Shumica e artefakteve të Epokës së Bronzit të bëra prej hekuri u farkëtuan nga materiale me origjinë nga hapësira e jashtme. Në fakt, një studim që hulumtoi këtë çështje zbuloi se të gjitha artefaktet që ata testuan ishin bërë nga metali që kishte ardhur në Tokë vetëm së fundmi, të paktën në aspektin gjeologjik.
Nëse ka një gjë që mund të kuptoni vetëm duke ditur emrat e epokave dhe ndjesinë e përgjithshme se njerëzimi përparon me kohën, është se në Epokën e Bronzit ne bënim bronz, dhe në Epokën e Hekurit kaluam në detyrën më të vështirë të shkrirjes së hekurit. Nëse gjeni artefakte prej hekuri në atë që besoni se është një sit i Epokës së Bronzit, kjo mund të ngatërrojë disi kronologjinë tuaj, ose të paktën kështu ka ndodhur në të kaluarën.
“Thesar i Villenës” (Treasure of Villena), i zbuluar në vitin 1963, është një koleksion arkeologjikisht i rëndësishëm prej 66 artikujsh, kryesisht prej ari dhe argjendi, duke përfshirë kupa, shishe, rrathë dhe zbukurime të tjera. Kur u gjet, arkeologët besuan se i përkiste një kohe më të hershme, për shkak të pranisë së një metali “ngacmues”.
“Zbulimi i thesarit të Cabezo Redondo (Villena, Alicante) […] me disa pjesë ari të lidhura me ato të Villenës, sugjeron data për të dy grupet brenda Epokës së Vonë të Bronzit (1400-1200 p.e.s.),” shpjegoi një ekip që e hetoi atë në studimin e tyre.
“Molla e sherrit që i detyroi disa kërkues të ulin kronologjinë deri në Epokën e Vonë të Bronzit është ekzistenca në Thesarin e Villenës e dy pjesëve metalike prej hekuri: një gjysmësferë e vogël e zbrazët e mbuluar me një fletë ari të punuar, e interpretuar si fundi i një skeptri ose skeptri komandimi ose si dorezë shpate, dhe një rreth dore i hapur.”
Këto probleme nuk janë të rralla, me artefaktet e hekurit që ngatërrojnë edhe studime të tjera. Pra, çfarë po ndodh? A po e shkrinin njerëzit hekurin shumë më herët nga sa mendonim, apo kronologjitë janë të përziera? Ndoshta mund të përfshijmë udhëtimin në kohë diku? Për fat të mirë për kronologjinë, ekziston një shpjegim, dhe ai është mjaft interesant. Siç zbuloi ekipi, metali erdhi nga hapësira.
Ndërsa njerëzit në Epokën e Bronzit ishin të paaftë për të shkrirë hekurin, gjë që kërkon temperatura prej 1538 °C, ekziston një burim tjetër i hekurit: meteoritet. Duke analizuar kiminë e Thesarit të Villenës, ekipi zbuloi se ai përputhej më së miri me hekurin që vinte nga një meteorit.
Një tjetër artefakt i famshëm që dihet se ka origjinë meteorike është thika (adaga) e Tutankhamunit. Ka prova të shumta që egjiptianët e lashtë e shihnin hekurin si të rëndësishëm dhe e lidhnin atë me qiellin.
“Nga fillimi i Dinastisë së 19-të (përafërsisht viti 1295 p.e.s.) u shfaq një fjalë e re hieroglifike për hekurin: ‘bi-A-n-pt’, që fjalë për fjalë përkthehet si ‘hekur nga qielli’. Pse kjo fjalë e re shfaqet në këtë formë të saktë në këtë kohë nuk dihet, por më vonë u aplikua për të gjithë hekurin metalik. Një shpjegim i qartë për shfaqjen e papritur të fjalës do të ishte një ngjarje e madhe impakti ose një shi i madh meteoritësh,” shpjegoi Diane Johnson, bashkëpunëtore kërkimore në Universitetin e Hapur (The Open University).
“Referencat tekstuale për hekurin e lidhin atë me aspekte të qiellit dhe me kockat e mbretit të vdekur i cili do të jetojë përgjithmonë si një yll i pavdekshëm në qiell,” shtoi ajo.
Ndonëse është shumë interesante të dihet se thika e Tutankhamunit ishte në fakt një “thikë hapësinore”, në terma të artefakteve nga një epokë e ngjashme, ajo nuk është edhe aq e veçantë. Një studim i vitit 2017, i cili analizoi raportet e nikelit ndaj hekurit në një koleksion artefaktesh të Epokës së Bronzit, zbuloi se kjo ishte norma.
“Rezultatet aktuale sugjerojnë se (shumica ose) të gjitha hekurat nga Epoka e Bronzit rrjedhin nga hekuri meteorik, deri në një periudhë tranzicioni, e cila supozohet se ndodhi afër vitit 1200 p.e.s.,” shpjegoi ai studim.
“Pjesët e pakta prej hekuri nga Epoka e Bronzit sensu stricto që mund të analizoheshin janë padyshim të bëra prej hekuri meteorik, duke sugjeruar që spekulimet rreth shkrirjes së parakohshme gjatë Epokës së Bronzit duhet të rishikohen,” shtoi ai.
Me pak fjalë, nëse gjeni ndonjëherë një artefakt hekuri nga Epoka e Bronzit, ai ka shumë të ngjarë të ketë ardhur nga një meteorit. Gjë që, jemi të sigurt se do të jeni dakord, është mjaft mbresëlënëse, shkruan IFL.
