{"id":788557,"date":"2026-02-27T23:46:48","date_gmt":"2026-02-27T22:46:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=788557"},"modified":"2026-02-27T23:46:48","modified_gmt":"2026-02-27T22:46:48","slug":"skicat-gjeometrike-me-te-vjetra-te-krijuara-nga-njeriu-gjenden-mbi-levozhgat-e-vezeve-te-strucit-60000-vjecare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2026\/02\/27\/skicat-gjeometrike-me-te-vjetra-te-krijuara-nga-njeriu-gjenden-mbi-levozhgat-e-vezeve-te-strucit-60000-vjecare\/","title":{"rendered":"Skicat gjeometrike m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb krijuara nga njeriu gjenden mbi l\u00ebvozhgat e vez\u00ebve t\u00eb strucit 60,000-vje\u00e7are","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-788558\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-eggshell-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"675\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-eggshell-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-eggshell-l-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-eggshell-l-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-eggshell-l-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nj\u00eb studim i ri shkencor ofron t\u00eb dh\u00ebna dometh\u00ebn\u00ebse mbi fillesat e mendimit abstrakt dhe kapacitetet e hershme njoh\u00ebse t\u00eb njer\u00ebzimit. M\u00eb posht\u00eb gjendet nj\u00eb version i riformuluar i plot\u00eb i tekstit, duke ruajtur p\u00ebrmbajtjen thelb\u00ebsore, por me struktur\u00eb dhe formulim t\u00eb ndrysh\u00ebm:<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Modelet gjeometrike m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb krijuara nga dora e njeriut jan\u00eb identifikuar n\u00eb fragmente l\u00ebvozhgash vez\u00ebsh struci t\u00eb datuara rreth 60,000 vite m\u00eb par\u00eb. N\u00eb periudh\u00ebn kur nj\u00eb pjes\u00eb e Homo sapiens-it po largohej nga Afrika p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb p\u00ebrhapjen e par\u00eb t\u00eb suksesshme drejt Eurazis\u00eb, grupet q\u00eb mbet\u00ebn n\u00eb kontinentin afrikan zhvilluan nj\u00eb zgjidhje praktike dhe novatore: p\u00ebrdorimin e l\u00ebvozhgave t\u00eb vez\u00ebve t\u00eb strucit si en\u00eb t\u00eb transportueshme p\u00ebr uj\u00eb. K\u00ebto objekte, p\u00ebrve\u00e7 funksionit utilitar, u zbukuruan me kompozime gjeometrike t\u00eb strukturuara me kujdes, \u00e7ka d\u00ebshmon p\u00ebr nj\u00eb nivel t\u00eb avancuar organizimi mendor dhe p\u00ebr aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb krijuar forma simbolike komunikimi.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Si\u00e7 shprehet Silvia Ferrara nga Universiteti i Bolonj\u00ebs, nuk kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me vija t\u00eb hedhura rast\u00ebsisht, por me elemente t\u00eb organizuara sipas parimeve t\u00eb qarta si paralelizmi, rrjet\u00ebzimi, rrotullimi dhe p\u00ebrs\u00ebritja sistematike \u2013 nj\u00eb lloj sintakse vizuale n\u00eb stadin e saj fillestar. K\u00ebto gjurm\u00eb grafike, sipas saj, zbulojn\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb menduari q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht gjeometrike dhe e strukturuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb befasuese.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr t\u00eb analizuar k\u00ebto gravura parahistorike, Ferrara dhe bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebt e saj studiuan 109 fragmente l\u00ebvozhgash nga tre lokalitete n\u00eb Afrik\u00ebn e Jugut dhe Namibi. Materiali, i datuar rreth 60 mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb m\u00eb par\u00eb, p\u00ebrmban gjithsej 1,275 vija t\u00eb incizuara. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebrmes analizave statistikore dhe gjeometrike, studiuesit konstatuan se 83.4% e vijave paraqiten n\u00eb \u00e7ifte paralele, nd\u00ebrsa af\u00ebrsisht nj\u00eb e treta e pik\u00ebtakimeve nd\u00ebrmjet vijave krijojn\u00eb k\u00ebnde t\u00eb drejta. N\u00eb mbi 80% t\u00eb fragmenteve evidentohet nj\u00eb kombinim i ortogonalitetit, orientimit t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm t\u00eb vijave dhe rregullsis\u00eb hap\u00ebsinore, gj\u00eb q\u00eb n\u00ebnkupton nj\u00eb zot\u00ebrim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm t\u00eb koncepteve baz\u00eb t\u00eb gjeometris\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-788559\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-shell-analysis-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"552\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-shell-analysis-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-shell-analysis-l-300x138.