Një studim i ri i publikuar në dhjetor 2025 tregon se grimcat e atmosferës së Tokës transportohen në hapësirë nga era diellore dhe bien në Hënë prej miliarda vitesh, duke u përzier me dherat hënorë. Kjo hedh dritë mbi një mister që ka ekzistuar që nga misionet Apollo, të cilat zbuluan ujë, dioksid karboni, heliume dhe azot të ngulitur në regoliti — shtresën pluhurore të sipërfaqes hënore.
Studimet e mëparshme mendonin se Dielli ishte burimi kryesor i këtyre grimcave. Në 2005, disa studiues sugjeruan se ato mund të vinin nga atmosfera e një Toke të re, përpara formimit të fushës magnetike rreth 3.7 miliardë vjet më parë. Supozohej se fusha magnetike do të ndalonte rrjedhën e grimcave. Megjithatë, kërkimi i ri tregon të kundërtën: fusha magnetike e Tokës ndihmon transferimin e grimcave drejt Hënës, dhe ky proces vazhdon edhe sot.
“Toka ka furnizuar Hënën me oksigjen dhe azot gjatë gjithë kësaj kohe,” tha Eric Blackman, bashkautor i studimit dhe profesor në Universitetin e Rochester.
Relevanca për eksplorimin hënor
Prania e këtyre elementeve, si oksigjeni dhe hidrogjeni, mund të jetë me interes për misionet dhe kolonitë e ardhshme hënore, duke mundësuar prodhimin e lëndës djegëse ose përdorimin e azotit për amoniak. Grimcat e sjella nga era diellore bëhen pjesë e burimeve të regjolit hënor, të cilat mund të shfrytëzohen për inovacione të ndryshme.
Simulimet kompjuterike
Kërkuesit testuan dy skenarë:
Era diellore e fortë dhe fusha magnetike e dobët (si në të kaluarën).
Era diellore më e dobët dhe fusha magnetike e fortë (si sot).
Rezultatet treguan se fusha magnetike moderne e Tokës është më efikase në transferimin e grimcave atmosferike drejt Hënës. Këto simulime u krahasuan me analizat e mostrave hënore të sjella nga misionet Apollo 14 dhe 17, duke konfirmuar teorinë.
Roli i fushës magnetike
Fusha magnetike e Tokës, e krijuar nga rrymat elektrike në bërthamën e lëngshme, formon një mburojë që devijon shumicën e erës diellore. Kur Hëna kalon përmes bishtit magnetik të Tokës, hapet një kanal që lejon grimcat të arrijnë më lehtë sipërfaqen e Hënës. Ajo ngulitet në regoliti, duke ruajtur një rekord kimik të atmosferës së lashtë të Tokës, i cili ofron të dhëna për evolucionin e jetës, shkruan CNN.
Perspektiva shkencore
Kentaro Terada nga Universiteti i Osakës vuri në dukje se Hëna dhe Toka kanë bashkë-evoluar fizikisht dhe kimikisht. Studimet e reja, së bashku me mostrat nga misionet Chang’e-5 dhe Chang’e-6, ofrojnë mundësi për të testuar më tej këto zbulime dhe për të kuptuar më mirë ndërveprimin mes Tokës dhe Hënës.
“Ky zbulim tregon një lloj shkëmbimi materiali që ka ndodhur për miliarda vjet,” tha Simeon Barber nga Open University.
