{"id":755798,"date":"2025-08-17T11:19:33","date_gmt":"2025-08-17T09:19:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=755798"},"modified":"2025-08-17T11:19:33","modified_gmt":"2025-08-17T09:19:33","slug":"oqean-akull-perandori-ngritja-dhe-renia-e-alaskes-ruse","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2025\/08\/17\/oqean-akull-perandori-ngritja-dhe-renia-e-alaskes-ruse\/","title":{"rendered":"Oqean, akull, perandori: Ngritja dhe r\u00ebnia e Alask\u00ebs Ruse","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-755799\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e49fa203027322c0adff6.jpg\" alt=\"\" width=\"1240\" height=\"697\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e49fa203027322c0adff6.jpg 1240w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e49fa203027322c0adff6-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e49fa203027322c0adff6-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e49fa203027322c0adff6-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px\" \/><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Zgjedhja e Alask\u00ebs si vend takimi p\u00ebr president\u00ebt e Rusis\u00eb dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara mund t\u00eb duket jokonvencionale. Megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjedhje thell\u00ebsisht simbolike dhe ndoshta e q\u00ebllimshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Alaska \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa thjesht nj\u00eb shtet i larg\u00ebt i SHBA-s\u00eb; dikur sh\u00ebrbeu si kufiri i Rusis\u00eb, zot\u00ebrimi i saj i vet\u00ebm i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm jasht\u00eb shtetit dhe konsiderohej pothuajse nj\u00eb tok\u00eb mitike. Historia e Amerik\u00ebs Ruse, e ngjashme me ato t\u00eb kufijve t\u00eb tjer\u00eb rus\u00eb, ishte plot drama dhe aventura.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><b>Duke kaluar Siberin\u00eb: Rruga e Rusis\u00eb p\u00ebr n\u00eb Alask\u00eb<\/b><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb fillim t\u00eb shekullit t\u00eb 18-t\u00eb, rus\u00ebt kishin eksploruar pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb Siberis\u00eb dhe kishin hasur n\u00eb nj\u00eb penges\u00eb natyrore. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull, eksploruesit udh\u00ebtuan drejt lindjes n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb g\u00ebzofit, fildishit t\u00eb\u00a0luan\u00ebve t\u00eb\u00a0detit dhe thesareve t\u00eb tjera q\u00eb Siberia mund t\u00eb ofronte.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb juglindje, ata has\u00ebn hap\u00ebsir\u00ebn e gjer\u00eb dhe kryesisht t\u00eb panjohur t\u00eb Kin\u00ebs, duke \u00e7uar n\u00eb p\u00ebrballje t\u00eb ndryshme para se t\u00eb vendoseshin kufijt\u00eb me fuqin\u00eb aziatike. M\u00eb n\u00eb veri, ata lundruan n\u00eb gadishullin piktoresk, madh\u00ebshtor, por n\u00eb dukje jopraktik t\u00eb Kam\u00e7atk\u00ebs. P\u00ebrtej shtrihej vet\u00ebm Oqeani Paq\u00ebsor i paan\u00eb, dhe ata q\u00eb arrit\u00ebn n\u00eb uj\u00ebrat e tij ndiheshin sikur po q\u00ebndronin n\u00eb skaj t\u00eb bot\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">M\u00eb n\u00eb veri, n\u00eb disa nga terrenet m\u00eb t\u00eb ashpra ku mbijetesa ishte nj\u00eb sfid\u00eb edhe sipas standardeve siberiane, shtrihej Gadishulli \u00c7ukotka, sht\u00ebpia e popullit t\u00eb eg\u00ebr dhe t\u00eb pazbutur \u00c7uk\u00e7i. Ky ishte cepi m\u00eb i larg\u00ebt i Rusis\u00eb, nj\u00eb zon\u00eb e eg\u00ebr dhe armiq\u00ebsore e mbushur me rrezik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa zhvillimi i \u00c7ukotk\u00ebs doli t\u00eb ishte nj\u00eb sfid\u00eb, eksploruesit kishin nj\u00eb ide mjaft