{"id":764198,"date":"2025-10-05T21:07:48","date_gmt":"2025-10-05T19:07:48","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=764198"},"modified":"2025-10-05T21:07:48","modified_gmt":"2025-10-05T19:07:48","slug":"12000-vjet-te-mocme-kryeveprat-e-artit-shkembor-ne-shkretetiren-arabe-zbulojne-nje-kulture-te-humbur-ne-kohe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2025\/10\/05\/12000-vjet-te-mocme-kryeveprat-e-artit-shkembor-ne-shkretetiren-arabe-zbulojne-nje-kulture-te-humbur-ne-kohe\/","title":{"rendered":"12,000 vjet\u00a0t\u00eb mo\u00e7me, kryeveprat\u00a0e\u00a0artit shk\u00ebmbor n\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn arabe zbulojn\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb humbur n\u00eb koh\u00eb","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/jebel-misma-l.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-764202\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/jebel-misma-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"503\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/jebel-misma-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/jebel-misma-l-300x126.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/jebel-misma-l-1024x429.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/jebel-misma-l-768x322.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gjurm\u00ebt fizike t\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb jetonin n\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn arabe jan\u00eb t\u00eb pakta midis 25,000 dhe 10,000 vjet m\u00eb par\u00eb. Ata lan\u00eb pak rr\u00ebnoja, pothuajse asnj\u00eb kock\u00eb, dhe vet\u00ebm nj\u00eb shp\u00ebrndarje t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb sendeve t\u00eb tyre. Sidoqoft\u00eb, nj\u00eb shfaqje e jasht\u00ebzakonshme e artit shk\u00ebmbor monumental, e gdhendur n\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb e shkret\u00ebtir\u00ebs, zbulon se njer\u00ebzit kan\u00eb qen\u00eb k\u00ebtu, duke skalitur nj\u00eb kultur\u00eb t\u00eb pasur n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr me r\u00ebr\u00eb t\u00eb kuqe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn Nefud t\u00eb Arabis\u00eb veriore, dhjet\u00ebra mure shk\u00ebmbore u vizatuan me mbi 100 gdhendje n\u00eb madh\u00ebsi reale t\u00eb deveve, dhis\u00eb s\u00eb eg\u00ebr, kuajve, gazelave dhe buajve t\u00eb eg\u00ebr. Disa nga k\u00ebto ilustrime jan\u00eb deri n\u00eb 2 metra t\u00eb larta, nd\u00ebrsa ka edhe paraqitje m\u00eb t\u00eb vogla t\u00eb njer\u00ebzve dhe m\u00eb shum\u00eb deve.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Vizatim\u00ebt datojn\u00eb rreth 12,800 dhe 11,400 vjet m\u00eb par\u00eb, nj\u00eb periudh\u00eb kur rajoni ishte jasht\u00ebzakonisht i that\u00eb.\u00a0D\u00ebshmit\u00eb arkeologjike tregojn\u00eb se njer\u00ebzit e banuan rajonin mbi 25,000 vjet m\u00eb par\u00eb, p\u00ebrpara se fundi i Epok\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb Akullit t\u00eb sillte nj\u00eb periudh\u00eb that\u00ebsire\u00a0t\u00eb skajshme. Ne gjithashtu e dim\u00eb se ata jetonin n\u00eb zon\u00eb pas 10,000 vjet\u00ebsh, kryesisht rreth oazeve q\u00eb u shfaq\u00ebn pas that\u00ebsir\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Megjithat\u00eb, dihet shum\u00eb pak p\u00ebr kulturat njer\u00ebzore q\u00eb ekzistonin k\u00ebtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb boshll\u00ebk t\u00eb gjer\u00eb midis 10,000 dhe 25,000 vjet m\u00eb par\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rock-art-l.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-764203\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rock-art-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"830\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rock-art-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rock-art-l-300x208.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rock-art-l-1024x708.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/rock-art-l-768x531.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb ri, studiuesit n\u00eb Institutin Max Planck t\u00eb Gjeoantropologjis\u00eb dhe Universitetit t\u00eb Londr\u00ebs jan\u00eb p\u00ebrpjekur t\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb boshll\u00ebqet duke studiuar nga af\u00ebr artin shk\u00ebmbor t\u00eb Shkret\u00ebtir\u00ebs Nefud.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb total, ata identifikuan 60 panele t\u00eb artit shk\u00ebmbor q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb 176 gdhendje n\u00eb tre zona t\u00eb paeksploruara m\u00eb par\u00eb &#8211;\u00a0Xhebel Arnaan, Xhebel Mleiha dhe Xhebel Misma &#8211;\u00a0p\u00ebrgjat\u00eb skajeve jugore t\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ata besojn\u00eb se do ishte dashur shum\u00eb kujdes, aft\u00ebsi dhe p\u00ebrkushtim p\u00ebr t\u00eb krijuar disa nga k\u00ebto vepra arti. Nj\u00eb nga muralet, p\u00ebr shembull, ishte i vendosur lart n\u00eb nj\u00eb faqe shk\u00ebmbi q\u00eb do k\u00ebrkonte nga artisti parahistorik t\u00eb ngjitej dhe t\u00eb punonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb rrezikshme n\u00eb pragje t\u00eb ngushta, duke u l\u00ebkundur lart mbi shkret\u00ebtir\u00ebn posht\u00eb.