{"id":736216,"date":"2025-04-17T19:41:12","date_gmt":"2025-04-17T17:41:12","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=736216"},"modified":"2025-04-17T19:41:12","modified_gmt":"2025-04-17T17:41:12","slug":"shkencetaret-gjejne-proven-me-te-forte-deri-me-tani-per-jete-ne-nje-planet-te-larget","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2025\/04\/17\/shkencetaret-gjejne-proven-me-te-forte-deri-me-tani-per-jete-ne-nje-planet-te-larget\/","title":{"rendered":"Shkenc\u00ebtar\u00ebt gjejn\u00eb &#8220;prov\u00ebn m\u00eb t\u00eb fort\u00eb deri m\u00eb tani&#8221; p\u00ebr jet\u00eb n\u00eb nj\u00eb planet t\u00eb larg\u00ebt","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-736217\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Screenshot-2025-04-17-142143-300x160.png\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"160\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Screenshot-2025-04-17-142143-300x160.png 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Screenshot-2025-04-17-142143-1024x547.png 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Screenshot-2025-04-17-142143-768x410.png 768w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/Screenshot-2025-04-17-142143.png 1147w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nj\u00eb ekip shkenc\u00ebtar\u00ebsh nga Universiteti i Kembrixhit ka zbuluar prova t\u00eb reja, edhe pse ende t\u00eb pasigurta, q\u00eb sugjerojn\u00eb pranin\u00eb e jet\u00ebs n\u00eb nj\u00eb planet t\u00eb larg\u00ebt jasht\u00eb sistemit ton\u00eb diellor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Duke p\u00ebrdorur t\u00eb dh\u00ebnat nga Teleskopi Hap\u00ebsinor <em>James Webb<\/em> i NASA-s, studiuesit kan\u00eb analizuar atmosfer\u00ebn e planetit K2-18b dhe kan\u00eb identifikuar molekula q\u00eb, n\u00eb Tok\u00eb, prodhohen vet\u00ebm nga organizma t\u00eb thjesht\u00eb biologjik\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ky \u00ebsht\u00eb her\u00ebn e dyt\u00eb q\u00eb kimikate t\u00eb lidhura me jet\u00ebn jan\u00eb zbuluar n\u00eb atmosfer\u00ebn e k\u00ebtij planeti, por kjo her\u00eb konsiderohet si m\u00eb premtuesja.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Megjithat\u00eb, si ekipi i Kembrixhit ashtu edhe astronom\u00eb t\u00eb pavarur paralajm\u00ebrojn\u00eb se nevojiten m\u00eb shum\u00eb t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr t\u00eb konfirmuar rezultatet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Ky \u00ebsht\u00eb indikatori m\u00eb i fort\u00eb deri tani q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb jet\u00eb atje jasht\u00eb,&#8221;<\/em> tha profesori Nikku Madhusudhan, drejtues i k\u00ebrkimit, p\u00ebr <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/www.bbc.com\/news\/articles\/c39jj9vkr34o\">BBC<\/a><\/span>-n\u00eb. &#8220;<em>Mund t\u00eb them me realiz\u00ebm se brenda nj\u00eb apo dy vitesh mund ta konfirmojm\u00eb k\u00ebt\u00eb sinjal.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K2-18b \u00ebsht\u00eb rreth dy her\u00eb e gjysm\u00eb m\u00eb i madh se Toka dhe ndodhet 124 vite drit\u00eb larg, nj\u00eb distanc\u00eb e paarritshme p\u00ebr njer\u00ebzit me teknologjin\u00eb aktuale.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fal\u00eb fuqis\u00eb s\u00eb teleskopit JWST, shkenc\u00ebtar\u00ebt mund t\u00eb analizojn\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjen kimike t\u00eb atmosfer\u00ebs s\u00eb planetit n\u00ebp\u00ebrmjet drit\u00ebs q\u00eb kalon p\u00ebrmes saj nga ylli i vog\u00ebl i kuq rreth t\u00eb cilit orbitohet planeti.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekipi zbuloi gjurm\u00eb t\u00eb mundshme t\u00eb nj\u00eb ose dy molekulave q\u00eb lidhen ngusht\u00eb me jet\u00ebn: <em>dimetil sulfidi (DMS)<\/em> dhe <em>dimetil disulfidi (DMDS)<\/em> \u2013 gaze q\u00eb n\u00eb Tok\u00eb prodhohen nga fitoplanktoni detar dhe bakteret.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Profesor Madhusudhan tha se u befasua nga sasia e madhe e gazit t\u00eb zbuluar: &#8220;<em>Sasia q\u00eb ne llogarisim \u00ebsht\u00eb mij\u00ebra her\u00eb m\u00eb e lart\u00eb se n\u00eb Tok\u00eb. Pra, n\u00ebse kjo lidhet me jet\u00eb, at\u00ebher\u00eb planeti do t\u00eb jet\u00eb i mbushur me jet\u00eb.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ai shtoi se n\u00ebse v\u00ebrtetohet jeta n\u00eb K2-18b, &#8220;<em>do t\u00eb konfirmonte q\u00eb jeta \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e p\u00ebrhapur n\u00eb galaktik\u00eb&#8221;.<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Por kjo nuk \u00ebsht\u00eb ende nj\u00eb &#8220;zbulim&#8221; i plot\u00eb. P\u00ebr ta quajtur t\u00eb till\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00ebt duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb sigurt n\u00eb nj\u00eb nivel 99.99999%, t\u00eb ashtuquajtur &#8220;pes\u00eb sigma&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Aktualisht, rezultatet jan\u00eb n\u00eb nivelin &#8220;tre sigma&#8221;, ose 99.7%, q\u00eb megjith\u00ebse ting\u00ebllon i lart\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb i mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr t\u2019u pranuar gjer\u00ebsisht si prov\u00eb shkencore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Profesorja Catherine Heymans nga Universiteti i Edinburgut, e cila nuk \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e ekipit t\u00eb k\u00ebrkimit, thekson: <em>&#8220;Edhe n\u00ebse jemi t\u00eb sigurt p\u00ebr pranin\u00eb e gazit, nuk mund t\u00eb themi me siguri se \u00ebsht\u00eb i nj\u00eb origjine biologjike, sepse n\u00eb Univers ndodhin shum\u00eb gj\u00ebra t\u00eb \u00e7uditshme q\u00eb mund ta shpjegojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo-biologjike.