Forcat iraniane kanë vënë në zbatim një plan të hartuar nga Ajatollahu Ali Khamenei dhe komandantët e lartë në Teheran për të përhapur destabilitet në Lindjen e Mesme, për të tronditur tregjet globale dhe për të rritur kostot strategjike, me synimin për të detyruar Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin të ndalin ofensivën e tyre.
Një burim i brendshëm i regjimit i tha Financial Times se lideri suprem — i cili u vra në valën e parë të sulmeve në Teheran të shtunën — dhe bashkëpunëtorët e tij nisën hartimin e një plani “të detajuar” pas luftës 12-ditore të Izraelit kundër republikës islamike në qershorin e kaluar. Sipas tij, plani parashikonte goditje ndaj objekteve energjetike dhe ndërprerje të trafikut ajror rajonal.
“Nuk kishim alternativë tjetër përveç përshkallëzimit dhe ndezjes së një zjarri të madh që të gjithë ta shihnin,” deklaroi burimi. “Kur vijat tona të kuqe u shkelën në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare, nuk mund t’i përmbaheshim më rregullave ekzistuese.”
Strategjia po zbatohet pavarësisht vrasjes së Khamenei-t dhe të paktën gjashtë zyrtarëve të lartë ushtarakë e të inteligjencës, përfshirë ministrin e mbrojtjes dhe kreun e Garda Revolucionare Islamike, gjatë bombardimeve intensive amerikano-izraelite.
Ajatollahu Alireza Arafi, anëtar i këshillit të përkohshëm drejtues prej tre personash të shpallur pas vdekjes së Khamenei-t, deklaroi në një video se “kjo luftë po vazhdon me dinjitet sipas projektimit të tij”.
Goditje ndaj energjisë dhe tregjeve
Me rihapjen e tregjeve pas fundjavës, Irani intensifikoi përgjigjen duke shënjestruar infrastrukturën energjetike në Gjirin Persik, përfshirë një objekt kyç gazi në Katar dhe një nga rafineritë më të mëdha në Arabia Saudite. Katari, furnizues kryesor global i LNG-së, ndërpreu furnizimet, ndërsa çmimet e naftës dhe gazit u rritën ndjeshëm.
Transporti përmes Ngushtica e Hormuzit — rrugë ujore ku kalon rreth 20% e energjisë dhe LNG-së globale — u bllokua, duke shtuar presionin mbi tregjet.
Dronët iranianë kanë goditur gjithashtu objekte civile dhe infrastrukturore në Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajt, Irak, Oman dhe Bahrein. Janë raportuar gjithashtu sulme ndaj bazave amerikane dhe dyshime për një goditje ndaj një baze britanike në Qipro.
Decentralizimi ushtarak
Ministri i Jashtëm Abbas Araghchi deklaroi për Al Jazeera se njësitë ushtarake iraniane po veprojnë në mënyrë të decentralizuar, mbi bazën e udhëzimeve të përgjithshme të dhëna paraprakisht. Qëllimi është shmangia e paralizës operacionale në rast eliminimi të komandantëve të lartë — një mësim nga konflikti i qershorit, kur inteligjenca izraelite arriti të godiste strukturën komanduese në fazat e para.
Përfshirja e proksive
Ndryshe nga lufta e qershorit, këtë herë janë aktivizuar edhe aleatët rajonalë të Iranit. Hezbollah lëshoi raketa drejt veriut të Izraelit, ndërsa milicitë irakiane shënjestruan baza amerikane dhe pretenduan sulme pranë aeroportit të Bagdadit. Janë raportuar tentativa për sulme në Zonën e Gjelbër të Bagdadit, ku ndodhen ambasadat perëndimore.
Përshkallëzimi pason sulmin e Hamas më 7 tetor 2023, një ngjarje që tashmë kishte ndezur fronte në Gazë, Liban dhe Jemen. Sipas Emile Hokayem nga Instituti Ndërkombëtar për Studime Strategjike, ajo që dikur ishte shmangur si luftë rajonale po materializohet tani, por në kushte të përcaktuara nga SHBA dhe Izraeli.
Rreziku i spirales
Megjithëse shumica e raketave dhe dronëve janë interceptuar, incidentet aksidentale nënvizojnë natyrën e paqëndrueshme të konfliktit. Ushtria amerikane raportoi se mbrojtja ajrore e Kuvajtit rrëzoi gabimisht tre avionë amerikanë.
Burime pranë regjimit argumentojnë se sulmet ndaj objektivave si hotelet në Dubai synojnë të krijojnë pasiguri për praninë perëndimore dhe të rrisin perceptimin e rrezikut investues në shtetet e Gjirit.
Në aspektin ushtarak, operacionet aktuale mbikëqyren nga Garda Revolucionare, me komandën e kaluar te Gjeneral Major Ahmad Vahidi pas vrasjes së paraardhësit të tij.
Konflikti kërcënon të zgjerohet më tej. Mbretëria e Bashkuar ka deklaruar se do të lejojë përdorimin e bazave të saj, përfshirë RAF Fairford dhe Diego Garcia, për operacione kundër Iranit.
Rezultati është një përshkallëzim me potencial për destabilizim të gjerë rajonal dhe global, me implikime të drejtpërdrejta për sigurinë energjetike, tregjet financiare dhe arkitekturën e sigurisë në Lindjen e Mesme, shkruan FT.
