{"id":792239,"date":"2026-03-21T20:58:58","date_gmt":"2026-03-21T19:58:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=792239"},"modified":"2026-03-21T20:58:58","modified_gmt":"2026-03-21T19:58:58","slug":"shumica-e-artefakteve-te-hekurit-nga-epoka-e-bronzit-e-kane-origjinen-nga-hapesira","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2026\/03\/21\/shumica-e-artefakteve-te-hekurit-nga-epoka-e-bronzit-e-kane-origjinen-nga-hapesira\/","title":{"rendered":"Shumica e artefakteve t\u00eb hekurit nga Epoka e Bronzit e kan\u00eb origjin\u00ebn nga hap\u00ebsira","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-792240\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/iron-age-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"675\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/iron-age-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/iron-age-l-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/iron-age-l-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/iron-age-l-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shumica e artefakteve t\u00eb Epok\u00ebs s\u00eb Bronzit t\u00eb b\u00ebra prej hekuri u fark\u00ebtuan nga materiale me origjin\u00eb nga hap\u00ebsira e jashtme. N\u00eb fakt, nj\u00eb studim q\u00eb hulumtoi k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje zbuloi se t\u00eb gjitha artefaktet q\u00eb ata testuan ishin b\u00ebr\u00eb nga metali q\u00eb kishte ardhur n\u00eb Tok\u00eb vet\u00ebm s\u00eb fundmi, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb aspektin gjeologjik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse ka nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb mund t\u00eb kuptoni vet\u00ebm duke ditur emrat e epokave dhe ndjesin\u00eb e p\u00ebrgjithshme se njer\u00ebzimi p\u00ebrparon me koh\u00ebn, \u00ebsht\u00eb se n\u00eb Epok\u00ebn e Bronzit ne b\u00ebnim bronz, dhe n\u00eb Epok\u00ebn e Hekurit kaluam n\u00eb detyr\u00ebn m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb shkrirjes s\u00eb hekurit. N\u00ebse gjeni artefakte prej hekuri n\u00eb at\u00eb q\u00eb besoni se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sit i Epok\u00ebs s\u00eb Bronzit, kjo mund t\u00eb ngat\u00ebrroj\u00eb disi kronologjin\u00eb tuaj, ose t\u00eb pakt\u00ebn k\u00ebshtu ka ndodhur n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Thesar i Villen\u00ebs&#8221; (Treasure of Villena), i zbuluar n\u00eb vitin 1963, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb koleksion arkeologjikisht i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm prej 66 artikujsh, kryesisht prej ari dhe argjendi, duke p\u00ebrfshir\u00eb kupa, shishe, rrath\u00eb dhe zbukurime t\u00eb tjera. Kur u gjet, arkeolog\u00ebt besuan se i p\u00ebrkiste nj\u00eb kohe m\u00eb t\u00eb hershme, p\u00ebr shkak t\u00eb pranis\u00eb s\u00eb nj\u00eb metali &#8220;ngacmues&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Zbulimi i thesarit t\u00eb Cabezo Redondo (Villena, Alicante) [&#8230;] me disa pjes\u00eb ari t\u00eb lidhura me ato t\u00eb Villen\u00ebs, sugjeron data p\u00ebr t\u00eb dy grupet brenda Epok\u00ebs s\u00eb Von\u00eb t\u00eb Bronzit (1400-1200 p.e.s.),&#8221; shpjegoi nj\u00eb ekip q\u00eb e hetoi at\u00eb n\u00eb studimin e tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Molla e sherrit q\u00eb i detyroi disa k\u00ebrkues t\u00eb ulin kronologjin\u00eb deri n\u00eb Epok\u00ebn e Von\u00eb t\u00eb Bronzit \u00ebsht\u00eb ekzistenca n\u00eb Thesarin e Villen\u00ebs e dy pjes\u00ebve metalike prej hekuri: nj\u00eb gjysm\u00ebsfer\u00eb e vog\u00ebl e zbraz\u00ebt e mbuluar me nj\u00eb flet\u00eb ari t\u00eb punuar, e interpretuar si fundi i nj\u00eb skeptri ose skeptri komandimi ose si dorez\u00eb shpate, dhe nj\u00eb rreth dore i hapur.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00ebto probleme nuk jan\u00eb t\u00eb rralla, me artefaktet e hekurit q\u00eb ngat\u00ebrrojn\u00eb edhe studime t\u00eb tjera. Pra, \u00e7far\u00eb po ndodh? A po e shkrinin njer\u00ebzit hekurin shum\u00eb m\u00eb her\u00ebt nga sa mendonim, apo kronologjit\u00eb jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrziera? Ndoshta mund t\u00eb p\u00ebrfshijm\u00eb udh\u00ebtimin n\u00eb koh\u00eb diku? P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr kronologjin\u00eb, ekziston nj\u00eb shpjegim, dhe ai \u00ebsht\u00eb mjaft interesant. Si\u00e7 zbuloi ekipi, metali erdhi nga hap\u00ebsira.