{"id":808620,"date":"2026-06-28T14:32:53","date_gmt":"2026-06-28T12:32:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=808620"},"modified":"2026-06-28T14:34:12","modified_gmt":"2026-06-28T12:34:12","slug":"dosjet-naziste-qe-hedhin-drite-mbi-sekretet-familjare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2026\/06\/28\/dosjet-naziste-qe-hedhin-drite-mbi-sekretet-familjare\/","title":{"rendered":"Dosjet naziste q\u00eb hedhin drit\u00eb mbi sekretet familjare","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-808621\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/ftcms_21057117-2d7e-48e9-ac51-d3f47de4a58b.jpg\" alt=\"\" width=\"1440\" height=\"810\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/ftcms_21057117-2d7e-48e9-ac51-d3f47de4a58b.jpg 1440w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/ftcms_21057117-2d7e-48e9-ac51-d3f47de4a58b-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/ftcms_21057117-2d7e-48e9-ac51-d3f47de4a58b-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/ftcms_21057117-2d7e-48e9-ac51-d3f47de4a58b-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1440px) 100vw, 1440px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Vitin e kaluar, u ula me gjyshen time n\u00eb azilin ku ajo jeton n\u00eb Gjermani dhe filluam t\u00eb shfletonim disa fotografi t\u00eb vjetra q\u00eb ajo i ruante n\u00eb nj\u00eb kuti k\u00ebpuc\u00ebsh. Mes fotografive n\u00eb ngjyr\u00eb sepia t\u00eb dasmave dhe portreteve t\u00eb zbehura t\u00eb xhaxhallar\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj q\u00eb kishin vdekur prej koh\u00ebsh, gjeta nj\u00eb fotografi q\u00eb nuk m\u00eb \u00ebsht\u00eb shqitur nga mendja q\u00eb at\u00ebher\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ajo tregonte gjyshen time si nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb vog\u00ebl duke buz\u00ebqeshur drejt aparatit fotografik, me disa fije t\u00eb flok\u00ebve t\u00eb saj ka\u00e7urrela q\u00eb i dilnin nga posht\u00eb nj\u00eb kapeleje ushtarake, mbi t\u00eb cil\u00ebn mund t\u00eb dallohej me v\u00ebshtir\u00ebsi emblema e nj\u00eb shqiponje q\u00eb mbante n\u00eb kthetra nj\u00eb svastik\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gjyshja ime duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb rreth gjasht\u00eb ose shtat\u00eb vje\u00e7e kur veshi uniform\u00ebn e babait t\u00eb saj, pjes\u00eb e forcave t\u00eb armatosura t\u00eb Gjermanis\u00eb naziste, Wehrmacht-it. Ndoshta ajo ishte hera e fundit q\u00eb e pa ndonj\u00ebher\u00eb at\u00eb. Ai u d\u00ebrgua n\u00eb Frontin Lindor dhe vdiq n\u00eb vitin 1945 n\u00eb nj\u00eb kamp rob\u00ebrish lufte n\u00eb territorin e Polonis\u00eb s\u00eb sotme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sot, ajo pothuajse nuk ka asnj\u00eb kujtim p\u00ebr t\u00eb. U p\u00ebrpoqa t\u00eb imagjinoja njeriun, uniforma e t\u00eb cilit dukej aq n\u00eb kund\u00ebrshtim me buz\u00ebqeshjen e vajz\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb at\u00eb fotografi. A ishte st\u00ebrgjyshi im nj\u00eb nazist, nj\u00eb ushtar i mobilizuar pa d\u00ebshir\u00eb, apo di\u00e7ka mes k\u00ebtyre dy skajeve?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ashtu si shum\u00eb gjerman\u00eb t\u00eb lindur pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, un\u00eb kam vet\u00ebm nj\u00eb ide shum\u00eb t\u00eb paqart\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn e paraardh\u00ebsve t\u00eb mi n\u00eb Gjermanin\u00eb naziste. Gjysh\u00ebrit e mi ishin f\u00ebmij\u00eb n\u00eb vitin 1945. Shumica e historive q\u00eb m\u00eb treguan bazoheshin n\u00eb ato q\u00eb u kishin rr\u00ebfyer prind\u00ebrit e tyre t\u00eb mbijetuar, dhe ato ishin shum\u00eb t\u00eb pakta.