t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr konturet e saj. N\u00eb mesin e shekullit t\u00eb 17-t\u00eb, nd\u00ebrsa k\u00ebrkonte lesh, eksploruesi Semyon Dezhnev lundroi rreth \u00c7ukotk\u00ebs dhe raportoi nj\u00eb ngushtic\u00eb n\u00eb lindje. Nuk u desh shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb zbuluar toka t\u00eb reja p\u00ebrtej asaj ngushtice. N\u00eb Siberi, qarkulluan thashetheme p\u00ebr rus\u00ebt q\u00eb ishin p\u00ebrfshir\u00eb nga stuhit\u00eb n\u00eb kontinentin amerikan, ku u vendos\u00ebn. \u00c7uk\u00e7it\u00eb e kapur rob\u00ebr treguan gjithashtu histori p\u00ebr tok\u00ebn e panjohur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Me kalimin e koh\u00ebs, konflikti me \u00c7uk\u00e7it\u00eb p\u00ebrfundoi dhe i la vendin marr\u00ebdh\u00ebnieve tregtare, dhe \u00c7uk\u00e7it\u00eb u b\u00ebn\u00eb n\u00ebnshtetas rus\u00eb. Megjithat\u00eb, dukej se nuk kishte arsye p\u00ebr t\u00eb organizuar nj\u00eb ekspedit\u00eb n\u00eb Alaska. Kalimi i oqeanit ishte thjesht shum\u00eb i kushtuesh\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><b>Nd\u00ebrtimi i Amerik\u00ebs Ruse<\/b><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Megjithat\u00eb, rus\u00ebt vijuan t\u00eb eksploronin rajonin. N\u00eb mesin e shekullit t\u00eb 18-t\u00eb, u nis nj\u00eb ekspedit\u00eb masive k\u00ebrkimore q\u00eb p\u00ebrfshinte Siberin\u00eb, Oqeanin Arktik dhe p\u00ebrfundimisht uj\u00ebrat e Paq\u00ebsorit. Ekspedita u nda n\u00eb shtat\u00eb ekipe, secila me nj\u00eb detyr\u00eb specifike. N\u00eb vitin 1741, nj\u00eb grup i udh\u00ebhequr nga Kapiten\u00ebt Bering dhe Chirikov arriti n\u00eb kontinentin Amerikan n\u00eb bordin e dy anijeve. Ata nuk gjet\u00ebn asnj\u00eb vendbanim rus, por konfirmuan se ky ishte me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb kontinenti amerikan.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gradualisht, rus\u00ebt m\u00ebsuan m\u00eb shum\u00eb rreth rajonit dhe filluan t\u00eb kapnin kafsh\u00eb detare &#8211; kryesisht foka t\u00eb ndryshme dhe vidra deti &#8211; n\u00eb Paq\u00ebsor. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ata zbuluan dhelpra arktike n\u00eb Alaska. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta faktor\u00eb i b\u00ebn\u00eb udh\u00ebtimet n\u00eb Alaska ekonomikisht premtuese.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_755800\" style=\"width: 1250px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-755800\" class=\"size-full wp-image-755800\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4b94203027332d74020c.jpg\" alt=\"\" width=\"1240\" height=\"822\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4b94203027332d74020c.jpg 1240w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4b94203027332d74020c-300x199.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4b94203027332d74020c-1024x679.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4b94203027332d74020c-768x509.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px\" \/><p id=\"caption-attachment-755800\" class=\"wp-caption-text\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Ekspedita e Vitus Beringut duke u mbytur n\u00eb Ishujt Aleutian n\u00eb vitin 1741<\/span><\/em><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Rus\u00ebt krijuan vendbanime p\u00ebrgjat\u00eb brigjeve t\u00eb Amerik\u00ebs dhe disa kompani pretenduan pasurit\u00eb e Alask\u00ebs. N\u00eb vitet 1780, ata filluan t\u00eb nd\u00ebrtonin fortesa t\u00eb vogla p\u00ebrgjat\u00eb vij\u00ebs bregdetare t\u00eb Alask\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb vitin 1784, nj\u00eb ekspedit\u00eb e udh\u00ebhequr nga tregtari i Irkutskut, Grigory Shelikhov, nd\u00ebrtoi nj\u00eb fortes\u00eb n\u00eb ishullin Kodiak. Deri n\u00eb fund t\u00eb shekullit, ajo ishte zhvilluar n\u00eb nj\u00eb fortes\u00eb t\u00eb lul\u00ebzuar me banor\u00eb dhe prift\u00ebrinj q\u00eb pag\u00ebzuan Aleut\u00ebt vendas. