditë. Pas këtyre zhvillimeve, Teherani ka deklaruar se ka pezulluar aktivitetet e pasurimit të uraniumit.
Rritja e forcave detare amerikane në rajon, e cilësuar nga Trump si një “armadë” e fuqishme, erdhi pas shtypjes së dhunshme të protestave në Iran, duke përkeqësuar më tej marrëdhëniet mes dy vendeve. Paralajmërimet e Trump për pasoja të rënda në rast se nuk arrihet një marrëveshje kanë shtuar tensionet dhe kërcënimet reciproke për sulme ajrore.
Komuniteti ndërkombëtar dhe vendet e rajonit shprehin frikën se dështimi i bisedimeve mund të çojë në një konflikt të hapur SHBA–Iran, me pasoja të gjera për Lindjen e Mesme. Teherani ka paralajmëruar se do të reagojë ashpër ndaj çdo sulmi dhe ka sinjalizuar se vendet e Gjirit që strehojnë baza amerikane mund të përfshihen në konflikt.
Negociatorët në Oman përballen me sfidën e respektimit të “vijave të kuqe” të Iranit, veçanërisht refuzimin për të diskutuar programin e raketave. Autoritetet iraniane kanë përjashtuar kategorikisht çdo bisedim mbi aftësitë e tyre mbrojtëse.
Si shenjë force, media shtetërore iraniane raportoi para nisjes së bisedimeve se raketa balistike Khorramshahr-4, një nga më të avancuarat me rreze të gjatë veprimi, ishte vendosur në një kompleks të madh nëntokësor të Gardës Revolucionare.
Megjithatë, burime iraniane kanë bërë të ditur se Teherani është i gatshëm të tregojë fleksibilitet në çështjen e pasurimit të uraniumit, përfshirë dorëzimin e sasive të mëdha të uraniumit të pasuruar dhe pranimin e pasurimit zero në kuadër të një marrëveshjeje konsorciumi. Në këmbim, Irani kërkon heqjen e sanksioneve që janë rikthyer që nga viti 2018, pas tërheqjes së SHBA-së nga marrëveshja bërthamore e vitit 2015.
Shtetet e Bashkuara, aleatët evropianë dhe Izraeli vazhdojnë të akuzojnë Iranin se përdor programin bërthamor si mbulim për zhvillimin e armëve bërthamore, akuza që Teherani i mohon, duke insistuar se aktivitetet e tij janë vetëm për qëllime civile.
Izraeli ka theksuar se rreziku nga raketat iraniane është po aq serioz sa programi bërthamor. Kryeministri Benjamin Netanyahu i ka krahasuar këto dy elemente me “dy tumore kancerogjene” që kërcënojnë sigurinë rajonale, shkruan Reuters.