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb periudh\u00ebn menj\u00ebher\u00eb pas luft\u00ebs, shumica e gjerman\u00ebve &#8211; si n\u00eb Lindje ashtu edhe n\u00eb Per\u00ebndim &#8211; d\u00ebshironin ta linin t\u00eb kaluar\u00ebn pas dhe ta shihnin vitin 1945 si Stunde Null, ose &#8220;ora zero&#8221;. Kur f\u00ebmij\u00ebt dhe nip\u00ebrit e tyre filluan t\u00eb b\u00ebnin pyetje, shpesh ishte tashm\u00eb tep\u00ebr von\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekziston nj\u00eb paradoks n\u00eb kultur\u00ebn gjermane t\u00eb kujtes\u00ebs: nd\u00ebrsa shumica e gjerman\u00ebve din\u00eb shum\u00eb p\u00ebr historin\u00eb e p\u00ebrgjithshme t\u00eb periudh\u00ebs naziste fal\u00eb r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb q\u00eb i kushtohet n\u00eb arsim, ne priremi t\u00eb dim\u00eb shum\u00eb m\u00eb pak p\u00ebr historit\u00eb e familjeve tona.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-808622\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/sdsds.jpg\" alt=\"\" width=\"680\" height=\"382\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/sdsds.jpg 680w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/sdsds-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 680px) 100vw, 680px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shumica prej nesh nuk gjet\u00ebm kurr\u00eb koh\u00ebn apo d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr t\u00eb hulumtuar t\u00eb kaluar\u00ebn personale. N\u00eb fund t\u00eb fundit, ekzistonin shpjegime t\u00eb p\u00ebrgjithshme, t\u00eb gatshme, p\u00ebr at\u00eb q\u00eb kishte ndodhur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Heshtja e atyre q\u00eb jetuan gjat\u00eb epok\u00ebs naziste, e kombinuar me krijimin e narrativave komb\u00ebtare t\u00eb m\u00ebsuara n\u00eb shkolla dhe muze gjat\u00eb dekadave pas luft\u00ebs, lejoi nj\u00eb lloj distance personale nga kjo histori e err\u00ebt dhe e tmerrshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Por kjo po ndryshon rr\u00ebnj\u00ebsisht.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa vitet 1930 dhe 1940 po largohen nga kujtesa e gjall\u00eb, nj\u00eb kombinim i fuqish\u00ebm mes interesit t\u00eb rip\u00ebrt\u00ebrir\u00eb dhe aksesit m\u00eb t\u00eb leht\u00eb n\u00eb burime po transformon m\u00ebnyr\u00ebn se si gjerman\u00ebt e mendojn\u00eb historin\u00eb e tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb fillim t\u00eb prillit, gazeta Die Zeit lan\u00e7oi nj\u00eb mjet online q\u00eb i lejon kujtdo t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb n\u00eb regjistrat plot\u00ebsisht t\u00eb digjitalizuar t\u00eb Partis\u00eb Naziste, ose Partis\u00eb Nacional-Socialiste t\u00eb Pun\u00ebtor\u00ebve Gjerman\u00eb (NSDAP), si\u00e7 quhej zyrtarisht organizata e Adolf Hitlerit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb maj, nj\u00eb tjet\u00ebr gazet\u00eb e njohur, Der Spiegel, ndoqi t\u00eb nj\u00ebjtin shembull.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb teori, ky informacion nuk \u00ebsht\u00eb i ri. Kartelat fizike t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsis\u00eb ruhen n\u00eb Arkivin Federal Gjerman dhe mund t\u00eb konsultohen me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb k\u00ebrkese zyrtare. Si historian, un\u00eb e kam b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkime shkencore, por nuk m\u00eb kishte shkuar kurr\u00eb n\u00eb mendje t\u00eb k\u00ebrkoja an\u00ebtar\u00eb t\u00eb familjes sime mes radh\u00ebve t\u00eb Partis\u00eb Naziste.