{"id":774185,"date":"2025-11-30T17:00:51","date_gmt":"2025-11-30T16:00:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=774185"},"modified":"2025-11-30T17:36:08","modified_gmt":"2025-11-30T16:36:08","slug":"dosjet-e-deklasifikluara-si-i-shpetoi-kapjes-ne-ameriken-e-jugut-krimineli-nazist-josef-mengele","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2025\/11\/30\/dosjet-e-deklasifikluara-si-i-shpetoi-kapjes-ne-ameriken-e-jugut-krimineli-nazist-josef-mengele\/","title":{"rendered":"Dosjet e deklasifikluara\/ Si i shp\u00ebtoi kapjes\u00a0n\u00eb Amerik\u00ebn e Jugut\u00a0krimineli nazist Josef Mengele","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Dokumente q\u00eb zbulojn\u00eb se si mjeku fam\u00ebkeq nazist Josef Mengele, i njohur si “Engj\u00eblli i Vdekjes”, b\u00ebri nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb lir\u00eb pas luft\u00ebs n\u00eb Argjentin\u00eb, u gjet\u00ebn mes nj\u00eb morie\u00a0t\u00eb madhe provash t\u00eb nxjerra dhe t\u00eb deklasifikuara m\u00eb her\u00ebt k\u00ebt\u00eb vit nga presidenti Javier Milei.<\/span><\/p>\n

Mengele ishte i njohur p\u00ebr rolin e tij si komandant n\u00eb Auschwitz, ku kryente eksperimente mjek\u00ebsore brutale mbi t\u00eb burgosur, ve\u00e7an\u00ebrisht binjak\u00ebt, n\u00ebn mask\u00ebn e k\u00ebrkimit shkencor. <\/span><\/p>\n

D\u00ebshmitar\u00ebt okular\u00eb, p\u00ebrfshir\u00eb disa q\u00eb gjenden n\u00eb dosjet e deklasifikuara argjentinase, p\u00ebrshkruajn\u00eb natyr\u00ebn e tij jasht\u00ebzakonisht gjakftoht\u00eb, makabre dhe sadiste, duke p\u00ebrfshir\u00eb torturimin dhe testimin e binjak\u00ebve p\u00ebrpara nj\u00ebri-tjetrit pasi prind\u00ebrit e tyre i d\u00ebrgonte n\u00eb dhomat e gazit.<\/span><\/p>\n

Nj\u00eb dosje e t\u00ebr\u00eb i \u00ebsht\u00eb dedikuar ekskluzivisht ndjekjes s\u00eb hapave t\u00eb mjekut fam\u00ebkeq t\u00eb Auschwitz dhe komandantit t\u00eb SS, Mengele.<\/span><\/p>\n

Arkivat e deklasifikuara tregojn\u00eb se Argjentina e kuptoi qart\u00eb nga mesi deri n\u00eb fundin e viteve 1950 se kush ishte Mengele dhe se ai ishte n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb vend. Autoritetet dinin se ai kishte hyr\u00eb n\u00eb vend n\u00eb vitin 1949 duke p\u00ebrdorur nj\u00eb pasaport\u00eb italiane t\u00eb l\u00ebshuar me emrin Helmut Gregor, t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrdori si baz\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb kart\u00eb identiteti zyrtare emigranti n\u00eb vitin 1950.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Materiali arkivor i Argjentin\u00ebs hedh drit\u00eb mbi rrjetet q\u00eb strehuan Mengelen. Megjith\u00ebse jasht\u00ebzakonisht i cop\u00ebzuar dhe shum\u00ebgjuh\u00ebsh –\u00a0duke p\u00ebrfshir\u00eb dokumente n\u00eb spanjisht, gjermanisht, portugalisht dhe anglisht – arkivi ofron nj\u00eb pasqyr\u00eb se si autoritetet gjurmuan, arkivuan, keqmenaxhuan dhe shpesh nuk nd\u00ebrmor\u00ebn asnj\u00eb veprim lidhur me informacionin q\u00eb kishin rreth nj\u00ebrit prej kriminel\u00ebve t\u00eb luft\u00ebs m\u00eb t\u00eb k\u00ebrkuar n\u00eb bot\u00eb.<\/span><\/p>\n