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, mezi kishte mbi 500 kolon\u00eb rus\u00eb. Perandoresha Katerina e Madhe d\u00ebrgoi kolon\u00eb shtes\u00eb &#8211; pun\u00ebtor\u00eb, zyrtar\u00eb dhe klerik\u00eb. Konkurrenca midis tregtar\u00ebve t\u00eb g\u00ebzof\u00ebve kulmoi me formimin e Kompanis\u00eb Ruso-Amerikane n\u00eb vitin 1797, e cila i shtyu rival\u00ebt e saj jasht\u00eb tregut.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shelikhov vdiq nj\u00eb njeri i pasur dhe trash\u00ebgimtar\u00ebt e tij e shnd\u00ebrruan Kompanin\u00eb Ruso-Amerikane n\u00eb nj\u00eb monopol lokal; Perandoria Ruse i dha asaj shum\u00eb privilegje. Jeta n\u00eb Alask\u00eb ishte ekstreme edhe sipas standardeve ruse, por gjithmon\u00eb kishte njer\u00ebz q\u00eb ishin t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb vinin &#8211; zakonisht, p\u00ebr t&#8217;i shp\u00ebtuar skllav\u00ebris\u00eb, taksave dhe sundimtar\u00ebve shtyp\u00ebs. Nj\u00eb kolonist i till\u00eb i shp\u00ebrfilli v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb, duke th\u00ebn\u00eb: <em><i>&#8220;Nuk ka sundimtar\u00eb n\u00eb Amerik\u00eb&#8221;.<\/i><\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Rus\u00ebt vendos\u00ebn marr\u00ebdh\u00ebnie miq\u00ebsore me Aleut\u00ebt, grupi m\u00eb i madh vendas, t\u00eb cil\u00ebt me padurim p\u00ebrvet\u00ebsuan mjete t\u00eb reja, sende t\u00eb dobishme sht\u00ebpiake evropiane dhe zakone, duke u afruar gradualisht me fqinj\u00ebt e tyre rus\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb vitin 1799, bashk\u00ebpun\u00ebtori i ngusht\u00eb i Shelikhovit, Alexander Baranov, ngriti nj\u00eb fortes\u00eb n\u00eb Sitka. K\u00ebtu, rus\u00ebt u kryq\u00ebzuan me tregtar\u00ebt anglez\u00eb dhe, m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishmja, me indian\u00ebt Tlingit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><b>Konflikti dhe bashk\u00ebjetesa<\/b><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ky fis luft\u00ebtar i eg\u00ebr besonte se rus\u00ebt po shkelnin tok\u00ebn e tyre dhe po gjuanin vidra deti brenda territorit t\u00eb tyre, gj\u00eb q\u00eb ishte e v\u00ebrtet\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, shum\u00eb rus\u00eb u martuan me gra Tlingite, duke shkaktuar pak\u00ebnaq\u00ebsi midis burrave vendas. Ndryshe nga britanik\u00ebt, rus\u00ebt gjithashtu kund\u00ebrshtuan t&#8217;u shisnin arm\u00eb zjarri Tlingit\u00ebve.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebrballja u b\u00eb pothuajse e pashmangshme: t\u00eb gjith\u00eb donin vidra deti dhe sfidat e p\u00ebrditshme rrit\u00ebn tensionet.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_755801\" style=\"width: 1250px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-755801\" class=\"size-full wp-image-755801\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4cc585f5405c4539442c.png\" alt=\"\" width=\"1240\" height=\"930\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4cc585f5405c4539442c.png 1240w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4cc585f5405c4539442c-300x225.png 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4cc585f5405c4539442c-1024x768.png 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4cc585f5405c4539442c-768x576.