Ministri grek i energjisë Stavros Papastavrou, majtas, me sekretarin e brendshëm të SHBA-së Doug Burgum në Revithoussa në tetor
Greece po përpiqet të konsolidohet si porta jugore e Europës për importet e gazit natyror të lëngshëm (LNG), veçanërisht nga SHBA-të, në një kohë kur Bashkimi Evropian po përgatitet të ndërpresë plotësisht furnizimet me gaz rus deri në vitin 2027.
Strategjia e Athinës mbështetet te pozicioni gjeografik, zgjerimi i kapaciteteve LNG, përmirësimi i infrastrukturës dhe afrimi me Uashingtonin, me synimin për të marrë një rol kyç në tregun europian pas largimit përfundimtar të Rusisë.
Para pushtimit të Ukrainës në vitin 2022, Moska mbulonte rreth 40% të nevojave të BE-së për gaz. Deri në vitin 2024, kjo përqindje kishte rënë në rreth 11%. Pjesa më e madhe e boshllëkut është zëvendësuar nga LNG-ja amerikane, e cila tashmë përbën afro 60% të importeve të LNG-së në BE.
Ministri grek i Energjisë, Stavros Papastavrou, deklaroi për Financial Times se Europa “nuk do financojë më agresorin”, duke theksuar se shkëputja nga lëndët djegëse fosile ruse kërkon përpjekje të qëndrueshme. Që prej marrjes së detyrës në vitin 2025, ai ka promovuar energjinë si shtyllë të marrëdhënieve transatlantike, duke argumentuar se ajo është kthyer në element strukturor të arkitekturës së sigurisë europiane.
Ndërkohë që BE-ja ka ulur ndjeshëm edhe importet e naftës ruse, anije në pronësi greke kanë vijuar të transportojnë naftë drejt tregjeve të tjera, veçanërisht kur çmimet në portet ruse kanë qenë brenda kufijve të tavanit të vendosur nga aleatët e Kievit.
Ambicia greke materializohet në terminalin LNG të Revithoussës, në perëndim të Athinës, i zgjeruar së fundmi. Aty janë shkarkuar ngarkesa amerikane, të cilat pas rigazifikimit dërgohen drejt Ballkanit dhe më tej përmes “Korridorit Vertikal” – një rrjet jug-veri i krijuar nga Greqia, Bullgaria, Rumania, Moldavia dhe Ukraina pas ndërprerjes së furnizimeve ruse përmes Bullgarisë në vitin 2022.
Terminali kryesor i LNG-së në Greqi në Revithoussa, një ishull në perëndim të Athinës
Ndërsa shumica e infrastrukturës është përshtatur nga sistemi ekzistues, Bullgaria ka nisur një investim prej 400 milionë eurosh për të eliminuar pengesat deri në vitin 2027. Para vitit 2022, rrjedha tradicionale e gazit në Europë ishte nga veriu në jug.
Diversifikimi i burimeve kishte nisur edhe më herët. Maria Rita Galli, ish-drejtuese e operatorit grek të rrjetit të gazit DESFA, thekson se përfundimi në vitin 2020 i gazsjellësit TAP prej 4.5 miliardë eurosh – që lidh kufirin greko-turk me Italinë përmes Shqipërisë dhe Adriatikut – e vendosi Greqinë në pozicion më të favorshëm kur shpërtheu kriza. Athina përfundoi gjithashtu interkonektorin Greqi-Bullgari dhe shtoi kapacitetet me dy stacione të reja kompresorësh në veri.
Megjithatë, për Korridorin Vertikal, sinjalet tregtare mbeten të përziera. Kërkesa afatshkurtër është e paqartë, ndërsa blerësit presin përmirësime në infrastrukturë dhe rregulla të BE-së që lehtësojnë kontratat afatgjata. Interesi është më i fortë në horizontin afatgjatë, kur pritet ndalimi i plotë i gazit rus. Rezervime për terminalin e Revithoussës tashmë janë bërë deri në vitin 2040, një tregues se Greqia perceptohet si pikë strategjike hyrëse.
Sfidë mbeten kostot. Sipas Julian Bowden nga Instituti i Oksfordit për Studimet e Energjisë, tarifat e grumbulluara përgjatë rrugës Greqi–Bullgari–Rumani–Hungari apo deri në Ukrainë e bëjnë aktualisht këtë itinerar të kushtueshëm dhe të vështirë për t’u konsideruar i qëndrueshëm komercialisht në afat të gjatë.
Një cisternë LNG u ankorua në Revithoussa
Papastavrou dhe homologë nga vendet e Korridorit Vertikal pritet të takojnë në Uashington Sekretarin Amerikan të Energjisë Chris Wright, duke pasqyruar interesin e shtuar të administratës Trump për rajonin.
Gjithsesi, LNG-ja amerikane është strukturalisht më e shtrenjtë se gazi rus i tubacioneve të kohës para luftës dhe ndikohet nga luhatjet globale të çmimeve.
Kritikët paralajmërojnë se Europa mund të zëvendësojë një varësi gjeopolitike me një tjetër, duke qenë se mbi 80% e importeve të LNG-së të Greqisë në vitin 2025 erdhën nga SHBA-ja. Megjithatë, Bowden argumenton se struktura e copëzuar e eksporteve amerikane – e shpërndarë në shumë kompani – e bën më të vështirë përdorimin politik të furnizimit me gaz, ndryshe nga modeli i centralizuar rus.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Financial Times
