{"id":796537,"date":"2026-04-16T22:35:02","date_gmt":"2026-04-16T20:35:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=796537"},"modified":"2026-04-16T22:36:16","modified_gmt":"2026-04-16T20:36:16","slug":"familja-e-majmuneve-percahet-e-nis-masakren-kunder-njeri-tjetrit-habiten-shkencetaret","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2026\/04\/16\/familja-e-majmuneve-percahet-e-nis-masakren-kunder-njeri-tjetrit-habiten-shkencetaret\/","title":{"rendered":"Familja e majmun\u00ebve p\u00ebr\u00e7ahet e nis masakr\u00ebn kund\u00ebr nj\u00ebri-tjetrit, habiten shkenc\u00ebtar\u00ebt","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-796538\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/ICJ3YPYC65PWVPHQPI2V7773OA.jpg\" alt=\"\" width=\"960\" height=\"640\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/ICJ3YPYC65PWVPHQPI2V7773OA.jpg 960w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/ICJ3YPYC65PWVPHQPI2V7773OA-300x200.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/ICJ3YPYC65PWVPHQPI2V7773OA-768x512.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr dy dekada, studiuesit v\u00ebzhguan an\u00ebtar\u00ebt e grupit t\u00eb shimpanzeve Ngogo n\u00eb Parku Komb\u00ebtar Kibale n\u00eb Uganda duke kaluar dit\u00ebt e tyre duke ngr\u00ebn\u00eb fruta dhe gjethe, duke pushuar, udh\u00ebtuar dhe duke u kujdesur p\u00ebr nj\u00ebri-tjetrin n\u00eb habitatin e tyre t\u00eb pyllit tropikal. Por ky komunitet i q\u00ebndruesh\u00ebm m\u00eb pas u p\u00ebr\u00e7a dhe u zhyt n\u00eb vite dhune vdekjeprur\u00ebse.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit tani po p\u00ebrshkruajn\u00eb shembullin e par\u00eb t\u00eb dokumentuar qart\u00eb t\u00eb nj\u00eb grupi shimpanzesh t\u00eb egra q\u00eb ndahet n\u00eb dy fraksione t\u00eb ve\u00e7anta, me nj\u00ebrin q\u00eb nisi nj\u00eb seri sulmesh t\u00eb koordinuara kund\u00ebr tjetrit. Meshkujt e rritur dhe t\u00eb vegjlit ishin objektivi, me 28 vdekje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cKafshime, goditje t\u00eb vazhdueshme me duar, t\u00ebrheqje zvarr\u00eb, shkelma \u2013 kryesisht meshkuj t\u00eb rritur, por ndonj\u00ebher\u00eb edhe femrat marrin pjes\u00eb n\u00eb sulme,\u201d tha primatologu Aaron Sandel nga University of Texas, autori kryesor i studimit t\u00eb publikuar t\u00eb enjten n\u00eb revist\u00ebn Science.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit filluan t\u00eb studionin shimpanzet\u00eb Ngogo n\u00eb vitin 1995. Ky ishte grupi m\u00eb i madh i njohur i shimpanzeve t\u00eb egra n\u00eb bot\u00eb, duke arritur rreth 200 an\u00ebtar\u00eb n\u00eb kulm. Zakonisht, grupet e shimpanzeve kan\u00eb rreth 50 an\u00ebtar\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shkenc\u00ebtar\u00ebt kan\u00eb ditur prej koh\u00ebsh se shimpanzet\u00eb sulmojn\u00eb dhe vrasin an\u00ebtar\u00eb t\u00eb grupeve fqinje \u2013 pra t\u00eb huaj \u2013 por kjo ishte ndryshe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201c\u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr mua t\u00eb kuptoj se si miku i djesh\u00ebm u kthye n\u00eb armikun e sot\u00ebm. Meshkujt n\u00eb t\u00eb dy grupet jan\u00eb rritur bashk\u00eb, e kan\u00eb njohur nj\u00ebri-tjetrin gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs dhe kan\u00eb bashk\u00ebpunuar p\u00ebr p\u00ebrfitime t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta,\u201d tha primatologu John Mitani nga University of Michigan.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cPra, pse ndarja? Ndoshta u b\u00ebn\u00eb viktim\u00eb e suksesit t\u00eb tyre, kur grupi u rrit n\u00eb nj\u00eb madh\u00ebsi t\u00eb pap\u00ebrballueshme,\u201d shtoi ai.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit than\u00eb se nj\u00eb kombinim faktor\u00ebsh mund ta ket\u00eb destabilizuar grupin. Madh\u00ebsia e madhe fillestare mund t\u00eb ket\u00eb rritur konkurrenc\u00ebn p\u00ebr ushqim dhe p\u00ebr \u00e7ift\u00ebzim midis meshkujve. Vdekjet e shtat\u00eb shimpanzeve n\u00eb vitin 2014, me shenja s\u00ebmundjeje, mund t\u00eb ken\u00eb prishur marr\u00ebdh\u00ebniet sociale dhe krijuar armiq\u00ebsi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Komunitetet e shimpanzeve dominohen nga meshkujt. Rreth koh\u00ebs kur tensionet filluan n\u00eb vitin 2015, pati nj\u00eb ndryshim n\u00eb mashkullin alfa \u2013 individi me statusin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb \u2013 kur nj\u00eb shimpanze e quajtur Jackson rr\u00ebzoi nj\u00eb tjet\u00ebr mashkull nga pozicioni.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Para ndarjes, grupi ishte nj\u00eb komunitet i bashkuar, megjith\u00ebse ekzistonin klastere sociale. N\u00eb vitin 2015, an\u00ebtar\u00ebt e dy klastereve filluan t\u00eb shmangnin nj\u00ebri-tjetrin. Disa muaj pas nj\u00eb s\u00ebmundjeje n\u00eb vitin 2017 q\u00eb vrau 25 shimpanze, kryesisht t\u00eb vegj\u00ebl, an\u00ebtar\u00eb t\u00eb nj\u00ebrit grup sulmuan Jackson, megjith\u00ebse ai mbijetoi. N\u00eb fund t\u00eb vitit 2017, u formuan dy grupe t\u00eb dallueshme, t\u00eb quajtura grupi Per\u00ebndimor dhe ai Qendror.