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px\" \/><p id=\"caption-attachment-755801\" class=\"wp-caption-text\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Alexandr Andreyevich Baranov, piktur\u00eb nga Mikhail T. Tikhanov, 1818<\/span><\/em><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Pasoi gjakderdhja. N\u00eb vitin 1802, Tlingit\u00ebt sulmuan, pushtuan dhe dogj\u00ebn fortes\u00ebn nd\u00ebrsa shumica e banor\u00ebve ishin duke gjuajtur, duke vrar\u00eb pothuajse t\u00eb gjith\u00eb mbrojt\u00ebsit e saj dhe duke u ngritur prit\u00eb grupeve t\u00eb gjuetis\u00eb n\u00eb zon\u00eb. Nj\u00eb total prej 24 rus\u00ebsh\u00a0dhe rreth 200 aleut\u00ebs\u00a0dhe eskimez\u00eb aleat\u00eb u vran\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Baranovi u t\u00ebrbua, por ruajti qet\u00ebsin\u00eb. N\u00eb vitin 1804, ai udh\u00ebhoqi nj\u00eb ekspedit\u00eb p\u00ebr n\u00eb Sitka me 150 rus\u00eb dhe 900 eskimez\u00eb, aleut\u00eb dhe indian\u00eb aleat\u00eb. Ata rrethuan fortes\u00ebn prej druri\u00a0t\u00eb\u00a0Tlingit\u00ebve, duke e bombarduar me topa. Tlingit\u00ebt, nga frika e kapjes, vran\u00eb pleqt\u00eb dhe f\u00ebmij\u00ebt e tyre p\u00ebr t\u00eb mos i lejuar t\u00eb binin n\u00eb duart e rus\u00ebve dhe ik\u00ebn. N\u00eb vitin 1805, luftimet shp\u00ebrthyen p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb fortes\u00ebn e Yakutat, duke \u00e7uar n\u00eb m\u00eb shum\u00eb viktima dhe p\u00ebrleshje brutale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa k\u00ebto konflikte ngadal\u00ebsuan zgjerimin rus, ato nuk e ndaluan at\u00eb. Tlingit\u00ebt v\u00ebshtir\u00eb se ishin vendasit paq\u00ebsor\u00eb t\u00eb p\u00ebrrallave baritore &#8211; pasi kishin\u00a0kanibalizuar nj\u00eb misionar, ata pretenduan se kishin marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb trupin dhe gjakun e tij.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Luft\u00ebrat vijuan dhe Baranovi nuk jetoi p\u00ebr t\u00eb par\u00eb fundin e tyre. I plakur dhe i rraskapitur, ai u t\u00ebrhoq dhe vdiq gjat\u00eb rrug\u00ebs p\u00ebr n\u00eb Sh\u00ebn Petersburg. Megjithat\u00eb, rus\u00ebt dhe tlingit\u00ebt p\u00ebrfundimisht gjet\u00ebn gjuh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt dhe e ndan\u00eb tok\u00ebn. N\u00eb vitin 1818, ata n\u00ebnshkruan nj\u00eb traktat paqeje. Ngjash\u00ebm si me \u00e7uk\u00e7it n\u00eb kontinentin euroaziatik, tlingit\u00ebt u n\u00ebnshtruan p\u00ebrfundimisht p\u00ebrmes tregtis\u00eb; duhani, patatet dhe buka dol\u00ebn t\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb forta se topat.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_755802\" style=\"width: 1250px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-755802\" class=\"size-full wp-image-755802\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4e1e203027330341a540.png\" alt=\"\" width=\"1240\" height=\"930\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4e1e203027330341a540.png 1240w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4e1e203027330341a540-300x225.png 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4e1e203027330341a540-1024x768.png 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4e1e203027330341a540-768x576.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px\" \/><p id=\"caption-attachment-755802\" class=\"wp-caption-text\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Shefi i fisit Tlingit, i veshur me nj\u00eb batanije Chilkat, Juneau, Alaska<\/span><\/em><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><b>Zgjerimi dhe kufijt\u00eb<\/b><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Rus\u00ebt vazhduan udh\u00ebtimin e tyre p\u00ebrgjat\u00eb brigjeve t\u00eb Amerik\u00ebs dhe p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb, madje pati nj\u00eb vendbanim rus n\u00eb Kaliforni &#8211; Fort Ross. Toka p\u00ebr k\u00ebt\u00eb qytet t\u00eb vog\u00ebl u ble nga fiset vendase n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb tre batanijeve, tre pal\u00eb pantallonave, dy s\u00ebpatave dhe tre shatave.