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-808623\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_eef0b54c-1ca9-42c1-bae9-64f417d3b8a3.jpg\" alt=\"\" width=\"680\" height=\"383\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_eef0b54c-1ca9-42c1-bae9-64f417d3b8a3.jpg 680w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_eef0b54c-1ca9-42c1-bae9-64f417d3b8a3-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 680px) 100vw, 680px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Momenti vendimtar p\u00ebr publikun e gjer\u00eb erdhi jasht\u00eb Gjermanis\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Arkivi Komb\u00ebtar i Shteteve t\u00eb Bashkuara (NARA) disponon kopje n\u00eb mikrofilm t\u00eb kartelave t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsis\u00eb dhe i b\u00ebri ato t\u00eb aksesueshme online n\u00eb fillim t\u00eb k\u00ebtij viti.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Me ndihm\u00ebn e inteligjenc\u00ebs artificiale, Die Zeit dhe Der Spiegel p\u00ebrpunuan informacionin e m\u00eb shum\u00eb se 12 milion\u00eb kartelave t\u00eb an\u00ebtar\u00ebsis\u00eb dhe krijuan platforma t\u00eb lehta p\u00ebr t&#8217;u p\u00ebrdorur dhe t\u00eb k\u00ebrkueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Tani, kushdo mund t\u00eb shkruaj\u00eb emrin dhe t\u00eb dh\u00ebnat e nj\u00eb personi dhe t\u00eb shoh\u00eb n\u00ebse ekziston nj\u00eb kartel\u00eb an\u00ebtar\u00ebsie n\u00eb NSDAP me at\u00eb em\u00ebr.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kur lajmi u b\u00eb publik, aq shum\u00eb njer\u00ebz u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb hynin n\u00eb faqen e NARA-s, sa ajo u rr\u00ebzua.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Deri n\u00eb fund t\u00eb prillit, m\u00eb shum\u00eb se 1.5 milion\u00eb persona kishin konsultuar regjistrat e digjitalizuar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Edhe Die Zeit raportoi &#8220;miliona vizita&#8221; n\u00eb motorin e saj t\u00eb k\u00ebrkimit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">I nxitur nga interesi i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm i publikut gjerman, Der Spiegel publikoi n\u00eb kopertin\u00eb artikullin me titull &#8220;A ishte gjyshi nazist?&#8221;, duke ftuar politikan\u00eb t\u00eb njohur gjerman\u00eb t\u00eb tregonin \u00e7far\u00eb kishin zbuluar p\u00ebr baballar\u00ebt apo gjysh\u00ebrit e tyre dhe si ishin ndier pas k\u00ebtij zbulimi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Renate K\u00fcnast, nj\u00eb figur\u00eb veterane e Partis\u00eb s\u00eb Gjelb\u00ebr dhe ish-ministre e Bujq\u00ebsis\u00eb, shkroi se e p\u00ebrdori motorin e k\u00ebrkimit &#8220;pothuajse menj\u00ebher\u00eb, sepse prej koh\u00ebsh kisha dashur t\u00eb dija n\u00ebse ndonj\u00eb nga paraardh\u00ebsit e mi kishte qen\u00eb an\u00ebtar i NSDAP-s\u00eb.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ajo zbuloi se babai i saj, Willy K\u00fcnast, ishte an\u00ebtar\u00ebsuar n\u00eb vitin 1933, pik\u00ebrisht n\u00eb vitin kur Hitleri u b\u00eb kancelar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Nuk ishte nj\u00eb tronditje,&#8221; pranoi ajo, &#8220;por megjithat\u00eb m\u00eb goditi dhe q\u00eb at\u00ebher\u00eb nuk m\u00eb \u00ebsht\u00eb ndar\u00eb nga mendja.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00fcnast nuk kujton q\u00eb, kur ishte e re, ta ket\u00eb pyetur ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb atin n\u00ebse kishte qen\u00eb an\u00ebtar i Partis\u00eb Naziste dhe dyshon se, po ta kishte b\u00ebr\u00eb, ndoshta do t\u00eb kishte marr\u00eb nj\u00eb shuplak\u00eb n\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigjeje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Pas luft\u00ebs, familja ime ishte si shum\u00eb familje t\u00eb tjera,&#8221; shkroi ajo me reflektim. &#8220;Nj\u00eb kartel heshtjeje.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Babai i saj vdiq n\u00eb vitin 1995 dhe e mori historin\u00eb e tij me vete n\u00eb varr.