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shkenc\u00ebtar\u00ebt po bashk\u00ebpunojn\u00eb me ekipe t\u00eb tjera p\u00ebr t\u00eb provuar n\u00eb laborator n\u00ebse DMS dhe DMDS mund t\u00eb prodhohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb abiotike (pa p\u00ebrfshirjen e jet\u00ebs).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sipas Prof. Madhusudhan, &#8220;kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb e madhe, n\u00ebse \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb&#8221;, prandaj ai theksoi nevoj\u00ebn p\u00ebr kujdes dhe m\u00eb shum\u00eb v\u00ebzhgime: <em>&#8220;Ne duam ta \u00e7ojm\u00eb prov\u00ebn n\u00eb at\u00eb nivel q\u00eb t\u00eb ket\u00eb m\u00eb pak se nj\u00eb n\u00eb nj\u00eb milion shanse q\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb rast\u00ebsi.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shkenc\u00ebtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb interpretime t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebnat.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Disa mendojn\u00eb se planeti ka nj\u00eb oqean t\u00eb madh uji, sepse n\u00eb atmosfer\u00ebn e tij mungon amoniaku \u2013 q\u00eb mund t\u00eb thithet nga nj\u00eb trup i madh ujor. Por t\u00eb tjer\u00eb, si prof.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Oliver Shorttle nga Cambridge, sugjerojn\u00eb se mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb oqean shk\u00ebmbi t\u00eb shkrir\u00eb \u2013 duke e p\u00ebrjashtuar pranin\u00eb e jet\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrkoh\u00eb, Dr. Nicolas Wogan nga Qendra K\u00ebrkimore <em>Ames<\/em> e NASA-s ka propozuar q\u00eb K2-18b mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb mini gjigant gazor pa sip\u00ebrfaqe.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">T\u00eb gjitha k\u00ebto hipoteza jan\u00eb objekt i debatit t\u00eb fort\u00eb shkencor, sidomos p\u00ebr shkak t\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsis\u00eb n\u00eb interpretimin e drit\u00ebs s\u00eb zbeht\u00eb q\u00eb kalon n\u00ebp\u00ebr atmosferat e k\u00ebtyre bot\u00ebve t\u00eb larg\u00ebta.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Profesori Chris Lintott, prezantues i programit <em>The Sky at Night<\/em>, i cil\u00ebsoi k\u00ebto zhvillime si pjes\u00eb t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekjeje t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb kuptuar Universin, por k\u00ebrkoi kujdes me entuziazmin e tepruar: <em>&#8220;Kemi pasur momente t\u00eb tilla m\u00eb par\u00eb,&#8221;<\/em> tha ai p\u00ebr BBC Radio 4.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Vet\u00eb Prof. Madhusudhan mbetet me shpres\u00eb: <em>&#8220;Dekada m\u00eb von\u00eb, mund t\u00eb shohim pas dhe ta kuptojm\u00eb se kjo ishte pika kur koncepti i nj\u00eb universi t\u00eb gjall\u00eb u b\u00eb i preksh\u00ebm. Kjo mund t\u00eb jet\u00eb pika e kthes\u00ebs q\u00eb na \u00e7on drejt p\u00ebrgjigjes p\u00ebrfundimtare n\u00eb pyetjen n\u00ebse jemi t\u00eb vet\u00ebm n\u00eb univers.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00ebrkimi \u00ebsht\u00eb publikuar n\u00eb revist\u00ebn shkencore <em>The Astrophysical Journal Letters<\/em>.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb ekip shkenc\u00ebtar\u00ebsh nga Universiteti i Kembrixhit ka zbuluar prova t\u00eb reja, edhe pse ende t\u00eb pasigurta, q\u00eb sugjerojn\u00eb pranin\u00eb e jet\u00ebs n\u00eb nj\u00eb planet t\u00eb larg\u00ebt jasht\u00eb sistemit ton\u00eb diellor. Duke p\u00ebrdorur t\u00eb dh\u00ebnat nga Teleskopi Hap\u00ebsinor James Webb i NASA-s, studiuesit kan\u00eb analizuar atmosfer\u00ebn e planetit K2-18b dhe kan\u00eb identifikuar molekula q\u00eb, n\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":32,"featured_media":736217,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-736216","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/736216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/32"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=736216"}],"version-history":[{"count":99999,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/736216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":736219,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/736216\/revisions\/736219"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/736217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=736216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=736216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=736216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}