{"id":786535,"date":"2026-02-15T22:21:31","date_gmt":"2026-02-15T21:21:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=786535"},"modified":"2026-02-15T22:26:17","modified_gmt":"2026-02-15T21:26:17","slug":"shba-ja-dikur-kishte-deri-ne-10000-lloje-te-ndryshme-dollaresh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2026\/02\/15\/shba-ja-dikur-kishte-deri-ne-10000-lloje-te-ndryshme-dollaresh\/","title":{"rendered":"SHBA-ja dikur kishte deri n\u00eb 10,000 lloje t\u00eb ndryshme dollar\u00ebsh","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-786537\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dollar-bills-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"798\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dollar-bills-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dollar-bills-l-300x200.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dollar-bills-l-1024x681.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/dollar-bills-l-768x511.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ka disa gj\u00ebra q\u00eb i duhen nj\u00eb kombi p\u00ebr t&#8217;u konsideruar nj\u00eb shtet &#8220;i v\u00ebrtet\u00eb&#8221;, dhe teknikisht, asnj\u00eb prej tyre nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb valut\u00eb zyrtare. Por pavar\u00ebsisht k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e mir\u00eb p\u00ebr t&#8217;u pasur, apo jo? Ndaj nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb, n\u00eb vitin 1792, deklarimi i dollarit amerikan si nj\u00ebsia standarde e parave ishte nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet e para me t\u00eb cilat Kongresi vendosi t\u00eb merrej.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Por n\u00ebse ligjv\u00ebn\u00ebsit e par\u00eb shpresonin t\u00eb qart\u00ebsonin situat\u00ebn financiare me at\u00eb akt, do ishin zhg\u00ebnjyer hidhur. Deri n\u00eb vitet 1850, SHBA-ja kishte deri n\u00eb 8,000 lloje t\u00eb ndryshme kart\u00ebmonedhash n\u00eb qarkullim n\u00eb mbar\u00eb vendin, t\u00eb gjitha me vlera t\u00eb ndryshme dhe mjaft arbitrare n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb vendit dhe koh\u00ebs kur shpenzoheshin. Ishte, si\u00e7 tha historiani Brian Murphy p\u00ebr NPR n\u00eb vitin 2012, &#8220;jo nj\u00eb sistem i mir\u00eb&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nuk \u00ebsht\u00eb se kongresmen\u00ebt e par\u00eb nuk mund t&#8217;i kishin parashikuar problemet q\u00eb do lindnin. N\u00eb fakt, ata po jetonin tashm\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb ngjashme: n\u00eb vitin 1787, kur p\u00ebrfaq\u00ebsuesit u takuan p\u00ebr Konvent\u00ebn Kushtetuese, Edmund Randolph po ankohej p\u00ebr &#8220;shkat\u00ebrrimin prej parave t\u00eb letr\u00ebs&#8221;, n\u00eb t\u00eb cilat prerjet n\u00eb SHBA tregtoheshin dhe l\u00ebshoheshin pa rregullore sa i p\u00ebrket origjin\u00ebs apo vler\u00ebs s\u00eb tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Problemi ishte akut n\u00eb mbar\u00eb New England-in,&#8221;<\/em> shkroi historiani Joshua Greenberg n\u00eb librin e tij t\u00eb vitit 2020 Bank Notes and Shinplasters: The Rage for Paper Money in the Early Republic.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"> &#8220;Nj\u00eb administrat\u00eb e sapozgjedhur pro-valut\u00ebs s\u00eb letr\u00ebs n\u00eb Rhode Island l\u00ebshoi sasi t\u00eb m\u00ebdha prerjesh shtet\u00ebrore n\u00eb vitin 1786, vlera e t\u00eb cilave ra n\u00eb tet\u00eb cent p\u00ebr dollar jo shum\u00eb koh\u00eb pasi u shtyp\u00ebn. Lind\u00ebn pyetje p\u00ebr borxhet e paguara me para t\u00eb k\u00ebqija, gj\u00eb q\u00eb i \u00e7oi Baptist\u00ebt deri aty sa t\u00eb nd\u00ebshkonin an\u00ebtar\u00ebt q\u00eb tentonin t&#8217;u kthenin borxhin kreditor\u00ebve me fatura letre n\u00eb vend t\u00eb monedhave.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-786538\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/santa-claus-bank-note-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"494\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/santa-claus-bank-note-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/santa-claus-bank-note-l-300x124.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/santa-claus-bank-note-l-1024x422.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/santa-claus-bank-note-l-768x316.