Ndërsa spekulimet ndërkombëtare për fatin e regjimit të Iranit vazhdojnë, Princi i Kurorës së Arabisë Saudite, Mohammed bin Salman (MBS), po ekzekuton tashmë lëvizjen e tij të radhës. Rijadi identifikon një vakum rajonal që po formohet dhe synon të shfrytëzojë trazirat e brendshme të Teheranit për të forcuar pozicionin e tij hegjemonik në Lindjen e Mesme.
Një fushatë e fuqishme online kundër Emirateve të Bashkuara Arabe, hapat drejt krijimit të një aleance sigurie me Turqinë dhe Pakistanin, si dhe sulmet ajrore saudite në Jemenin jugor dhe çmontimi i dhunshëm i një regjimi separatist, tregojnë një kthesë të qartë strategjike. Të gjitha këto nënvizojnë vizionin ambicioz të MBS-së: një reformë politike dhe ekonomike të gjerë, që ai e konsideron si misioni i jetës së tij, për të ridizajnuar strukturën e pushtetit dhe shoqërisë sauditase në shekullin XXI.
Fillimi i konsolidimit të pushtetit
MBS nuk “trashëgoi” thjesht pushtetin; ai e mori udhëheqjen ndërsa babai i tij ishte ende gjallë, me qëllim të zbatojë një vizion historik. Momenti përcaktues ndodhi gjatë asaj nate të famshme në Ritz-Carlton të Rijadit, ku Princi ndaloi elitën më të pasur të mbretërisë, ministrat dhe edhe të afërmit e tij. Ky akt i llogaritur dhe brutal shkatërroi gardën e vjetër ekonomike dhe sinjalizoi botës se qendrat tradicionale të pushtetit ishin zhdukur, duke e lënë MBS-në në krye si një autoritet i pavarur dhe i papërgjegjshëm ndaj askujt.
Lufta kundër status quo-së
Që nga ai moment, MBS nisi një betejë kundër “ADN-së” së mbretërisë: kundër establishmentit fetar vehabist, kundër marginalizimit të grave dhe kundër varësisë së ekonomisë nga nafta e lirë. Ky angazhim u nxorr nga dy kërcënime të menjëhershme: tranzicioni global drejt energjive alternative, i cili mund të dobësojë ekonominë sauditase të bazuar në naftë, dhe një “sahat” demografik — 63% e popullsisë sauditase është nën 30 vjeç. Për të adresuar këto sfida, MBS ka rritur pjesëmarrjen e grave në tregun e punës nga 17% në vitin 2017 në rreth 36% deri në fund të vitit 2025.
Gabimi i Khashogjit dhe lksonet nga Gjiri
Ambicia e pakufishme e MBS-së u përball me një kthesë tragjike pas urdhërimit për vrasjen e Jamal Khashoggi-t. Ky gabim e transformoi nga një “reformator i ri” në një figurë të izoluar, siç e quajti Presidenti Joe Biden, dhe i mbylli dyert e Uashingtonit për një kohë.
Në vitin 2019, dobësia e perceptuar e Arabisë Saudite inkurajoi sulmet e Iranit nëpërmjet raketave dhe dronëve që goditën objektet e Aramco-s. Ky moment u bë një pikë kthese për MBS-në: Perëndimi nuk do ta mbështeste automatikisht.
Nga kjo krizë lindi ajo që analistët e quajnë “kthesa izraelite”: MBS kërkoi mbrojtje amerikane duke normalizuar marrëdhëniet me Izraelin, duke e konsideruar vendin si një “jeleku mbrojtës” kundër Iranit. Partneriteti funksionoi: administrata Trump i siguroi mbështetje, përfshirë lejen për sulme ndaj objektivave iraniane dhe një partneritet strategjik.
Përplasje me realitetin ekonomik
Megjithatë, sfida më e madhe e kohëve të fundit është ekonomike. Supozimi se burimet saudite janë të pafundme është i gabuar. Aramco raportoi 121 miliardë dollarë fitime në vitin 2023, një rënie prej 25% nga piku, ndërsa deficiti buxhetor po rritet. Investimet e huaja direkte mbeten larg objektivit prej 100 miliardë dollarësh në vit, duke u llogaritur vetëm midis 12 dhe 20 miliardë dollarëve, ndërsa presioni politik i SHBA-së kërkon investime qindra miliardëshe.
Rajoni dhe orientimi strategjik
Në diskursin publik izraelit, Arabia Saudite shpesh perceptohet thjesht në kuadrin e normalizimit ose jo me Izraelin, por qendra e historisë është Rijadi. Princi i Kurorës po përballet me realitetin dhe sfidat që ai vetë ka shkaktuar dhe duhet të bëjë llogari vazhdimisht për mbijetesën strategjike.
Sipas analizës, ankorimi strategjik ndaj Izraelit duhet të shihet si një komponent i “rrethit të dytë”, ndërsa fokusi kryesor duhet të zhvendoset drejt lindjes, në partneritete të qëndrueshme si me Nju Delhin, ku interesat ekonomike dhe strategjike janë më të konsoliduara dhe më pak të ndikuara nga zhvillimet momentale rajonale, shkruan Ynet.