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Rus\u00ebt u t\u00ebrhoq\u00ebn n\u00eb Kaliforni nga nj\u00eb konsiderat\u00eb praktike: Alaska ishte shum\u00eb e ftoht\u00eb, k\u00ebshtu q\u00eb Fort Ross u krijua p\u00ebr t\u00eb furnizuar me ushqim gjuetar\u00ebt. N\u00eb Fort Ross, ata rrit\u00ebn bag\u00ebti, mboll\u00ebn pemishte dhe madje nd\u00ebrtuan anije t\u00eb vogla q\u00eb ua shit\u00ebn spanjoll\u00ebve. \u00cbsht\u00eb interesante se, s\u00eb bashku me rus\u00ebt, disa dhjet\u00ebra Aleut\u00eb emigruan nga Alaska n\u00eb Kaliforni gjithashtu. P\u00ebrfundimisht, kolonia u shp\u00ebrb\u00eb, por ka mbijetuar deri m\u00eb sot si nj\u00eb muze n\u00eb aj\u00ebr t\u00eb hapur.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebsaj kohe, rus\u00ebt u p\u00ebrball\u00ebn me nj\u00eb sfid\u00eb t\u00eb madhe &#8211; kishte shum\u00eb pak prej tyre n\u00eb Amerik\u00eb. Pavar\u00ebsisht kolonizimit t\u00eb Alask\u00ebs dhe ekspeditave n\u00eb Kaliforni, popullsia ruse n\u00eb Amerik\u00eb nuk i kalonte 1,000 banor\u00ebt. Lindja e Larg\u00ebt e Rusis\u00eb konsiderohej tashm\u00eb territor i larg\u00ebt; edhe sot, arritja n\u00eb Kam\u00e7atka ose \u00c7ukotka nga Rusia qendrore \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb dhe e kushtueshme.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kjo ishte ve\u00e7an\u00ebrisht e v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb epok\u00ebn e Perandoris\u00eb Ruse, kur hekurudha Trans-Siberiane dhe udh\u00ebtimi ajror nuk ekzistonin. Kamchatka dhe Chukotka jan\u00eb n\u00eb skajet m\u00eb t\u00eb larg\u00ebta t\u00eb kontinentit, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb Alaska nga Rusia qendrore, duhej t\u00eb udh\u00ebtoje deri n\u00eb at\u00eb q\u00eb dukej si skaji i bot\u00ebs, t\u00eb hipje n\u00eb nj\u00eb anije dhe t\u00eb kaloje oqeanin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kishte gjithashtu af\u00ebrsisht po aq shum\u00eb &#8220;kreole&#8221; &#8211; pasardh\u00ebs t\u00eb martesave t\u00eb p\u00ebrziera me gra Aleute, Eskimo dhe Amerikane vendase. Me kalimin e koh\u00ebs, numri i tyre u rrit dhe deri n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb 19-t\u00eb, kishte rreth 1,500 kreole dhe 600-700 kolon\u00eb rus\u00eb. Megjithat\u00eb, k\u00ebto ishin ende koloni shum\u00eb t\u00eb vogla.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fati i vendbanimeve ruse n\u00eb Amerik\u00eb pasqyronte historin\u00eb e kolonive Vikinge n\u00eb an\u00ebn e kund\u00ebrt t\u00eb kontinentit: p\u00ebr skandinav\u00ebt, Groenlanda ishte nj\u00eb avanpost i larg\u00ebt, nd\u00ebrsa Vinland &#8211; Amerika &#8211; shtrihej edhe m\u00eb tej. N\u00ebse rus\u00ebt kishin v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb eksplorimin dhe zhvillimin e Siberis\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb hap\u00ebsirave t\u00eb saj t\u00eb gjera dhe klim\u00ebs s\u00eb ashp\u00ebr, nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb ata thjesht nuk kishin mjaftuesh\u00ebm njer\u00ebz dhe burime kur b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr Alask\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Prift\u00ebrinjt\u00eb rus\u00eb e leht\u00ebsuan disi gjendjen. Misionar\u00ebt kryen pun\u00eb aktive dhe n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb angazhoheshin n\u00eb gjueti shtrigash, m\u00ebsuan gjuh\u00ebt lokale dhe ndihmuan popullsin\u00eb. Si rezultat, deri m\u00eb sot ka ende nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb konsideruesh\u00ebm t\u00eb krishter\u00ebsh ortodoks\u00eb n\u00eb Alaska &#8211; pasardh\u00ebs t\u00eb atyre q\u00eb u konvertuan nga misionar\u00ebt rus\u00eb.