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-shell-analysis-l-1024x471.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/ostrich-shell-analysis-l-768x353.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ferrara thekson se nuk b\u00ebhet fjal\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr p\u00ebrs\u00ebritje mekanike shenjash, por p\u00ebr nj\u00eb planifikim vizuo-hap\u00ebsinor t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, sikur krijuesit t\u00eb kishin n\u00eb mendje struktur\u00ebn e p\u00ebrgjithshme t\u00eb figur\u00ebs p\u00ebrpara se ta realizonin. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, autor\u00ebt e k\u00ebtyre motiveve p\u00ebrdor\u00ebn operacione njoh\u00ebse si rrotullimi, translacioni (zhvendosja), p\u00ebrs\u00ebritja dhe mbivendosja hierarkike, duke arritur t\u00eb prodhonin konfigurime m\u00eb t\u00eb nd\u00ebrlikuara, p\u00ebrfshir\u00eb breza t\u00eb vij\u00ebzuar, rrjeta dhe forma romboidale. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit argumentojn\u00eb se Homo sapiens gjat\u00eb Epok\u00ebs s\u00eb Mesme t\u00eb Gurit zot\u00ebronte modele t\u00eb parap\u00ebrfytyruara dhe t\u00eb planifikuara, t\u00eb mb\u00ebshtetura mbi koncepte specifike si paralelizmi dhe ortogonaliteti. Nga k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna del n\u00eb pah ekzistenca e nj\u00eb \u201cgramatike gjeometrike\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Valentina Decembrini, autore e studimit, v\u00ebren se aft\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar konfigurime vizuale duke ndjekur rregulla t\u00eb q\u00ebndrueshme gjeometrike sugjeron pranin\u00eb e nj\u00eb kapaciteti t\u00eb brendsh\u00ebm p\u00ebr mendim abstrakt. Ky potencial p\u00ebr p\u00ebrpunim dhe manipulim simbolik p\u00ebrb\u00ebn baz\u00ebn e kompetencave komunikuese q\u00eb e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb Homo sapiens-in jasht\u00ebzakonisht t\u00eb adaptuesh\u00ebm. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sipas saj, pik\u00ebrisht ky dimension kognitiv mund t\u00eb ket\u00eb luajtur rol vendimtar n\u00eb zgjerimin e suksessh\u00ebm t\u00eb species son\u00eb drejt Eurazis\u00eb rreth 60,000 vite m\u00eb par\u00eb. Transformimi i formave t\u00eb thjeshta n\u00eb sisteme komplekse sipas rregullave t\u00eb p\u00ebrcaktuara \u00ebsht\u00eb, n\u00eb thelb, nj\u00eb tipar thelb\u00ebsisht njer\u00ebzor q\u00eb ka shoq\u00ebruar historin\u00eb ton\u00eb p\u00ebr mij\u00ebra vjet \u2013 nga ornamentika e hershme deri te nd\u00ebrtimi i sistemeve simbolike dhe, n\u00eb fund, i shkrimit, shkruan <a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/www.iflscience.com\/oldest-human-made-geometric-designs-found-on-60000-year-old-ostrich-eggshells-82711\">IFL<\/a>.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb studim i ri shkencor ofron t\u00eb dh\u00ebna dometh\u00ebn\u00ebse mbi fillesat e mendimit abstrakt dhe kapacitetet e hershme njoh\u00ebse t\u00eb njer\u00ebzimit. M\u00eb posht\u00eb gjendet nj\u00eb version i riformuluar i plot\u00eb i tekstit, duke ruajtur p\u00ebrmbajtjen thelb\u00ebsore, por me struktur\u00eb dhe formulim t\u00eb ndrysh\u00ebm: Modelet gjeometrike m\u00eb t\u00eb hershme t\u00eb krijuara nga dora e njeriut jan\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":788558,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-788557","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/788557","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=788557"}],"version-history":[{"count":99999,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/788557\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":788560,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/788557\/revisions\/788560"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/788558"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=788557"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=788557"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=788557"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}