Koleksioni p\u00ebrmban fotografi, sh\u00ebnime inteligjence, regjistra emigracioni, raporte mbik\u00ebqyrjeje dhe korrespondenc\u00eb, duke pasqyruar dekada hetimi dhe p\u00ebrpjekjesh p\u00ebr t\u00eb kuptuar rrjetin q\u00eb e ndihmoi at\u00eb t\u00eb l\u00ebvizte n\u00eb Argjentin\u00eb, Paraguai dhe p\u00ebrfundimisht Brazil. <\/span><\/p>\n

Prania e dokumenteve n\u00eb gjuh\u00ebn gjermane tregon p\u00ebrfshirjen e inteligjenc\u00ebs s\u00eb huaj ose materialeve t\u00eb sekuestruara nga komunitetet e emigrant\u00ebve; elementet portugeze sugjerojn\u00eb\u00a0bashk\u00ebrendimin nd\u00ebrkufitar me burime braziliane; sh\u00ebnimet n\u00eb anglisht tregojn\u00eb komunikimin me agjencit\u00eb e SHBA-s\u00eb ose Britanis\u00eb.<\/span><\/p>\n

Dosjet p\u00ebrmbajn\u00eb nj\u00eb shkrim t\u00eb paspecifikuar nga shtypi i nj\u00eb shtetasi argjentinas t\u00eb lindur n\u00eb Poloni, Jos\u00e9 Furmanski, i cili ishte viktim\u00eb e Mengele, duke treguar se inteligjenca argjentinase ishte n\u00eb dijeni t\u00eb akuzave kund\u00ebr kriminelit nazist.<\/span><\/p>\n

“Un\u00eb e takova Mengele<\/i><\/em>n<\/i><\/em>. E njihja mir\u00eb. E pash\u00eb shum\u00eb her\u00eb n\u00eb kampin e Ausch<\/i><\/em>w<\/i><\/em>itz, me uniform\u00ebn e tij t\u00eb <\/i><\/em>K<\/i><\/em>olonelit t\u00eb SS-ve dhe, sip\u00ebr saj, mantelin e bardh\u00eb t\u00eb mjekut,”<\/i><\/em>\u00a0thot\u00eb Furmanski n\u00eb intervist\u00eb.<\/span><\/p>\n

Intervista vijon duke shpjeguar se Furmanski, i cili kishte nj\u00eb binjak, dha d\u00ebshmin\u00eb e tij t\u00eb gjall\u00eb t\u00eb eksperimenteve t\u00eb kryera mbi ta. Raporti e etiketoi Mengele si nj\u00eb sadist patologjik.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

“Ai mblidhte binjak\u00eb t\u00eb t\u00eb gjitha moshave n\u00eb kamp dhe <\/i><\/em>ua<\/i><\/em>\u00a0n\u00ebnshtronte eksperimenteve q\u00eb gjithmon\u00eb p\u00ebrfundonin me vdekje. Midis f\u00ebmij\u00ebve, t\u00eb moshuarve dhe grave…\u00e7far\u00eb tmerresh. E pash\u00eb t\u00eb ndante nj\u00eb n\u00ebn\u00eb nga vajza e saj dhe t\u00eb d\u00ebrgonte nj\u00ebr\u00ebn n\u00eb vdekje t\u00eb sigurt. Nuk do ta harrojm\u00eb kurr\u00eb,”<\/i><\/em>\u00a0tha Furmanski.<\/span><\/p>\n

Dhjet\u00ebra\u00a0pamje t\u00eb skanuara pa tekst t\u00eb integruar dhe etiketim t\u00eb brendsh\u00ebm t\u00eb qindra faqeve sinjalizojn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje sistematike nga inteligjenca argjentinase p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrpiluar nj\u00eb dosje t\u00eb plot\u00eb personale t\u00eb Mengeles, duke p\u00ebrfshir\u00eb kopje t\u00eb pasaportave t\u00eb huaja n\u00ebn pseudonime, fotografi t\u00eb bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb dyshuar, sh\u00ebnime operative t\u00eb shkruara me dor\u00eb, regjistra emigracioni ose regjistra t\u00eb kalimit t\u00eb kufirit, p\u00ebrmbledhje hetimore t\u00eb p\u00ebrgatitura p\u00ebr epror\u00ebt politik\u00eb dhe korrespondenc\u00eb nd\u00ebrmjet oficer\u00ebve argjentinas dhe hetuesve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb.<\/span><\/p>\n