\u00a0Nd\u00ebrkoh\u00eb sot ishte e mundur t&#8217;i fotografoje ato vet\u00ebm duke p\u00ebrdorur drone ajrore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ashtu si \u00e7do art parahistorik, mendjet moderne mund t\u00eb p\u00ebrpiqen vet\u00ebm t\u00eb p\u00ebrfytyrojn\u00eb pse njer\u00ebzit b\u00ebn\u00eb kaq shum\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb prodhuar k\u00ebto gdhendje, por kjo sugjeron q\u00eb veprat e artit kishin nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb thell\u00eb kulturore ose simbolike. N\u00eb fund t\u00eb fundit, n\u00eb nj\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr ku mbijetesa ishte tashm\u00eb nj\u00eb luft\u00eb e p\u00ebrditshme, ngjitja n\u00eb shk\u00ebmbinj p\u00ebr t\u00eb gdhendur murale nuk ishte thjesht p\u00ebr t\u00eb kaluar koh\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><a href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/desert-archeology-l.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-764204\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/desert-archeology-l.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"900\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/desert-archeology-l.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/desert-archeology-l-300x225.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/desert-archeology-l-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/desert-archeology-l-768x576.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/a>S\u00eb bashku me artin shk\u00ebmbor, ekipi g\u00ebrmoi 532 vegla guri, pigmente t\u00eb gjelbra dhe rruaza guri. \u00cbsht\u00eb e paqart\u00eb n\u00ebse k\u00ebto artefakte i p\u00ebrkisnin t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs kultur\u00eb q\u00eb krijoi veprat e m\u00ebdha t\u00eb artit n\u00eb shkret\u00ebtir\u00eb, por kjo mund t\u00eb sugjeroj\u00eb q\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb jetonin n\u00eb rajon kishin lidhje n\u00eb distanca t\u00eb gjata me popullsi t\u00eb tjera shum\u00eb m\u00eb larg n\u00eb rajonin e Levant.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00ebse \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu, ndoshta k\u00ebto murale ishin nj\u00eb deklarat\u00eb p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt, duke deklaruar me guxim: <em><i>&#8220;Ne jemi k\u00ebtu. Dhe kjo<\/i><\/em><em><i>\u00a0\u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb<\/i><\/em><em><i>\u00a0jemi ne.&#8221;<\/i><\/em> Ose ndoshta ato sh\u00ebrbyen p\u00ebr nj\u00eb q\u00ebllim m\u00eb praktik, duke vepruar si shenja p\u00ebr t\u00eb udh\u00ebhequr udh\u00ebtar\u00ebt drejt burimeve t\u00eb pakta t\u00eb ujit dhe rrug\u00ebve t\u00eb migrimit t\u00eb kafsh\u00ebve, shkruan <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.iflscience.com\/at-12000-years-old-these-rock-art-masterpieces-in-the-empty-desert-reveal-a-culture-lost-to-time-80990\">IFL<\/a><\/span>.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><i>&#8220;K\u00ebto gdhendje t\u00eb m\u00ebdha nuk jan\u00eb thjesht art shk\u00ebmbor<\/i><\/em><em><i>, <\/i><\/em><em><i>ato ishin ndoshta deklarata pranie, <\/i><\/em><em><i>qasjeje <\/i><\/em><em><i>dhe identiteti kulturor,&#8221;<\/i><\/em>\u00a0tha Dr. Maria Guagnin, autore kryesore nga Instituti Max Planck i Gjeoantropologjis\u00eb, n\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em><i>&#8220;Arti shk\u00ebmbor sh\u00ebnon burimet e ujit dhe rrug\u00ebt e l\u00ebvizjes, ndoshta duke treguar t\u00eb drejtat territoriale dhe kujtes\u00ebn nd\u00ebrbreznore,&#8221;<\/i><\/em>\u00a0shpjegoi Dr. Ceri Shipton, bashkautor kryesor nga Instituti i Arkeologjis\u00eb n\u00eb Universitin e Londr\u00ebs.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Gjurm\u00ebt fizike t\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb jetonin n\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn arabe jan\u00eb t\u00eb pakta midis 25,000 dhe 10,000 vjet m\u00eb par\u00eb. Ata lan\u00eb pak rr\u00ebnoja, pothuajse asnj\u00eb kock\u00eb, dhe vet\u00ebm nj\u00eb shp\u00ebrndarje t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb sendeve t\u00eb tyre. Sidoqoft\u00eb, nj\u00eb shfaqje e jasht\u00ebzakonshme e artit shk\u00ebmbor monumental, e gdhendur n\u00eb shk\u00ebmbinjt\u00eb e shkret\u00ebtir\u00ebs, zbulon se njer\u00ebzit kan\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":764202,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-764198","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/764198","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=764198"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/764198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":764205,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/764198\/revisions\/764205"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/764202"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=764198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=764198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=764198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}