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa njer\u00ebzit n\u00eb Epok\u00ebn e Bronzit ishin t\u00eb paaft\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkrir\u00eb hekurin, gj\u00eb q\u00eb k\u00ebrkon temperatura prej 1538 \u00b0C, ekziston nj\u00eb burim tjet\u00ebr i hekurit: meteoritet. Duke analizuar kimin\u00eb e Thesarit t\u00eb Villen\u00ebs, ekipi zbuloi se ai p\u00ebrputhej m\u00eb s\u00eb miri me hekurin q\u00eb vinte nga nj\u00eb meteorit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nj\u00eb tjet\u00ebr artefakt i famsh\u00ebm q\u00eb dihet se ka origjin\u00eb meteorike \u00ebsht\u00eb thika (adaga) e Tutankhamunit. Ka prova t\u00eb shumta q\u00eb egjiptian\u00ebt e lasht\u00eb e shihnin hekurin si t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm dhe e lidhnin at\u00eb me qiellin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Nga fillimi i Dinastis\u00eb s\u00eb 19-t\u00eb (p\u00ebraf\u00ebrsisht viti 1295 p.e.s.) u shfaq nj\u00eb fjal\u00eb e re hieroglifike p\u00ebr hekurin: &#8216;bi-A-n-pt&#8217;, q\u00eb fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb p\u00ebrkthehet si &#8216;hekur nga qielli&#8217;. Pse kjo fjal\u00eb e re shfaqet n\u00eb k\u00ebt\u00eb form\u00eb t\u00eb sakt\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb nuk dihet, por m\u00eb von\u00eb u aplikua p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb hekurin metalik. Nj\u00eb shpjegim i qart\u00eb p\u00ebr shfaqjen e papritur t\u00eb fjal\u00ebs do t\u00eb ishte nj\u00eb ngjarje e madhe impakti ose nj\u00eb shi i madh meteorit\u00ebsh,&#8221; shpjegoi Diane Johnson, bashk\u00ebpun\u00ebtore k\u00ebrkimore n\u00eb Universitetin e Hapur (The Open University).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Referencat tekstuale p\u00ebr hekurin e lidhin at\u00eb me aspekte t\u00eb qiellit dhe me kockat e mbretit t\u00eb vdekur i cili do t\u00eb jetoj\u00eb p\u00ebrgjithmon\u00eb si nj\u00eb yll i pavdeksh\u00ebm n\u00eb qiell,&#8221; shtoi ajo.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ndon\u00ebse \u00ebsht\u00eb shum\u00eb interesante t\u00eb dihet se thika e Tutankhamunit ishte n\u00eb fakt nj\u00eb &#8220;thik\u00eb hap\u00ebsinore&#8221;, n\u00eb terma t\u00eb artefakteve nga nj\u00eb epok\u00eb e ngjashme, ajo nuk \u00ebsht\u00eb edhe aq e ve\u00e7ant\u00eb. Nj\u00eb studim i vitit 2017, i cili analizoi raportet e nikelit ndaj hekurit n\u00eb nj\u00eb koleksion artefaktesh t\u00eb Epok\u00ebs s\u00eb Bronzit, zbuloi se kjo ishte norma.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Rezultatet aktuale sugjerojn\u00eb se (shumica ose) t\u00eb gjitha hekurat nga Epoka e Bronzit rrjedhin nga hekuri meteorik, deri n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb tranzicioni, e cila supozohet se ndodhi af\u00ebr vitit 1200 p.e.s.,&#8221; shpjegoi ai studim.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Pjes\u00ebt e pakta prej hekuri nga Epoka e Bronzit sensu stricto q\u00eb mund t\u00eb analizoheshin jan\u00eb padyshim t\u00eb b\u00ebra prej hekuri meteorik, duke sugjeruar q\u00eb spekulimet rreth shkrirjes s\u00eb parakohshme gjat\u00eb Epok\u00ebs s\u00eb Bronzit duhet t\u00eb rishikohen,&#8221; shtoi ai.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Me pak fjal\u00eb, n\u00ebse gjeni ndonj\u00ebher\u00eb nj\u00eb artefakt hekuri nga Epoka e Bronzit, ai ka shum\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb ket\u00eb ardhur nga nj\u00eb meteorit. Gj\u00eb q\u00eb, jemi t\u00eb sigurt se do t\u00eb jeni dakord, \u00ebsht\u00eb mjaft mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse, shkruan <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/www.iflscience.com\/most-iron-artifacts-from-the-bronze-age-appear-to-have-their-origins-in-outer-space-82800\">IFL<\/a>.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Shumica e artefakteve t\u00eb Epok\u00ebs s\u00eb Bronzit t\u00eb b\u00ebra prej hekuri u fark\u00ebtuan nga materiale me origjin\u00eb nga hap\u00ebsira e jashtme. N\u00eb fakt, nj\u00eb studim q\u00eb hulumtoi k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje zbuloi se t\u00eb gjitha artefaktet q\u00eb ata testuan ishin b\u00ebr\u00eb nga metali q\u00eb kishte ardhur n\u00eb Tok\u00eb vet\u00ebm s\u00eb fundmi, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb aspektin gjeologjik. N\u00ebse [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":792240,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-792239","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/792239","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=792239"}],"version-history":[{"count":99999,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/792239\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":792241,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/792239\/revisions\/792241"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/792240"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=792239"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=792239"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=792239"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}