Dosjet v\u00ebrtetojn\u00eb pozicionin e paqart\u00eb t\u00eb Argjentin\u00ebs pas luft\u00ebs p\u00ebr bashk\u00ebpunimin me demokracit\u00eb per\u00ebndimore, burokracin\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb shk\u00ebputur, munges\u00ebn e vullnetit ose kuptimit lidhur me natyr\u00ebn serioze t\u00eb krimeve t\u00eb kryera nga ish-nazist\u00ebt n\u00eb territorin e saj dhe nj\u00eb ngurrim nga autoritetet e hierarkis\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr t’u p\u00ebrballur me at\u00eb se sa thell\u00eb ishin ngulitur t\u00eb arratisurit nazist\u00eb brenda peizazhit social dhe politik t\u00eb vendit.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

N\u00eb vitin 1956, duke u p\u00ebrpjekur t\u00eb zgjeronte partneritetin e tij t\u00eb biznesit, ai mori nj\u00eb kopje t\u00eb ligj\u00ebruar t\u00eb certifikat\u00ebs s\u00eb tij origjinale t\u00eb lindjes nga Ambasada e Gjermanis\u00eb Per\u00ebndimore n\u00eb Buenos Aires, k\u00ebrkoi q\u00eb ID-ja e tij t\u00eb ndryshohej gjyq\u00ebsisht p\u00ebr t\u00eb pasqyruar t\u00eb dh\u00ebnat e tij t\u00eb v\u00ebrteta biografike dhe\u00a0\u00e7udit\u00ebrisht filloi t\u00eb p\u00ebrdorte emrin e tij origjinal ligjor, nj\u00eb shenj\u00eb se sa i sigurt ndihej n\u00eb Argjentin\u00eb.<\/span><\/p>\n

Agjencit\u00eb argjentinase n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb jo vet\u00ebm q\u00eb dinin kush ishte, ku jetonte dhe faktin q\u00eb ishte martuar me t\u00eb ven\u00eb e v\u00ebllait t\u00eb tij dhe po rriste djalin e tyre, por kishin edhe holl\u00ebsi t\u00eb plota n\u00eb lidhje me interesat e tij t\u00eb biznesit n\u00eb vend. Raportet n\u00eb dosje citojn\u00eb nj\u00eb vizit\u00eb t\u00eb mundshme t\u00eb babait t\u00eb Mengeles\u00a0n\u00eb Argjentin\u00eb p\u00ebr ta ndihmuar financiarisht, duke investuar n\u00eb nj\u00eb biznes laborator\u00ebsh mjek\u00ebsor\u00eb n\u00eb Buenos Aires.<\/span><\/p>\n

Natyra e hapur e jet\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb vend e nxiti Gjermanin\u00eb Per\u00ebndimore t\u00eb l\u00ebshonte nj\u00eb urdh\u00ebr-arresti dhe t\u00eb k\u00ebrkonte ekstradimin e tij n\u00eb vitin 1959, e cila u mohua pa veprime t\u00eb m\u00ebtejshme nga nj\u00eb gjyqtar lokal, duke cituar se k\u00ebrkesa bazohej jozyrtarisht n\u00eb “persekutim politik” t\u00eb Mengele, gj\u00eb q\u00eb nuk lejonte q\u00eb \u00e7\u00ebshtja t\u00eb merrej parasysh.<\/span><\/p>\n

Pavar\u00ebsisht t\u00eb gjitha provave t\u00eb forta t\u00eb\u00a0mbledhura, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se informacioni ishte ndar\u00eb mes agjencive t\u00eb ndryshme q\u00eb nuk komunikonin plot\u00ebsisht me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn. Gjithashtu mungonte komunikimi i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me presidenc\u00ebn dhe deg\u00ebt ekzekutive t\u00eb vendit. Kjo b\u00ebri q\u00eb veprimi p\u00ebr rastin t\u00eb vendosej n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shk\u00ebputur, dhe shpesh shum\u00eb von\u00eb. <\/span><\/p>\n

Ose pasi rrjedhjet e informacionit n\u00eb shtyp e kishin paralajm\u00ebruar Mengeles\u00a0p\u00ebr shqet\u00ebsimet e mundshme nga autoritetet, p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb rezultate t\u00eb frytshme. Urdhrat e arrestit, k\u00ebrkimet dhe k\u00ebrkesat p\u00ebr mbik\u00ebqyrje shpesh kryheshin ose vendoseshin pas faktit, duke \u00e7uar n\u00eb rrug\u00eb pa krye.<\/span><\/p>\n

