Nga e majta: Eleanor Acquavella Dejoux, Nicholas Acquavella, William Acquavella dhe Alexander Acquavella me skulptura bronzi nga Matisse nga seria “The Back”, në Galeritë Acquavella në Manhattan. Ekspozita e tyre e madhe me vepra të Matisse hapet të enjten.
Në vjeshtën e vitit 1973, kur William Acquavella ishte vetëm 35 vjeç dhe punonte në galerinë e artit të babait të tij në Manhattan, ai kujton se një mëngjes me shi pa nga dritarja një radhë njerëzish që shtrihej rreth gjithë bllokut, duke pritur të shihnin një ekspozitë të piktorit francez Matisse që sapo ishte hapur aty.
“Ajo ekspozitë tërhoqi shumë artistë,” kujtoi së fundmi Acquavella.
“Richard Diebenkorn vinte çdo ditë; edhe Calder ishte vizitor i rregullt.”
Kur u hap, kritiku i artit i The New York Times, Hilton Kramer, shkroi se “ekspozita që dominon kalendarin artistik këtë javë është, pa asnjë dyshim, ekspozita e Henri Matisse në Acquavella Galleries”, ku, siç la të kuptohej ai, “ka zbulime të papritura për t’u gjetur….”
Më shumë se pesë dekada më vonë, tregtari 88-vjeçar është sërish në veprim. Gjatë dy viteve të fundit, duke punuar me tre fëmijët e tij – Eleanor, Nicholas dhe Alexander – si dhe me Emily Crowley, drejtoreshë dhe kuratore e galerisë, ai ka organizuar “Matisse: The Pursuit of Harmony”, një ekspozitë që hapet më 9 prill dhe përfshin më shumë se 50 piktura, skulptura dhe vepra në letër nga koleksione publike dhe private, shumë prej të cilave janë shfaqur rrallë më parë.
Vizitorët presin të hyjnë në ekspozitën Henri Matisse në Galeritë Acquavella në vjeshtën e vitit 1973
“Koha thjesht u duk e përshtatshme,” tha ai gjatë një vizite të fundit.
James Rondeau, drejtori i Art Institute of Chicago, është dakord.
“Matisse dikur tha se piktura është si një kolltuk i rehatshëm. Dhe në këto kohë të trazuara duket se kjo është pikërisht ajo që publiku kërkon.”
Që kur vepra e Matisse, “Jazz: Rhythms in Color” u hap në Art Institute më 7 mars, vizitorët kanë pritur deri në 90 minuta në radhë për të parë ekspozitën.
“Kjo ndodh rrallë këtu,” tha Rondeau.
Kjo ka të ngjarë sepse është hera e parë që nga viti 1948, kur muzeu bleu serinë e prerjeve artistike të autorit, që “Jazz” shfaqet i plotë. Mund ta quajmë momenti Matisse: këtë pranverë, bashkë me lule bore, krokuse dhe pemë që çelin, ka ardhur edhe një valë globale ekspozitash që nxjerrin në pah mjeshtrin e ngjyrës dhe modelit dekorativ.
Më e rëndësishmja është një ekspozitë madhore e veprave të vona të artistit që aktualisht shfaqet në Paris, një bashkëpunim midis Qendrës Pompidou dhe Grand Palais.
Në mure nga e majta: “Harmonia në të Verdhë”, 1927–28; “Odaliska, Harmonia në Blu”, 1937; “Rroba Persiane”, 1940; “Ananas dhe Anemone”, 1940. Në plan të parë, nga e majta: “Lakuriqësi e Shtrirë III”, 1929; “Lakuriqësi e Shtrirë I (Aurora),” 1907
Më afër, Muzeu i Baltimores ka një ekspozitë me rreth 80 vizatime të artistit që frymëzuan muralin e tij monumental dhe shpirtëror “Stations of the Cross”. Dhe më 9 maj, Muzeu i Artit Modern të San Franciskos do hapë “Matisse’s Femme au Chapeaux: From Scandal to Icon”, një ekspozitë që eksploron ndikimin e pikturës së famshme të Amélie, bashkëshortes së artistit.
Gjithashtu, në maj priten të dalin në ankand vepra të rëndësishme të Matisse. Ndërsa çmimet për artistin ranë ndjeshëm një dekadë më parë, gjatë një ose dy viteve të fundit ato janë rikuperuar.