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Dhuna pasuese u krye nga grupi Per\u00ebndimor kund\u00ebr atij Qendror, duke filluar nga viti 2018.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studimi p\u00ebrfshin v\u00ebzhgime deri n\u00eb vitin 2024, me shtat\u00eb meshkuj t\u00eb rritur dhe 17 t\u00eb vegj\u00ebl t\u00eb vrar\u00eb, gjithsej 24. Dhuna ka vazhduar. Vitin e kaluar dhe k\u00ebt\u00eb vit, u vran\u00eb nj\u00eb mashkull i rritur, nj\u00eb mashkull adoleshent dhe dy t\u00eb vegj\u00ebl, duke e \u00e7uar numrin total t\u00eb viktimave n\u00eb 28. Shum\u00eb shimpanze jan\u00eb zhdukur pa nj\u00eb shkak t\u00eb qart\u00eb, \u00e7ka sugjeron vrasje t\u00eb tjera t\u00eb paregjistruara.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cAta thjesht e rrahin dhe hidhen mbi viktim\u00ebn pa ndalur. Kam par\u00eb raste q\u00eb zgjasin m\u00eb pak se 15 minuta. Ka kafshime dhe n\u00eb trupat e viktimave shihen prerje, por asgj\u00eb q\u00eb duket se shkakton vdekjen. Mendoj se t\u00eb rriturit vdesin nga d\u00ebmtime t\u00eb brendshme,\u201d tha Mitani.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cN\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, nj\u00eb shimpanze e rritur mund t\u00eb rr\u00ebmbej\u00eb nj\u00eb t\u00eb vog\u00ebl nga n\u00ebna dhe ta vras\u00eb shpejt me disa kafshime ose duke e p\u00ebrplasur fort n\u00eb tok\u00eb,\u201d shtoi ai.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Grupi Per\u00ebndimor fillimisht ishte m\u00eb i vog\u00ebl n\u00eb num\u00ebr dhe territor, por m\u00eb von\u00eb e tejkaloi grupin Qendror n\u00eb t\u00eb dyja aspektet. Ky grup duket se nuk ka p\u00ebsuar humbje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Megjith\u00ebse shkenc\u00ebtar\u00ebt preferojn\u00eb t\u00eb mos e quajn\u00eb k\u00ebt\u00eb nj\u00eb \u201cluft\u00eb civile\u201d, term me kuptim specifik p\u00ebr konfliktet njer\u00ebzore, ata shohin ngjashm\u00ebri t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit p\u00ebrmend\u00ebn nj\u00eb rast t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm n\u00eb Tanzani n\u00eb vitet 1970, ku nj\u00eb komunitet shimpanzesh u nda dhe nj\u00eb fraksion ushtroi dhun\u00eb vdekjeprur\u00ebse ndaj tjetrit. N\u00eb at\u00eb rast, shimpanzet\u00eb ushqeheshin rregullisht nga studiuesit, gj\u00eb q\u00eb ndryshoi sjelljen natyrore dhe la shum\u00eb pyetje pa p\u00ebrgjigje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shimpanzet\u00eb dhe kush\u00ebrinjt\u00eb e tyre t\u00eb af\u00ebrt, bonobot, jan\u00eb t\u00eb af\u00ebrmit tan\u00eb m\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb evolucionar\u00eb. Megjithat\u00eb, studiuesit paralajm\u00ebrojn\u00eb kund\u00ebr krahasimeve t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta midis dhun\u00ebs s\u00eb shimpanzeve dhe sjelljes njer\u00ebzore, shkruan <a href=\"https:\/\/www.reuters.com\/world\/scientists-stunned-chimpanzees-turn-friends-killing-spree-2026-04-09\/\">Reuters<\/a>.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">\u201cJemi t\u00eb ngjash\u00ebm n\u00eb disa m\u00ebnyra p\u00ebr shkak t\u00eb historis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt evolucionare, por jemi gjithashtu thelb\u00ebsisht t\u00eb ndrysh\u00ebm, sepse kemi ndryshuar gjat\u00eb 6\u20138 milion\u00eb viteve q\u00eb nga ndarja jon\u00eb prej tyre,\u201d tha Mitani.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebr dy dekada, studiuesit v\u00ebzhguan an\u00ebtar\u00ebt e grupit t\u00eb shimpanzeve Ngogo n\u00eb Parku Komb\u00ebtar Kibale n\u00eb Uganda duke kaluar dit\u00ebt e tyre duke ngr\u00ebn\u00eb fruta dhe gjethe, duke pushuar, udh\u00ebtuar dhe duke u kujdesur p\u00ebr nj\u00ebri-tjetrin n\u00eb habitatin e tyre t\u00eb pyllit tropikal. Por ky komunitet i q\u00ebndruesh\u00ebm m\u00eb pas u p\u00ebr\u00e7a dhe u zhyt [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":796538,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-796537","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796537","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=796537"}],"version-history":[{"count":99999,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796537\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":796539,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796537\/revisions\/796539"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/796538"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=796537"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=796537"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=796537"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}