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00fcnast p\u00ebrdori mjetin e k\u00ebrkimit p\u00ebr t\u00eb gjetur p\u00ebrgjigje, por duket se doli prej tij me edhe m\u00eb shum\u00eb pyetje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Pse babai iu bashkua partis\u00eb? A ishte nazist nga bindja? Nuk e di.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kur shkrova emrin dhe dat\u00eblindjen e st\u00ebrgjyshit tim n\u00eb kutit\u00eb e k\u00ebrkimit n\u00eb ekran, gishti m\u00eb q\u00ebndroi pezull mbi butonin &#8220;K\u00ebrko&#8221; p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">A isha gati t\u00eb zbuloja se ai kishte qen\u00eb an\u00ebtar i Partis\u00eb Naziste?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse po, \u00e7far\u00eb do t\u00eb b\u00ebja me k\u00ebt\u00eb informacion?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kur m\u00eb n\u00eb fund shtypa butonin, nuk gjeta asgj\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Provova edhe me st\u00ebrgjysh\u00ebrit e tjer\u00eb, nga t\u00eb dyja an\u00ebt e familjes, dhe rezultati ishte i nj\u00ebjt\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb fakt, nuk duhet t\u00eb isha habitur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ata vinin t\u00eb gjith\u00eb nga shtresa pun\u00ebtore, nj\u00eb grup q\u00eb ishte relativisht pak i p\u00ebrfaq\u00ebsuar n\u00eb aktivizmin nazist.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shum\u00eb pun\u00ebtor\u00eb ishin pjes\u00eb e l\u00ebvizjeve t\u00eb majta, nga komunizmi te socialdemokracia, ose nuk merreshin fare me politik\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-808624\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_ef42402f-877e-4e6f-b2e2-cf309ef16ad8.jpg\" alt=\"\" width=\"680\" height=\"382\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_ef42402f-877e-4e6f-b2e2-cf309ef16ad8.jpg 680w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_ef42402f-877e-4e6f-b2e2-cf309ef16ad8-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 680px) 100vw, 680px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kur shkruajta emrin dhe dat\u00ebn e lindjes s\u00eb st\u00ebrgjyshit tim n\u00eb kutit\u00eb e k\u00ebrkimit, gishti m\u00eb q\u00ebndroi pezull p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast mbi butonin &#8220;Search&#8221;. A isha gati t\u00eb zbuloja se ai kishte qen\u00eb an\u00ebtar i Partis\u00eb Naziste? Dhe, n\u00ebse po, \u00e7far\u00eb do t\u00eb b\u00ebja me k\u00ebt\u00eb informacion? Kur m\u00eb n\u00eb fund shtypa butonin, nuk doli asnj\u00eb rezultat. Provova edhe me st\u00ebrgjysh\u00ebrit e tjer\u00eb, nga t\u00eb dyja an\u00ebt e familjes, dhe rezultati ishte i nj\u00ebjt\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb fakt, nuk duhej t\u00eb isha habitur. Ata vinin t\u00eb gjith\u00eb nga shtresa pun\u00ebtore, nj\u00eb grup q\u00eb ishte m\u00eb pak i p\u00ebrfaq\u00ebsuar n\u00eb aktivizmin nazist. Shum\u00eb pun\u00ebtor\u00eb ishin pjes\u00eb e l\u00ebvizjeve t\u00eb majta, q\u00eb nga komunizmi deri te socialdemokracia, ose nuk merreshin fare me politik\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Por k\u00ebto jan\u00eb vet\u00ebm prirje t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe nuk provojn\u00eb asgj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb individ t\u00eb caktuar. Ashtu si Renate K\u00fcnast nuk mund ta dij\u00eb pse babai i saj iu bashkua Partis\u00eb Naziste n\u00eb vitin 1933 \u2014 n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur shum\u00eb njer\u00ebz e b\u00ebn\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00eb tep\u00ebr p\u00ebr oportuniz\u00ebm sesa nga bindja ideologjike \u2014 edhe un\u00eb nuk mund ta di pse st\u00ebrgjysh\u00ebrit e mi nuk u an\u00ebtar\u00ebsuan. Ata mund t\u00eb ken\u00eb kryer ende mizori t\u00eb tmerrshme n\u00eb Frontin Lindor; nuk t\u00eb duhej nj\u00eb kart\u00eb an\u00ebtar\u00ebsie n\u00eb parti p\u00ebr k\u00ebt\u00eb. Ose