Max Carter, kryetar global për artin e shekullit XX dhe XXI në Christie’s, thotë se koleksionistët “ndihen më të sigurt duke blerë artistë blue-chip dhe Matisse është kulmi.” Edhe pse Carter nuk pranoi të komentojë, një nga veprat kryesore në ankandet e majit të Christie’s thuhet të jetë “Les Deux Femmes”, një pikturë e vitit 1938 që paraqet dy gra të ulura përballë një tapeti shumëngjyrësh me motive bimore, nga koleksioni i magnatit të botimeve S.I. Newhouse Jr.
Alexander Acquavella, 45 vjeç, djali më i vogël, i cili punon në galeri që nga viti 2023, tha se ka vënë re që koleksionistët në të 40-at, në vend që të blejnë art bashkëkohor shumë eksperimental si disa vite më parë, po kthehen drejt figurave historike.
Në Galeritë Acquavella, sfond: “Odaliskët duke luajtur damë”, 1928
“Është një kthim drejt cilësisë,” tha ai.
“Blerja e një Matisse duket si një investim i sigurt.”
Artisti është gjithashtu një garanci për tërheqjen e publikut. Ashtu si Art Institute, edhe Acquavella po përgatitet për një numër të madh vizitorësh, shkruan NY Times.
Ekspozita do zërë dy kate të shtëpisë së saj neoklasike të vitit 1918 në 18 East 79th Street dhe organizatorët vlerësojnë se mund të presin rreth 100 vizitorë në të njëjtën kohë. Instalimi i ekspozitës, i organizuar në mënyrë të lirshme kronologjike, do përfshijë shembuj nga pesë dekada të punës së artistit.
Por ndryshe nga shumica e ekspozitave të Matisse që përqendrohen në përdorimin e jashtëzakonshëm të ngjyrës dhe modelit dekorativ nga artisti Fauvist, Acquavella ka zgjedhur një qasje disi ndryshe. “Ekspozita trajton qasjen e artistit ndaj formës dhe figurës dhe mënyrën se si kjo e frymëzoi Matisse të evoluonte si artist,” tha Crowley, kuratorja, çka shpjegon pse në çdo dhomë ka një numër të konsiderueshëm skulpturash të ekspozuara.
Duke qëndruar përballë “La Serpentine”, një figurë bronzi e vitit 1909 që paraqet një grua të mbështetur në një shtyllë, William Acquavella shpjegoi: “Ndonjëherë Matisse ngecej në pikturë, njësoj si një shkrimtar që përballet me bllokim krijues, ndaj i drejtohej skulpturës — por nëse shikon me kujdes, gjithmonë ekziston një lidhje.” Pranë saj është varur “The Geranium”, një natyrë e qetë që artisti krijoi vitin pasues, ku kërcelli i bimës pasqyron të njëjtën pjerrësi si trupi i zgjatur i “La Serpentine”.
Majtas: “Geraniumi”, 1910. Djathtas: “Gjarpri”, 1909. William Acquavella vuri në dukje lidhjet e shpeshta midis skulpturës dhe pikturës së Matisse. Gruaja e zgjatur e mbështetur në një shtyllë i bën jehonë pikturës së një barbarozë që Matisse bëri vitin pasardhës
Duke ecur nëpër galeri gjatë instalimit të ekspozitës, Acquavella kujtoi: “E dija çdo pikturë që doja. Nuk i mora të gjitha, por iu afrova shumë.” (Një vepër e huazuar është bllokuar në Lindjen e Mesme për shkak të luftës me Iranin; një tjetër, sipas tij, koleksionisti nuk mundi të ndahej prej saj.)
Megjithëse familja Acquavella është shumë diskrete kur bëhet fjalë për emrat e huadhënësve, gjatë historisë koleksionistët e Matisse kanë qenë figura të njohura më vete: dekada më parë John Hay Whitney, Walter P. Chrysler, William S. Paley, Nelson A. Rockefeller dhe Otto Preminger ishin ndër ata që zotëronin shembuj të rëndësishëm të pikturave, vizatimeve dhe skulpturave të Matisse. Sot, Steven A. Cohen, miliarderi i fondeve spekulative dhe pronar i ekipit New York Mets, zhvilluesi i pasurive të paluajtshme Steve Wynn dhe vëllezërit investitorë Steven dhe Mitchell Rales thuhet se janë entuziastë të Matisse.