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_755803\" style=\"width: 1250px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-755803\" class=\"size-full wp-image-755803\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4ee185f5400b185fe15b.jpeg\" alt=\"\" width=\"1240\" height=\"930\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4ee185f5400b185fe15b.jpeg 1240w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4ee185f5400b185fe15b-300x225.jpeg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4ee185f5400b185fe15b-1024x768.jpeg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4ee185f5400b185fe15b-768x576.jpeg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px\" \/><p id=\"caption-attachment-755803\" class=\"wp-caption-text\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Katedralja e Sh\u00ebn Michael n\u00eb Sitka, Alaska<\/span><\/em><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong><b>R\u00ebnia dhe shitja prej 7.2 milion\u00eb dollar\u00ebsh<\/b><\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Deri n\u00eb mesin e shekullit t\u00eb 19-t\u00eb, Rusia filloi t\u00eb vinte n\u00eb pik\u00ebpyetje domosdoshm\u00ebrin\u00eb e t\u00eb paturit t\u00eb nj\u00eb kolonie n\u00eb Alaska. Popullata e vidrave t\u00eb detit kishte r\u00ebn\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb gjuetis\u00eb s\u00eb pam\u00ebshirshme. \u00c7mimet e paguara nga Kompania Ruso-Amerikane p\u00ebr gjuetar\u00ebt po rriteshin, duke \u00e7uar n\u00eb uljen e fitimeve nga rishitja.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb, buxheti i kolonis\u00eb u mb\u00ebshtet nga nj\u00eb tregti jokonvencionale &#8211; mbledhja e akullit p\u00ebr Kalifornin\u00eb, e cila ishte n\u00eb prag t\u00eb zbulimit t\u00eb arit\u00a0dhe e gatshme t\u00eb paguante p\u00ebr akull p\u00ebr t\u00eb ruajtur ushqimet. Megjithat\u00eb, edhe ky burim shpejt u tha.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sundimtar\u00ebt rus\u00eb kishin disa arsye p\u00ebr t&#8217;u shqet\u00ebsuar p\u00ebr Alask\u00ebn: p\u00ebr shkak t\u00eb vendndodhjes s\u00eb saj t\u00eb larg\u00ebt, ishte e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb mbrohej kolonia n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb konflikti t\u00eb armatosur; nd\u00ebrkoh\u00eb, ajo konsumonte burime dhe kthimi i investimit ishte minimal.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ideja p\u00ebr t\u00eb shitur territorin lindi nga Nikolai Muravyov-Amursky, guvernatori i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i Siberis\u00eb Lindore. Nj\u00eb imperialist i vendosur rus q\u00eb dha kontribute t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme n\u00eb zhvillimin e Siberis\u00eb dhe forcimin e pozicionit t\u00eb Rusis\u00eb n\u00eb Lindjen e Larg\u00ebt, Muravyov njohu nj\u00eb realitet t\u00eb ashp\u00ebr: Shtetet e Bashkuara dhe Britanik\u00ebt kishin qasje shum\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb n\u00eb Alaska, dhe shitja e saj do ishte m\u00eb e men\u00e7ur sesa p\u00ebrballja me nj\u00eb konflikt t\u00eb mundsh\u00ebm pa mjetet p\u00ebr t\u00eb mbrojtur territorin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00ebto konsiderata \u00e7uan n\u00eb negociata me qeverin\u00eb amerikane. N\u00eb vitin 1867, Perandori Aleksand\u00ebr II shiti Amerik\u00ebn Ruse p\u00ebr 7.2 milion\u00eb dollar\u00eb &#8211; nj\u00eb shum\u00eb e konsiderueshme p\u00ebr at\u00eb epok\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Qeveria ruse arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se mbajtja e nj\u00eb territori ku kishte kaq pak rus\u00eb dhe t\u00eb cilit i mungonte nj\u00eb vler\u00eb serioze ekonomike nuk kishte shum\u00eb kuptim. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Rusia kishte nevoj\u00eb p\u00ebr para: fondet nga Alaska shkuan p\u00ebr nd\u00ebrtimin e rrjetit hekurudhor n\u00eb Rusi.