Pas k\u00ebrkes\u00ebs p\u00ebr ekstradim t\u00eb vitit 1959 dhe me rritjen e presionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar mbi Argjentin\u00ebn, Mengele u arratis nga vendi n\u00eb Paraguai, nd\u00ebrsa gruaja dhe nipi i tij u zhvendos\u00ebn n\u00eb Zvic\u00ebr.<\/span><\/p>\n

Kjo \u00ebsht\u00eb e dukshme nga nj\u00eb memo nga Drejtoria Federale e Koordinimit e sh\u00ebnuar si rrept\u00ebsisht sekrete dhe konfidenciale, q\u00eb detajon nj\u00eb k\u00ebrkim p\u00ebr Mengelen\u00a0dhe interesat e tij t\u00eb biznesit, e dat\u00ebs 12 korrik 1960, nj\u00eb pik\u00eb kur Mengele tashm\u00eb kishte l\u00ebn\u00eb Argjentin\u00ebn p\u00ebr Paraguain.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

“I sjell n\u00eb dijeni Shefit se nga hetimet e kryera p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur O.B. e referuar, rezulton se JOS\u00c9 MENGELE, sh\u00ebrbeu si partner i laborator\u00ebve mjek\u00ebsore ‘FADRO-FARM’ t\u00eb vendosura n\u00eb Rrug\u00ebn Drysdale 3573, n\u00eb Carapachay, Distrikti i Vicente L\u00f3pez, dhe me zyra, q\u00eb nga korriku i k\u00ebtij viti, n\u00eb Rrug\u00ebn Cramer 860, Kryeqytet. Subjekti, i listuar si mjek, u fut n\u00eb firm\u00eb m\u00eb 10 korrik 1958, si partner kontribues me 10,000<\/i><\/em>\u00a0dollar\u00eb <\/i><\/em>kapital, dhe u t\u00ebrhoq nga partneriteti n\u00eb prill t\u00eb vitit 1959,”<\/i><\/em>\u00a0thuhej n\u00eb raport.<\/span><\/p>\n

“Q\u00eb nga hyrja n\u00eb Argjentin\u00eb, subjekti banoi n\u00eb pron\u00ebn e familjes Mengele, duke p\u00ebrdorur emrin e Dr. GREGOR [\u2026], subjekti shprehu se kishte mb\u00ebrritur n\u00eb Argjentin\u00eb duke p\u00ebrdorur nj\u00eb em\u00ebr tjet\u00ebr dhe t\u00eb ndrysh\u00ebm nga profesioni i tij [\u2026]. K\u00ebshtu, duket se, nd\u00ebrsa mbante emrin e tij t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, subjekti i p\u00ebrkiste Shoq\u00ebris\u00eb SS [\u2026] gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs koh\u00eb ai demonstroi se ishte nervoz, duke deklaruar se gjat\u00eb luft\u00ebs ai veproi si mjek n\u00eb S.S. Gjermane, n\u00eb \u00c7ekosllovaki, ku Kryqi i Kuq e etiketoi at\u00eb si ‘kriminel lufte.’ Ai kishte studiuar Antropologji dhe ishte i njohur p\u00ebr Drejt\u00ebsin\u00eb n\u00eb gjykatat e Nurembergut, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb lidhje me studimin e kafkave dhe kockave, por ai bashkim konsiderohej nj\u00eb krim n\u00eb Gjermanin\u00eb Nacional Socialiste,”<\/i><\/em>\u00a0thuhet n\u00eb raport rreth Mengele kur, gjat\u00eb ndryshimit t\u00eb emrit t\u00eb tij nga pseudonimi i rrem\u00eb n\u00eb identitetin e tij t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, Nazisti “shpjegoi” motivet e tij p\u00ebr mos p\u00ebrdorimin e identitetit t\u00eb tij t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb fillimisht, tha ai.<\/span><\/p>\n

Komuniteti i inteligjenc\u00ebs s\u00eb Argjentin\u00ebs vazhdoi ta ndiqte Mengele, kryesisht p\u00ebrmes raporteve t\u00eb shtypit dhe kontakteve me agjencit\u00eb e huaja. Mengele fitoi shtet\u00ebsin\u00eb paraguaiane dhe u mbrojt nga qeveria e diktatorit paraguaian Alfredo Stroessner, familja e t\u00eb cilit ishte me origjin\u00eb nga i nj\u00ebjti qytet bavarez si ai.<\/span><\/p>\n\n\t\t