{"id":733498,"date":"2025-04-02T21:37:31","date_gmt":"2025-04-02T19:37:31","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=733498"},"modified":"2025-04-02T21:42:47","modified_gmt":"2025-04-02T19:42:47","slug":"ekspozimi-ndaj-kimikateve-gjate-shtatzenise-mund-te-ndikoje-ne-zhvillimin-e-trurit-te-foshnjave-studimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2025\/04\/02\/ekspozimi-ndaj-kimikateve-gjate-shtatzenise-mund-te-ndikoje-ne-zhvillimin-e-trurit-te-foshnjave-studimi\/","title":{"rendered":"Ekspozimi ndaj kimikateve gjat\u00eb shtatz\u00ebnis\u00eb mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb zhvillimin e trurit t\u00eb foshnjave &#8211; Studimi","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #000000;\"><a style=\"color: #000000;\" href=\"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2025\/04\/02\/ekspozimi-ndaj-kimikateve-gjate-shtatzenise-mund-te-ndikoje-ne-zhvillimin-e-trurit-te-foshnjave-studimi\/kimikate\/\" rel=\"attachment wp-att-733499\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-733499\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kimikate.png\" alt=\"\" width=\"1205\" height=\"644\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kimikate.png 1205w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kimikate-300x160.png 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kimikate-1024x547.png 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/kimikate-768x410.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1205px) 100vw, 1205px\" \/><\/a><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ftalatet &#8211; kimikatet sintetike t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00eb produktet e p\u00ebrditshme p\u00ebr paketimin e ushqimit, kujdesin personal, lodrat dhe shum\u00eb t\u00eb tjera, jan\u00eb lidhur me zhvillimin jonormal neurologjik tek foshnjat.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Tani, shkenc\u00ebtar\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb zbuluar nj\u00eb rrug\u00eb biologjike se si mund t\u00eb ndodh\u00eb kjo dukuri. Studiuesit zbuluan se ekspozimi n\u00eb mit\u00ebr ndaj ftalateve lidhet me metabolizmin e ndryshuar t\u00eb neurotransmetuesve dhe aminoacideve t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb maturimin e trurit, sipas nj\u00eb studimi t\u00eb botuar t\u00eb m\u00ebrkur\u00ebn n\u00eb revist\u00ebn Nature Communications.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Raporti \u00ebsht\u00eb i pari q\u00eb p\u00ebrdor metabolomik\u00eb t\u00eb pacaktuar &#8211; studimin e t\u00eb gjitha molekulave ose metabolit\u00ebve t\u00eb vegj\u00ebl n\u00eb nj\u00eb sistem biologjik &#8211; p\u00ebr t\u00eb lidhur ekspozimin e ftalateve t\u00eb n\u00ebn\u00ebs me metabolit\u00ebt e nj\u00eb t\u00eb porsalinduri dhe ato metabolit\u00eb me zhvillimin neurologjik, tha autori i lart\u00eb i studimit Dr. Donghai Liang p\u00ebrmes emailit, shkruan <span style=\"color: #0000ff;\"><a style=\"color: #0000ff;\" href=\"https:\/\/edition.cnn.com\/2025\/04\/02\/health\/phthalates-affect-newborn-brain-development-wellness\/index.html\">CNN<\/a>.<\/span><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Ky studim p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb hap t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr t\u00eb kuptuar se si ekspozimet kimike para lindjes form\u00ebsojn\u00eb zhvillimin e foshnjave n\u00eb nivel molekular,&#8221;<\/em> shtoi Liang, nj\u00eb Profesor i Asociuar i sh\u00ebndetit mjedisor n\u00eb \u201cUniversitetin Emory\u201d n\u00eb Atlanta.