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_755804\" style=\"width: 1250px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-755804\" class=\"size-full wp-image-755804\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4fad203027330341a553.png\" alt=\"\" width=\"1240\" height=\"930\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4fad203027330341a553.png 1240w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4fad203027330341a553-300x225.png 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4fad203027330341a553-1024x768.png 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/689e4fad203027330341a553-768x576.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1240px) 100vw, 1240px\" \/><p id=\"caption-attachment-755804\" class=\"wp-caption-text\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Nikolay Muravyov-Amursky (1863); portret nga Konstantin Makovsky<\/span><\/em><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Historia ka mbetur n\u00eb kultur\u00ebn popullore &#8211; n\u00eb nj\u00eb k\u00ebng\u00eb, Rusia i ofron Amerik\u00ebs valenki [\u00e7izme ruse prej feltri] p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb p\u00ebrballimin e t\u00eb ftohtit, nd\u00ebrsa nj\u00eb oper\u00eb e famshme ruse rock tregon historin\u00eb romantike t\u00eb Nikolai Rezanov, nj\u00eb diplomat dhe eksplorues rus, i cili u dashurua me Mar\u00eda Concepci\u00f3n Arg\u00fcello, vajz\u00ebn e guvernatorit spanjoll t\u00eb San Franciskos. Ata u fejuan dhe Rezanov u nis p\u00ebr n\u00eb Rusi, duke u betuar t\u00eb kthehej, por u s\u00ebmur dhe vdiq gjat\u00eb udh\u00ebtimit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Opera rock &#8220;Juno dhe Avos&#8221; bazuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb histori dashurie prek\u00ebse \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb klasik n\u00eb Rusi. Sa i p\u00ebrket Alask\u00ebs, ajo mbetet pika ku Rusia, SHBA-t\u00eb dhe popujt indigjen\u00eb t\u00eb asaj toke t\u00eb ashp\u00ebr dhe t\u00eb bukur dikur kryq\u00ebzuan rrug\u00ebt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><span style=\"color: #ff0000;\"><strong>VINI RE<\/strong><\/span>: Ky material \u00ebsht\u00eb pron\u00ebsi intelektuale e <span style=\"color: #0000ff;\">RT<\/span><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Zgjedhja e Alask\u00ebs si vend takimi p\u00ebr president\u00ebt e Rusis\u00eb dhe Shteteve t\u00eb Bashkuara mund t\u00eb duket jokonvencionale. Megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjedhje thell\u00ebsisht simbolike dhe ndoshta e q\u00ebllimshme. Alaska \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa thjesht nj\u00eb shtet i larg\u00ebt i SHBA-s\u00eb; dikur sh\u00ebrbeu si kufiri i Rusis\u00eb, zot\u00ebrimi i saj i vet\u00ebm i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm jasht\u00eb shtetit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":755799,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[22],"tags":[],"class_list":["post-755798","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ballina"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/755798","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=755798"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/755798\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":755805,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/755798\/revisions\/755805"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/755799"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=755798"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=755798"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=755798"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}