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Qart\u00ebsisht, di\u00e7ka duhej b\u00ebr\u00eb, dhe k\u00ebshtu hartuesit e b\u00ebn\u00eb: ata ua ndaluan shteteve t\u00eb &#8220;prenin para&#8221;, duke ia dh\u00ebn\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb drejt\u00eb Bank\u00ebs s\u00eb Par\u00eb t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara. Kjo ishte e mrekullueshme, me p\u00ebrjashtim t\u00eb faktit se k\u00ebto pak institucione qeveritare thjesht nuk mund t\u00eb p\u00ebrballonin k\u00ebrkesat e popullsis\u00eb n\u00eb rritje t\u00eb vazhdueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrkoh\u00eb, banka t\u00eb panum\u00ebrta t\u00eb licencuara ose t\u00eb rregulluara nga shteti po mbinin kudo n\u00eb komb. &#8220;Kur Kushtetuta u ratifikua ekzistonin vet\u00ebm tri banka n\u00eb Shtetet e Bashkuara, por numri u rrit me shpejt\u00ebsi,&#8221; shkroi Greenberg. &#8220;M\u00eb shum\u00eb se 2,000 banka u hap\u00ebn midis viteve 1782 dhe 1860 dhe amerikan\u00ebt duruan nj\u00eb peizazh monetar kaotik t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga gati 10,000 kart\u00ebmonedha unike t\u00eb l\u00ebshuara nga qindra banka n\u00ebn rregullore shtet\u00ebrore t\u00eb shumta, konkurruese dhe ndonj\u00ebher\u00eb kontradiktore.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-786539\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/five-dollars-distributed-by-the-bank-of-east-tennessee-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"507\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/five-dollars-distributed-by-the-bank-of-east-tennessee-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/five-dollars-distributed-by-the-bank-of-east-tennessee-l-300x127.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/five-dollars-distributed-by-the-bank-of-east-tennessee-l-1024x433.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/five-dollars-distributed-by-the-bank-of-east-tennessee-l-768x324.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Amerikan\u00ebt duhej t\u00eb ishin jasht\u00ebzakonisht t\u00eb shkatht\u00eb n\u00eb njohjen e llojeve t\u00eb ndryshme t\u00eb kart\u00ebmonedhave dhe vler\u00ebsimin e tyre me sy n\u00eb moment. Dhe nuk mund t\u00eb mb\u00ebshteteshit as te madh\u00ebshtia e tyre p\u00ebr t&#8217;u udh\u00ebhequr: prerjet mashtruese nga bankat false mund t\u00eb dukeshin bindsh\u00ebm t\u00eb shtrenjta \u2013 dhe prerjet reale mund t\u00eb ishin krejt\u00ebsisht teke.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Kart\u00ebmonedha 5 dollar\u00ebshe e Howard Banking Company \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga t\u00eb preferuarat e mia personale,&#8221; tha p\u00ebr NPR Matt Jaremski, tani profesor i Historis\u00eb Ekonomike n\u00eb Universitetin Shtet\u00ebror t\u00eb Utah-s, &#8220;sepse \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kart\u00ebmonedh\u00eb me Babagjyshin e Krishtlindjeve.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><strong><span style=\"color: #000000;\">Fundi i nj\u00eb epoke<\/span><\/strong><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ka vet\u00ebm nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb caktuar q\u00eb nj\u00eb situat\u00eb si kjo mund t\u00eb vazhdoj\u00eb, dhe \u2013 si\u00e7 ka t\u00eb ngjar\u00eb ta dini tashm\u00eb nga kart\u00ebmonedhat moderne \u2013 ajo p\u00ebrfundimisht mbaroi. Por arsyeja pse ndodhi ndoshta nuk \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb do prisnit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Gjat\u00eb dy muajve t\u00eb par\u00eb t\u00eb vitit 1862, financat e qeveris\u00eb federale ishin n\u00eb gjendje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb,&#8221; shkroi historiani Marc Egnal n\u00eb nj\u00eb artikull t\u00eb New York Times t\u00eb vitit 2012. Vendi kishte vet\u00ebm pak muaj n\u00eb luft\u00eb civile, shpjegoi ai, dhe pasqyra ekonomike &#8220;nuk mund t\u00eb kishte qen\u00eb m\u00eb e zymt\u00eb. Departamenti i Luft\u00ebs nuk mund t\u00eb paguante m\u00eb ushtar\u00ebt dhe marinar\u00ebt e vendit; gjeneral\u00ebt ndiqnin Uashingtonin p\u00ebr para. T\u00eb ardhurat e qeveris\u00eb, q\u00eb vinin kryesisht nga tarifat, ran\u00eb nga nj\u00eb mesatare vjetore prej 60 milion\u00eb dollar\u00ebsh gjat\u00eb viteve t\u00eb paraluft\u00ebs n\u00eb 42 milion\u00eb dollar\u00eb pasi filloi lufta.