Ka gjithashtu huazime nga Metropolitan Museum of Art, Museum of Modern Art, Philadelphia Museum of Art, Cleveland Museum of Art si dhe nga dy institucione në Washington: Phillips Collection dhe Glenstone.
Majtas: “Idoli”, 1906. Djathtas: “Gruaja përpara një dritareje”, 1905
Acquavella, i cili vlerëson se ka shitur dhjetëra vepra të Matisse gjatë viteve, ka huazuar sërish shumë prej tyre për këtë ekspozitë. Një kanavacë Fauviste me sfond portokalli të ndezur e titulluar “Woman in Front of a Window” nga viti 1905 ai ia shiti një koleksionisti të paidentifikuar 60 vjet më parë. I njëjti koleksionist e ka huazuar pikturën dhe ajo tani ekspozohet në galerinë kryesore pranë “The Idyll”, një tjetër portret Fauvist i vitit 1906, që sipas tregtarit nuk është shfaqur që nga retrospektiva e Museum of Modern Art në vitin 1992.
Ka gjithashtu shumë vepra nga koleksioni personal i Acquavella. “Fillova në vitin 1970,” kujtoi ai. Blerja e tij e parë ishte piktura “Odalisque in a Striped Coat” (1937), e blerë nga Norton Simon, industrialisti kalifornian. “Ai mendonte se pikturat moderne ishin bërë shumë të shtrenjta dhe se kishte vlerë më të mirë në gjëra të tjera,” kujtoi Acquavella.
Norton Simon është një figurë interesante në historinë e galerisë. Ai zotëronte ndërtesën në 79th Street, të cilën ia shiti Acquavella në vitin 1967 në një marrëveshje ku Simon mori dy piktura si pagesë të pjesshme — “White and Pink Mallows in a Vase” të Fantin-Latour (tani e ekspozuar në Norton Simon Museum në Pasadena, Kaliforni) dhe “Woman with a Rose”, një Renoir i vitit 1916.
“Odaliska me pallto me vija”, 1937, është piktura e parë e Matisse që William Acquavella bleu nga Norton Simon
Kur Acquavella filloi punë në galeri në vitin 1961, ai iu bashkua babait të tij Nicholas, i cili kishte themeluar biznesin në vitin 1921. Kështu, sot galeria përfaqëson tre breza të familjes Acquavella, një rast i rrallë në botën e paqëndrueshme të artit. “U diplomova në Washington and Lee në vitin 1959 dhe më pas hyra në ushtri. Kur dola, nuk kisha punë, kështu që iu bashkova babait,” kujtoi ai.
Në atë kohë galeria specializohej kryesisht në piktura të mjeshtërve të vjetër. Acquavella filloi të ekspozonte vepra impresioniste, post-impresioniste dhe moderne. Në vitet e fundit ajo ka organizuar ekspozita të mëdha të përqendruara në artistë si Picasso dhe Braque, si dhe Wayne Thiebaud dhe Lucian Freud, të cilin galeria e përfaqësoi për 30 vjet. Tani brezi më i ri i familjes Acquavella ka filluar të punojë edhe me artistë bashkëkohorë, përfshirë Tom Sachs, Miquel Barceló, Nicole Wittenberg dhe Damian Loeb.
Megjithatë, mjeshtra si Matisse mbeten pasioni i vërtetë i tregtarit. “Mund të shohësh vërtet dorën e artistit,” tha ai, duke admiruar kanavacat dekorative që po vendoseshin dhe duke treguar vijën e bashkimit në figurat e shtrira të një skulpture për të demonstruar procesin e kujdesshëm të hedhjes në bronz nga Matisse.
Në vitet 1960, kur ishte student universiteti, Acquavella kujton se ndoqi një kurs pikture me Marion Junkin, një pedagoge e njohur në Washington and Lee, ndër studentët e së cilës kishte qenë edhe Cy Twombly. “Më pëlqeu shumë,” kujtoi ai. “Mëson shumë për pikturën kur përpiqesh ta bësh vetë.”
Galeristi William Acquavella me “Gruaja përpara një dritareje”, nga viti 1905.
