Rrotullimi i Tokës po ngadalësohet dhe ditët tona po zgjaten fare pak. Edhe pse rrotullimi i planetit shpesh përshpejtohet dhe ngadalësohet me kalimin e kohës, kërkimet e reja sugjerojnë se rritja aktuale e gjatësisë së ditës është e paprecedentë në të paktën 3.6 milionë vjet histori.
Teorikisht, Tokës i duhen 24 orë për të përfunduar një rrotullim. Në realitet, një ditë mund të zgjasë pak më shumë ose pak më pak, e ndikuar nga tërheqja gravitacionale e Hënës dhe disa procese gjeofizike që luhen thellë në brendësi të Tokës, në sipërfaqen e saj dhe lart në atmosferë. Kjo është pikërisht ajo që ndodhi në korrik dhe gusht të vitit 2025, kur afërsia e Hënës bëri që ditët e Tokës të ishin pak më shumë se 1 milisekondë më të ngadalta se mesatarja.
Megjithatë, një trend shumë më i madh është në lëvizje. Ndryshimet klimatike të shkaktuara nga njeriu po ngrohin planetin dhe po shkrijnë shtresat e akullit, duke çliruar ujin që ka qenë i ngrirë për mijëvjeçarë. Ndërsa ai akull shkrihet në lëng dhe përhapet në të gjithë globin në formën e rritjes së nivelit të detit, ai ridisperdon masën e Tokës. Duke bërë këtë, ai gradualisht po “frenon” rrotullimin e saj, duke zgjatur ditët me milisekonda.
Kjo është e ngjashme me mënyrën se si një patinator mbi akull rrotullohet më ngadalë kur i hap krahët jashtë. Kur akulli qëndron mbi masat tokësore polare, ai është i përqendruar pranë aksit rreth të cilit rrotullohet Toka. Ndërsa shkrihet dhe rrjedh në oqeane, kjo masë përhapet jashtë drejt ekuatorit, duke u larguar nga aksi rrotullues i Tokës.
Në një studim të ri, shkencëtarët nga Universiteti i Vjenës dhe ETH Cyrih u përpoqën të përcaktonin se sa i pazakontë është ky ngadalësim duke parë miliona vjet të historisë së Tokës që nga Plioceni i Vonë.
“Në punën tonë të mëparshme, ne treguam se shkrirja e përshpejtuar e shtresave të akullit polar dhe e akullnajave malore në shekullin e 21-të po rrit nivelin e detit, gjë që ngadalëson rrotullimin e Tokës dhe për rrjedhojë zgjat ditën — ngjashëm me një patinator që rrotullohet më ngadalë pasi shtrin krahët, dhe më shpejt sapo i mban duart afër trupit,” tha në një deklaratë Mostafa Kiani Shahvandi, autor i studimit nga Departamenti i Meteorologjisë dhe Gjeofizikës në Universitetin e Vjenës.
“Ajo që mbeti e paqartë ishte nëse kishte periudha më të hershme kur klima rriste gjatësinë e ditës me një ritëm të ngjashëm të shpejtë.”
Ekipi doli në përfundimin se dita e Tokës aktualisht po zgjatet me rreth 1.33 milisekonda në shekull, kryesisht për shkak të rritjes së nivelit të detit nga shkrirja e akullit që ridisperdon masën dhe ngadalëson rrotullimin e Tokës.
Kjo, zbuluan ata, po ndodhte me një ritëm të paprecedentë krahasuar me çdo kohë tjetër gjatë 3.6 milionë viteve të fundit. Dhe ka pak gjasë që ky të jetë fundi i historisë. Me ngrohjen e mëtejshme dhe shkrirjen e shtresave të akullit që pritet në dekadat e ardhshme, efekti vetëm sa do të rritet.
“Kjo rritje e shpejtë e gjatësisë së ditës nënkupton se ritmi i ndryshimeve klimatike moderne ka qenë i paprecedentë të paktën që nga Plioceni i vonë, 3.6 milionë vjet më parë. Rritja aktuale e shpejtë e gjatësisë së ditës mund t’u atribuohet kryesisht ndikimeve njerëzore,” shtoi Benedikt Soja, Profesor i Gjeodezisë Hapësinore në ETH Cyrih.
“Deri në fund të shekullit të 21-të, ndryshimet klimatike pritet të ndikojnë në gjatësinë e ditës edhe më fort se Hëna. Edhe pse ndryshimet janë vetëm milisekonda, ato mund të shkaktojnë probleme në shumë fusha, për shembull, në navigimin e saktë hapësinor, i cili kërkon informacion të saktë mbi rrotullimin e Tokës,” vëren Soja.
Për fat të mirë, nuk ka gjasë që t’i ndjeni 1.33 milisekonda që kalojnë gjatë hapësirës së shumë viteve. Megjithatë, kjo mund të shkaktojë disa pengesa për teknologjinë që varet nga matja e saktë e kohës, si satelitët GPS dhe rrjetet komplekse financiare, ku edhe lëvizja më e vogël në rrotullimin e Tokës mund të prishë një sistem të kalibruar me kujdes.