&#8221;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Unioni po falimentonte \u2013 k\u00ebshtu q\u00eb b\u00ebri di\u00e7ka sa t\u00eb thjesht\u00eb aq edhe novatore. Qeveria shtypi 150 milion\u00eb dollar\u00eb prerje t\u00eb Thesarit me kurs ligjor, t\u00eb njohura si &#8220;greenbacks&#8221; (shpin\u00ebgjelbrit) p\u00ebr shkak t\u00eb boj\u00ebs s\u00eb tyre karakteristike me ngjyr\u00eb smaraldi, t\u00eb cilat i p\u00ebrdori p\u00ebr t\u00eb paguar ushtar\u00ebt dhe furnizimet. P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, t\u00eb gjitha shtetet veriore ishin t\u00eb bashkuara n\u00eb p\u00ebrdorimin dhe pranimin e nj\u00eb grupi t\u00eb vet\u00ebm kart\u00ebmonedhash, t\u00eb l\u00ebshuara jo nga ndonj\u00eb bank\u00eb apo kompani dy qytete m\u00eb larg q\u00eb mund t\u00eb mos ekzistonte fare, por nga qeveria.<\/span><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-786540\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/early-greenback-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"1067\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/early-greenback-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/early-greenback-l-300x267.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/early-greenback-l-1024x911.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/early-greenback-l-768x683.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, k\u00ebto shtete veriore po shihnin krijimin e di\u00e7kaje tjet\u00ebr mjaft t\u00eb re: bankat komb\u00ebtare. K\u00ebto ishin institucione t\u00eb rregulluara jo nga shtetet por nga qeveria federale \u2013 nj\u00eb tjet\u00ebr m\u00ebnyr\u00eb dinake p\u00ebr Unionin q\u00eb t\u00eb mblidhte fonde p\u00ebr Luft\u00ebn Civile, pasi kjo i detyronte bankat e reja t\u00eb blinin obligacione qeveritare.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">T\u00eb dyja k\u00ebto masa ishin t\u00eb m\u00ebdha, dramatike dhe konsideroheshin n\u00eb at\u00eb koh\u00eb si me shum\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrkohshme \u2013 lloji i masave emergjente q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb nevojshme gjat\u00eb nj\u00eb lufte, por q\u00eb ndoshta do t\u00eb p\u00ebrfundonin n\u00eb koh\u00ebn e duhur pasi gjith\u00e7ka t\u00eb qet\u00ebsohej. Por ja si q\u00ebndron puna: qeveria, pothuajse rast\u00ebsisht, i kishte b\u00ebr\u00eb kart\u00ebmonedhat t\u00eb besueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, prerjet ishin uniforme n\u00eb t\u00eb gjitha shtetet \u2013 dhe p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ato vlenin aq sa thoshin se vlenin. Nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb njer\u00ebzit donin t&#8217;i mbanin ato. Dhe k\u00ebshtu, fal\u00eb jo ndonj\u00eb motivimi p\u00ebr t&#8217;i dh\u00ebn\u00eb fund kaosit t\u00eb mij\u00ebra kart\u00ebmonedhave konkurruese n\u00eb mbar\u00eb SHBA-n\u00eb, por nj\u00eb nevoje t\u00eb papritur dhe t\u00eb tmerrshme p\u00ebr t\u00eb mbledhur para p\u00ebr luft\u00eb, dollari u standardizua p\u00ebrfundimisht, shkruan <a href=\"https:\/\/www.iflscience.com\/the-us-used-to-have-up-to-10000-different-types-of-dollars-82458\">IFL<\/a>.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Ka disa gj\u00ebra q\u00eb i duhen nj\u00eb kombi p\u00ebr t&#8217;u konsideruar nj\u00eb shtet &#8220;i v\u00ebrtet\u00eb&#8221;, dhe teknikisht, asnj\u00eb prej tyre nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb valut\u00eb zyrtare. Por pavar\u00ebsisht k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb di\u00e7ka e mir\u00eb p\u00ebr t&#8217;u pasur, apo jo? Ndaj nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb, n\u00eb vitin 1792, deklarimi i dollarit amerikan si nj\u00ebsia standarde e parave ishte [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":786537,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-786535","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/786535","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=786535"}],"version-history":[{"count":99999,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/786535\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":786543,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/786535\/revisions\/786543"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/786537"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=786535"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=786535"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=786535"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}