mund t\u00eb mos ken\u00eb kryer asgj\u00eb t\u00eb till\u00eb. Pa k\u00ebrkime t\u00eb m\u00ebtejshme, informacioni mbi an\u00ebtar\u00ebsin\u00eb n\u00eb parti jep vet\u00ebm nj\u00eb pamje t\u00eb kufizuar t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb s\u00eb tyre n\u00eb regjimin e Hitlerit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb disa raste, ky informacion mund t\u00eb jet\u00eb madje edhe mashtrues. Merrni rastin e Carl Weirich, nj\u00eb tregtar kancelarie q\u00eb z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb librin tim t\u00eb fundit &#8220;Weimar&#8221;. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pazakont\u00eb p\u00ebr shtres\u00ebn e tij shoq\u00ebrore, ai nuk iu bashkua kurr\u00eb Partis\u00eb Naziste. Megjithat\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb ai u b\u00eb &#8220;An\u00ebtar Mb\u00ebshtet\u00ebs&#8221; i SS-s\u00eb fam\u00ebkeqe, duke dhuruar shuma t\u00eb vogla parash p\u00ebr organizat\u00ebn q\u00eb administronte kampet e p\u00ebrqendrimit. Emri i tij nuk shfaqet n\u00eb motorin e k\u00ebrkimit, gj\u00eb q\u00eb t\u00eb krijon p\u00ebrshtypjen e gabuar se ai \u00ebsht\u00eb i pafajsh\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nga ana tjet\u00ebr, nj\u00eb tjet\u00ebr personazh i librit tim, hotelieri Arthur Schmidt, shfaqet si an\u00ebtar i Partis\u00eb Naziste me numrin 3.743.593, pasi iu bashkua partis\u00eb n\u00eb vitin 1936. Por historia e ktheu at\u00eb n\u00eb viktim\u00eb t\u00eb regjimit. Bashk\u00ebshortja e Arthurit, Rosa, ishte hebreje dhe m\u00eb von\u00eb u vra n\u00eb Auschwitz. As Weirich dhe as Schmidt nuk p\u00ebrputhen me gjykimet e thjeshta q\u00eb duket sikur premton nj\u00eb k\u00ebrkim n\u00eb platform\u00ebn e Die Zeit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse p\u00ebrdoret me kujdes dhe vendoset n\u00eb kontekstin e k\u00ebrkimeve m\u00eb t\u00eb gjera historike, qasja e leht\u00ebsuar n\u00eb dosjet e Partis\u00eb Naziste mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si nj\u00eb nxit\u00ebs i fuqish\u00ebm i ndryshimit kulturor. Njer\u00ebzit q\u00eb jetuan gjat\u00eb viteve 1930 dhe 1940 shpesh nuk d\u00ebshironin t\u00eb flisnin, duke ua l\u00ebn\u00eb brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm k\u00ebt\u00eb histori si di\u00e7ka abstrakte, si nj\u00eb histori q\u00eb u kishte ndodhur &#8220;gjerman\u00ebve&#8221; dhe jo familjeve t\u00eb tyre. Mjetet e reja dhe t\u00eb lehta p\u00ebr t&#8217;u p\u00ebrdorur kan\u00eb nxitur nj\u00eb interes shum\u00eb m\u00eb personal.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-808625\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_0346b665-265b-4e3f-bdca-e11f882afb3d.jpg\" alt=\"\" width=\"680\" height=\"382\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_0346b665-265b-4e3f-bdca-e11f882afb3d.jpg 680w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/https___d1e00ek4ebabms.cloudfront.net_production_0346b665-265b-4e3f-bdca-e11f882afb3d-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 680px) 100vw, 680px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Edhe m\u00eb par\u00eb ka pasur p\u00ebrpjekje nga brezat e pasluft\u00ebs p\u00ebr t&#8217;u p\u00ebrballur me k\u00ebt\u00eb histori, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Gjermanin\u00eb Per\u00ebndimore n\u00eb fund t\u00eb viteve 1960 dhe fillim t\u00eb viteve 1970, kur aktivizmi studentor nd\u00ebrkomb\u00ebtar u nd\u00ebrthur me debatet gjermane mbi fajin, p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb dhe p\u00ebrballjen me t\u00eb kaluar\u00ebn, n\u00eb universitete nga Frankfurti deri n\u00eb Berlinin Per\u00ebndimor. Por ai debat ishte i ngarkuar moralisht. Student\u00ebt e majt\u00eb k\u00ebrkonin llogari nga prind\u00ebrit e tyre mbrojt\u00ebs, duke u nisur nga supozimi i heshtur se, po t\u00eb kishin qen\u00eb n\u00eb vendin e tyre, ata do t\u00eb kishin vepruar ndryshe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Koha q\u00eb ka kaluar q\u00eb at\u00ebher\u00eb mund t\u00eb lejoj\u00eb nj\u00eb qasje m\u00eb t\u00eb nuancuar. