Forcat e Republikës Islamike kanë vënë në zbatim një strategji të konceptuar nga lideri suprem Ali Khamenei dhe komandantët më të lartë të Teheranit, me qëllim destabilizimin e gjerë të Lindjes së Mesme, tronditjen e tregjeve ndërkombëtare dhe rritjen e klimës së rrezikut, në përpjekje për të detyruar SHBA-në dhe Izraelin të ndërpresin ofensivën e tyre.
Një burim i brendshëm i regjimit deklaroi për Financial Times se udhëheqësi suprem — i vrarë në valën fillestare të sulmeve ndaj Teheranit të shtunën — së bashku me bashkëpunëtorët e tij më të afërt, kishin nisur hartimin e një plani të detajuar menjëherë pas konfliktit 12-ditor me Izraelin në qershorin e kaluar. Sipas tij, dokumenti operacional përfshinte goditje ndaj infrastrukturës energjetike dhe veprime që do të ndërprisnin trafikun ajror rajonal.
“Nuk na mbeti alternativë tjetër përveç përshkallëzimit dhe ndezjes së një zjarri të madh që të bëhej i dukshëm për të gjithë,” citohet të ketë thënë burimi. Ai shtoi se, pasi sipas tyre u shkelën vijat e kuqe në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare, regjimi nuk ndjehej më i detyruar t’i përmbahej kufizimeve të mëparshme.
Strategjia ka vijuar të zbatohet edhe pas eliminimit të Khameneit dhe të paktën gjashtë figurave të larta ushtarake dhe të inteligjencës, mes tyre ministri i mbrojtjes dhe drejtuesi i Gardës Revolucionare, gjatë bombardimeve të gjera amerikano-izraelite.
Ajatollah Alireza Arafi, pjesë e këshillit të përkohshëm treanëtarësh të shpallur menjëherë pas vdekjes së liderit suprem, deklaroi në një video-mesazh se operacionet po vazhdojnë sipas projektimit të përcaktuar prej tij.
Me rihapjen e tregjeve të hënën, Teherani intensifikoi ndjeshëm reagimin duke shënjestruar objekte energjetike në Gjirin Persik. Dronë u drejtuan ndaj një instalacioni kritik gazi në Qatar dhe një prej rafinerive më të mëdha në Saudi Arabia. Si pasojë, Katari — një nga eksportuesit më të mëdhenj të LNG-së në botë — pezulloi furnizimet. Çmimet e energjisë u rritën ndërsa kalimi përmes Strait of Hormuz, korridor kyç për rreth një të pestën e energjisë globale, u bllokua.
Që nga nisja e luftës nga SHBA dhe Izraeli, dronët iranianë kanë goditur gjithashtu hotele, aeroporte dhe porte në United Arab Emirates, Kuwait, Iraq, Oman dhe Bahrain. Janë lëshuar gjithashtu breshëri raketash drejt bazave amerikane dhe raportohet për goditje ndaj një objekti britanik në Qipro.
Burimi i regjimit paralajmëroi vijim të përshkallëzimit, duke theksuar se shënjestrimi i kreut të Republikës Islamike nuk mund të kalonte pa pasoja.
Një element qendror i qasjes iraniane ka qenë shpërndarja e kompetencave vendimmarrëse për të shmangur paralizimin nga vrasjet e komandantëve. Ministri i jashtëm Abbas Araghchi deklaroi për Al Jazeera se njësitë po veprojnë me autonomi relative, duke ndjekur direktiva të përgjithshme të dhëna paraprakisht.
Kjo taktikë pasqyron përvojën e konfliktit të mëparshëm, kur depërtimi i inteligjencës izraelite mundësoi eliminimin e drejtuesve të lartë në fazat fillestare. Ndryshe nga atëherë, këtë herë reagimi ishte i menjëhershëm dhe forcat në terren kishin orientim të qartë paraprak.
Regjimi e konsideron situatën aktuale si luftë për mbijetesë. Në konfliktin e qershorit, hakmarrja ishte kufizuar kryesisht ndaj Izraelit dhe një sulmi të paralajmëruar ndaj një baze amerikane në Katar. Tani, sipas vlerësimeve, Irani ka drejtuar pothuajse po aq — ose më shumë — raketa dhe dronë drejt Emirateve të Bashkuara Arabe sesa drejt Izraelit, duke shkaktuar viktima.
Ndryshe nga hera e kaluar, proksitë iraniane janë përfshirë drejtpërdrejt. Hezbollah lëshoi raketa drejt veriut të Izraelit, ndërsa milicitë irakiane goditën objektiva amerikane dhe pretenduan sulme ndaj aeroportit të Bagdadit, si dhe tentuan të sulmonin Zonën e Gjelbër.
Zgjerimi i konfliktit përfaqëson skenarin më të frikshëm të përfolur pas sulmit të Hamas më 7 tetor 2023. Në atë periudhë, Republika Islamike kërkoi ta mbante luftën larg territorit të saj për të garantuar stabilitetin e brendshëm; megjithatë, pas sulmeve të fundit amerikano-izraelite, llogaritjet strategjike ndryshuan.
Emile Hokayem nga International Institute for Strategic Studies vlerësoi se, nëse më parë aleatët e Hamasit shmangën përfshirjen e plotë, tani SHBA dhe Izraeli po imponojnë një luftë rajonale sipas kushteve të tyre.
Edhe pse shumica e predhave janë interceptuar, Pentagoni njoftoi se mbrojtja ajrore e Kuvajtit rrëzoi gabimisht tre avionë luftarakë amerikanë, duke nënvizuar natyrën e rrezikshme dhe të paparashikueshme të përshkallëzimit.
Burimi i regjimit theksoi se goditja e objektivave si hotelet në Dubai synon ta bëjë çdo vend që pret amerikanë të perceptohet si i pasigurt, duke rritur ndjeshëm rrezikun për investitorët në rajon.
Megjithatë, sulmet ndaj shteteve të Gjirit që kishin nxitur diplomacinë me administratën e Donald Trump mund ta izolojnë më tej Teheranin dhe të shtyjnë fqinjët të rreshtohen hapur me SHBA-Izraelin. Disa analistë e kanë cilësuar këtë reagim si të rrezikshëm dhe potencialisht jashtë kontrollit.
Sipas burimeve dhe ekspertëve, Khamenei, 86 vjeç, e kishte parashikuar mundësinë e vrasjes së tij dhe kishte ndërmarrë hapa për të garantuar vazhdimësinë institucionale dhe përshkallëzimin e koordinuar të reagimit.
Operacionet ushtarake aktualisht mbikëqyren nga Garda Revolucionare nën drejtimin e gjeneral majorit Ahmad Vahidi.
Konflikti ka hyrë në një fazë spirale që rrezikon përfshirjen e mëtejshme ndërkombëtare. United Kingdom ka lejuar SHBA-në të përdorë baza si RAF Fairford dhe Diego Garcia për operacione kundër Iranit, duke krijuar një dinamikë ku shumë aktorë mund të përfshihen në një konflikt me vrull të vetin dhe pa një vizion të qartë mbi rezultatin final.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Financial Times
