Personat me ekspozim më të lartë ndaj ndotjes së ajrit përballen me një rrezik më të madh për të zhvilluar sëmundjen e Alzheimerit, sipas një studimi të ri të publikuar në revistën PLOS Medicine, përcjellë nga Euronews.
Ekspozimi ndaj ndotjes së ajrit njihet prej kohësh si faktor rreziku për Alzheimerin dhe për sëmundje të tjera kronike të zakonshme, si hipertensioni, goditja në tru dhe depresioni. Megjithatë, deri më tani nuk ishte e qartë nëse ndotja e ajrit shkakton fillimisht këto sëmundje kronike, të cilat më pas çojnë në demencë, apo nëse këto gjendje përforcojnë dëmtimin e trurit të shkaktuar nga ndotja.
Studimi i ri, i udhëhequr nga studiues të Emory University në Shtetet e Bashkuara, analizoi të dhënat e mbi 27 milionë personave mbi 65 vjeç gjatë periudhës 2000–2018. Rreth tre milionë prej tyre zhvilluan Alzheimer gjatë kohës së studimit.
Në të njëjtën kohë, ekipi shqyrtoi barrën e tre sëmundjeve shoqëruese – hipertensionin, goditjen në tru dhe depresionin – për të parë nëse ato luanin rol në shfaqjen e Alzheimerit. Rezultatet u krahasuan me nivelet e grimcave të imëta ndotëse në ajër (PM₂.₅) në zonat ku jetonin pjesëmarrësit.
Grimcat e imëta janë veçanërisht të rrezikshme pasi depërtojnë thellë në mushkëri dhe në qarkullimin e gjakut. Burime të zakonshme të tyre përfshijnë emetimet e automjeteve, termocentralet, aktivitetet industriale, zjarret në natyrë dhe djegien e druve apo lëndëve djegëse fosile në familje.
Sipas gjetjeve, ndotja e ajrit duket se ndikon drejtpërdrejt në tru, dhe jo vetëm përmes sëmundjeve kronike. Lidhja mes ndotjes dhe Alzheimerit rezultoi më e fortë te personat që kishin pësuar më parë një goditje në tru. Studiuesit theksuan se individët me histori të goditjes në tru mund të jenë veçanërisht të ndjeshëm ndaj efekteve të dëmshme të ndotjes së ajrit në shëndetin e trurit.
Studimi kishte edhe kufizime. Nivelet e ndotjes u matën sipas kodit postar dhe jo adresës individuale, ndërsa u morën parasysh vetëm nivelet e ndotjes në ambient të hapur, pa përfshirë burime të brendshme si gatimi apo ngrohja.
Sipas ekspertëve të pavarur, megjithëse ka kufizime metodologjike, gjetjet përputhen me provat në rritje se ndotja e ajrit është një faktor rreziku i modifikueshëm për demencën.
Sipas OBSh, mbi 55 milionë persona jetojnë me demencë në mbarë botën, ndërsa Alzheimeri përbën deri në 70 për qind të rasteve. Në Evropë, rreth 12.1 milionë persona jetonin me demencë në vitin 2025, me gratë që përbëjnë rreth 66 për qind të rasteve. Me plakjen e popullsisë globale, këto shifra pritet të rriten ndjeshëm në vitet në vijim.
Organizata Botërore e Shëndetësisë ka përcaktuar objektiva globale për reduktimin e ndotjes së ajrit përmes Udhëzimeve Globale për Cilësinë e Ajrit të vitit 2021 dhe synon uljen me 50 për qind të vdekjeve të lidhura me ndotjen deri në vitin 2040, krahasuar me nivelin bazë të vitit 2015. Ekspertët theksojnë se ulja e ekspozimit ndaj ndotjes do të ndihmonte jo vetëm mushkëritë, por edhe shëndetin e trurit, duke reduktuar rrezikun e përgjithshëm për demencë.