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, sot jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku rritja e partive t\u00eb ekstremit t\u00eb djatht\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht e Alternativ\u00ebs p\u00ebr Gjermanin\u00eb (AfD), po i shtyn gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb njer\u00ebzit t\u00eb shohin nga e kaluara p\u00ebr t\u00eb kuptuar modelet dhe arsyet se si dhe pse njer\u00ebzit e zakonsh\u00ebm p\u00ebrqafojn\u00eb politika radikale n\u00eb koh\u00eb krizash.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ndoshta ajo q\u00eb po shohim sot, nd\u00ebrsa kjo periudh\u00eb historike largohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nga kujtesa personale, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb kuptuar t\u00eb tashmen, \u00ebsht\u00eb lindja e nj\u00eb lloji t\u00eb ri interesi: nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb p\u00ebr t\u00eb kuptuar fillimisht dhe p\u00ebr t\u00eb gjykuar m\u00eb pas; p\u00ebr t\u00eb ruajtur njohurit\u00eb mbi at\u00eb q\u00eb ndodhi dhe p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb m\u00ebsime dometh\u00ebn\u00ebse nga historia, n\u00eb vend q\u00eb thjesht t\u00eb distancohemi prej saj.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Megjith\u00ebse qasja n\u00eb regjistrin e Partis\u00eb Naziste nuk mund t&#8217;u jap\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb gjitha pyetjeve q\u00eb brezat e pasluft\u00ebs kan\u00eb p\u00ebr paraardh\u00ebsit e tyre, ajo ka ndihmuar qart\u00ebsisht t\u00eb lindin shum\u00eb pyetje t\u00eb reja. Dhe nj\u00eb kureshtje historike m\u00eb e madhe mund t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebm di\u00e7ka pozitive. T\u00eb kuptosh se \u00e7far\u00eb i shtyu njer\u00ebzit t\u00eb merrnin vendimet e tyre n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn \u00ebsht\u00eb hapi i par\u00eb p\u00ebr t\u00eb shmangur p\u00ebrs\u00ebritjen e t\u00eb nj\u00ebjtave gabime n\u00eb t\u00eb tashmen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>VINI RE<\/strong><\/span>: Ky material \u00ebsht\u00eb pron\u00ebsi intelektuale e <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.ft.com\/content\/22295531-bf83-4ba9-9c34-d5f04a73ca9e\">Financial Times<\/a><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Vitin e kaluar, u ula me gjyshen time n\u00eb azilin ku ajo jeton n\u00eb Gjermani dhe filluam t\u00eb shfletonim disa fotografi t\u00eb vjetra q\u00eb ajo i ruante n\u00eb nj\u00eb kuti k\u00ebpuc\u00ebsh. Mes fotografive n\u00eb ngjyr\u00eb sepia t\u00eb dasmave dhe portreteve t\u00eb zbehura t\u00eb xhaxhallar\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj q\u00eb kishin vdekur prej koh\u00ebsh, gjeta nj\u00eb fotografi q\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":808621,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-808620","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/808620","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=808620"}],"version-history":[{"count":99999,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/808620\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":808626,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/808620\/revisions\/808626"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/808621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=808620"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=808620"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=808620"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}