Një kishë e dekoruar, që daton rreth 1,400 vjet më parë, është zbuluar në Parkun Kombëtar të Nitzana-s në Negev, duke shfaqur dysheme mozaiku mahnitëse të zbukuruara me një gamë të gjerë elementesh gjeometrike, përfshirë medalionë me modele të ndërlikuara të bëra nga gurë të vegjël me ngjyra krahas motiveve florale.
Kisha është një nga disa kisha që funksiononin në vendbanim gjatë periudhës bizantine dhe fillimit të epokës së hershme islame, midis shekujve të pestë dhe të shtatë të erës sonë. Ato u shërbenin jo vetëm banorëve, por edhe pelegrinëve të shumtë që kalonin përmes kësaj zone gjatë rrugës së tyre për në Manastirin e Shën Katerinës dhe manastire të tjera në Gadishullin Sinai të Egjiptit.
“Shkalla e ndërtimit dhe dekorimi i pasur tregojnë për një qendër fetare lulëzuese dhe mirë të financuar,” tha drejtoresha e gërmimeve, Profesore Yana Tchekhanovets nga Departamenti i Arkeologjisë në Universitetin Ben-Gurion të Negevit.
Vendbanimi antik i Nitzana-s, i shkatërruar pothuajse tërësisht gjatë ndërtimit të qendrës administrative osmane të Auja al-Hafir gjatë Luftës së Parë Botërore, është tani pjesë e parkut kombëtar që mban emrin e tij.
Gërmimet janë kryer në sit nga disa ekspedita gjatë shekullit të kaluar. Gërmimet e mëparshme zbuluan një fortesë ushtarake, një manastir, ndërtesa banimi dhe disa kisha të epokës bizantine. Kisha e sapozbuluar tani i bashkohet asaj liste.
Një ekspeditë britaniko-amerikane që gërmoi Nitzana-n në vitet 1930 zbuloi gjithashtu një arkiv të madh dhe unik papirusesh, një formë e hershme e letrës e bërë nga bima e papirusit. Qindra tekstet e zbuluara atje mbeten një nga burimet kryesore të informacionit rreth jetës së përditshme në Negev gjatë periudhës bizantine.
Në fund të viteve 1980 dhe fillim të viteve 1990, një tjetër gërmim i udhëhequr nga Universiteti Ben-Gurion u zhvillua në zonë si pjesë e një projekti të Agjencisë Çifute. Mijëra pjesëmarrës morën pjesë, përfshirë studentë nga Fshati Rinor i Nitzana-s, emigrantë të rinj, ushtarë dhe vullnetarë.
Tchekhanovets nisi së fundmi një projekt të ri gërmimi me qëllim ekzaminimin e rolit të Nitzana-s në rrjetin e pelegrinazhit bizantin dhe sjelljen e rezultateve të gërmimeve të mëparshme në sit drejt publikimit të plotë.
Ekspedita, e drejtuar nga Departamenti i Arkeologjisë i universitetit, mbështetet nga një grant kërkimor nga Fondacioni Gerda Henkel në Gjermani dhe përfshin vullnetarë nga Izraeli dhe jashtë tij, si dhe studentë të Universitetit Ben-Gurion.
Në sezonet e mëparshme të gërmimeve, ekipi zbuloi një kompleks të madh bujtine në një pjesë tjetër të sitit që shërbente si një stacion pushimi për pelegrinët. Kompleksi përfshinte dhoma të shumta, një kishëz lutjesh dhe një banjë luksoze me pishina, vaska të mbuluara me mermer dhe mure të dekoruara me afreske, shkruan Ynet.
Sipas Tchekhanovets, një fotografi e vitit 1909 e realizuar gjatë ndërtimit të qytetit osman dokumentonte një kishë me një mbishkrim mozaiku që ishte mbuluar nga osmanët.
“Gërmimi ynë rizbuloi këtë kishë dhe mbishkrimin e rëndësishëm, i cili daton ndërtimin e kishës në fillim të shekullit të shtatë,” tha ajo.
“Çdo sezon gërmimesh zbulon pasurinë e fshehur nën rrënojat e Nitzana-s, e cila ishte një stacion shumë i rëndësishëm në rrjetin e pelegrinazhit bizantin. Nga papiruset dhe mbishkrimet e tjera të gjetura, ne dimë se pelegrinët vinin këtu nga shumë vende. Grafite të zbuluara këtu regjistrojnë madje pelegrinë që vinin nga Gjeorgjia, Armenia dhe rajone të tjera.”
“Qëllimi ynë është të vazhdojmë zbulimin e sekreteve magjepsëse të Nitzana-s dhe të mësojmë më shumë rreth jetës dhe lëvizjes nëpër Negev në kohët e lashta,” shtoi ajo.
