Heshtja e NATO-s si përgjigje ndaj paralajmërimeve të Donald Trump për të marrë Groenlandën ka nxitur alarm në kryeqytetet evropiane, të cilat kanë frikë se aleanca po dështon në mbrojtjen e të drejtave të Danimarkës.
Ajo nuk ka lëshuar asnjë deklaratë publike që pohon integritetin territorial dhe sovranitetin e Danimarkës dhe Groenlandës, dhe as nuk i është përgjigjur ambicies së deklaruar të presidentit amerikan për ishullin e gjerë Arktik që është pjesë e mbretërisë së Danimarkës.
Kjo ka ngjallur zemërimin e anëtarëve evropianë që përpiqen të paraqesin një front të bashkuar dhe të zbusin tensionet transatlantike, dhe qëndron në kontrast të plotë me përpjekjet e fundit të BE-së për t’u rreshtuar krah Kopenhagenit.
Mark Rutte, Sekretari i Përgjithshëm i aleancës, i cili gëzon një marrëdhënie të ngrohtë me Trump, ka munguar me qëndrimet e tij në një çështje kaq kritike sigurie që prek anëtarësinë e tij. Sugjerimet nga Parisi dhe kryeqytete të tjera për rritjen e aktivitetit të NATO-s në Groenlandë nuk janë marrë ende parasysh.
Ndërsa zyrtarët evropianë pranojnë se roli qendror i SHBA-së në aleancën ushtarake kufizon mundësitë e saj për t’u përgjigjur, shumë prej tyre i thanë Financial Times se mungesa e saj në këtë krizë rrezikon të rrisë ndjenjën e pandëshkueshmërisë së Trump në marrëdhëniet me aleatët dhe të shfrytëzojë varësinë e sigurisë së Evropës nga Uashingtoni.
“Duke qenë se po flasim qartë për kombe që janë të gjithë aleatë të NATO-s, NATO duhet të nisë një debat serioz mbi këtë me qëllim që të ulë ose lehtësojë presionin mbi këtë çështje,” tha Giorgia Meloni, kryeministrja e Italisë.
“Ky debat duhet të përfshijë NATO-n.”
Trump ka akuzuar Danimarkën për dështimin në mbrojtjen e duhur të ishullit dhe investimin në sigurinë e tij, pavarësisht asaj që ai pretendon se është rritje e veprimtarisë detare ruse dhe kineze rreth tij. Shtëpia e Bardhë ka thënë se aksioni ushtarak ishte “një mundësi” krahas blerjes ose metodave të tjera të marrjes së kontrollit.
Kjo ka paraqitur një sfidë tejet të vështirë për NATO-n dhe Rutte-n. Një përpjekje amerikane për pushtim ose ankesim do nënkuptonte përplasje të drejtpërdrejtë midis dy aleatëve, duke vënë në pikëpyetje Nenin 5 të mbrojtjes së përbashkët, të cilin shumë anëtarë e shohin si arsyeja e ekzistencës së aleancës.
“Ata po heshtin në mënyrë të dukshme,” tha një zyrtar i BE-së.
“Rutte supozohej të ishte njeriu te i cili Evropa mund të mbështetej për të qenë ‘pëshpëritësi’ ynë me Trump-in. Por ai nuk duhej të ishte kaq i qetë.”
“Sigurisht, është e vështirë t’i diskutosh këto gjëra brenda NATO-s,” tha një diplomat i aleancës.
“Por nëse nuk e bën, kjo nënkupton se ne të gjithë jemi dakord me atë që po ndodh.”
Aleanca nuk ka lëshuar asnjë deklaratë publike dhe Rutte, zakonisht i pranishëm kudo në diskutimet për sigurinë euroatlantike, ka dhënë vetëm një përgjigje 60-sekondëshe ndaj pyetjes së një intervistuesi televiziv në lidhje me krizën.
Për pjesën më të madhe të vitit të kaluar, Kopenhagen ndoqi një qasje të heshtur, duke shmangur deklaratat publike në përgjigje të thënieve të Trump, por kjo taktikë u braktis këtë javë. Mette Frederiksen, kryeministrja e Danimarkës, tha se Trump ishte “serioz” për marrjen e Groenlandës dhe se “nëse SHBA zgjedh të sulmojë ushtarakisht një vend tjetër të NATO-s, gjithçka ndalon. Përfshirë edhe NATO-n tonë.”
Krerët e Francës, Gjermanisë, Italisë, Polonisë, Spanjës dhe Britanisë së Madhe lëshuan një deklaratë të përbashkët me Danimarkën duke vënë në dukje se ata “nuk do ndalojnë mbrojtjen” e parimeve të “sovranitetit, integritetit territorial dhe paprekshmërisë së kufijve”.
I pyetur drejtpërdrejt për kërcënimet e Trump këtë javë, Rutte i tha CNN-it se ai ishte dakord me vlerësimin e presidentit amerikan për rritjen e veprimarisë ruse dhe kineze në rajon dhe nevojën për të rritur sigurinë, duke shtuar se “danezët janë krejtësisht në rregull nëse SHBA-ja do kishte një prani më të madhe në Groenlandë sesa ka tani.”
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Financial Times