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">T\u00eb prezantuara p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb vitet 1920, ftalatet p\u00ebrdoren p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb plastik\u00ebn m\u00eb t\u00eb but\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkulshme, kryesisht n\u00eb prodhimet e polivinilklorurit (PVC) si dyshemet\u00eb me vinil, pajisjet mjek\u00ebsore, lodrat e f\u00ebmij\u00ebve, ambalazhet e ushqimit ose perdet e dushit. Kimikatet gjithashtu ndihmojn\u00eb n\u00eb lubrifikimin e l\u00ebnd\u00ebve dhe bartjen e aromave n\u00eb prodhimet e ndryshme t\u00eb kujdesit personal, p\u00ebrfshir\u00eb deodorantet; manikyrin e thonjve; parfumet; xhelin e flok\u00ebve, sp\u00ebrkat\u00ebsit ose shampot p\u00ebr flok\u00eb; sapunet; dhe kremrat p\u00ebr trupin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ftalatet jan\u00eb gjithashtu p\u00ebr\u00e7ar\u00ebs endokrine q\u00eb jan\u00eb lidhur me lindjen e parakohshme, anomalit\u00eb gjenitale t\u00eb foshnjave, obezitetin e f\u00ebmij\u00ebve, astm\u00ebn, kancerin, problemet kardiovaskulare dhe numrin e ul\u00ebt t\u00eb sperm\u00ebs dhe testosteronin tek meshkujt.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>\u201cNe e kryem k\u00ebt\u00eb studim sepse ftalatet jan\u00eb kudo n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrditshme,\u201d<\/em> tha Liang, prandaj edhe pseudonimi i tyre \u00ebsht\u00eb \u201ckimikate t\u00eb kudogjendshme\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>D\u00ebmtimi i sh\u00ebndetit t\u00eb foshnjave<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Gjetjet bazohen n\u00eb \u00e7iftet n\u00ebn\u00eb-t\u00eb porsalindur t\u00eb regjistruar n\u00eb grupin n\u00ebn\u00ebs-f\u00ebmij\u00eb afro-amerikan\u00eb t\u00eb Atlantas midis 2016 dhe 2018. N\u00eb mostrat e urin\u00ebs t\u00eb mbledhura nga 216 n\u00ebna nd\u00ebrmjet jav\u00ebs s\u00eb tet\u00eb dhe 14 jav\u00ebs s\u00eb shtatz\u00ebnis\u00eb n\u00eb vizit\u00ebn e par\u00eb dhe 145 pjes\u00ebmarr\u00ebsve nd\u00ebrmjet 24 dhe 30 jav\u00ebve t\u00eb fundit, u mat metabolizmi n\u00eb 24 dhe 30 jav\u00eb. Pjes\u00ebmarr\u00ebsit ishin mesatarisht rreth mosh\u00ebs 24 vje\u00e7 dhe nivelet e tyre t\u00eb disa metabolit\u00ebve ftalate ishin m\u00eb t\u00eb larta se mesatarja e p\u00ebrcaktuar nga Anketa Komb\u00ebtare e Ekzaminimit t\u00eb Sh\u00ebndetit dhe Ushqimit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Brenda nj\u00eb ose dy dit\u00ebsh pas lindjes, autor\u00ebt mblodh\u00ebn gjakun e foshnjave p\u00ebr analiz\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekipi zbuloi se nivelet prenatale t\u00eb ftalatit ishin t\u00eb lidhura me nivele m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb tirozin\u00ebs, nj\u00eb aminoacid dhe pararend\u00ebs i hormonit tiroide, tiroksin\u00ebs. Tiroksina ishte gjithashtu anormalisht e ul\u00ebt n\u00eb ato me ekspozim in utero ftalate, dhe tiroksina e ul\u00ebt \u00ebsht\u00eb shoq\u00ebruar m\u00eb par\u00eb me ndjeshm\u00ebri m\u00eb t\u00eb madhe ndaj s\u00ebmundjeve dhe \u00e7\u00ebshtjeve neurozhvilluese te t\u00eb porsalindurit, than\u00eb autor\u00ebt. <\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Tirosina \u00ebsht\u00eb gjithashtu nj\u00eb pararend\u00ebs i neurotransmetuesve dopamine, norepinefrin\u00eb dhe epinefrin\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt t\u00eb gjith\u00eb pjes\u00ebrisht kontribuojn\u00eb n\u00eb reagimin e trupit. Nivelet e ul\u00ebta t\u00eb k\u00ebtyre neurotransmetuesve mund t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb probleme t\u00eb ndryshme, duke p\u00ebrfshir\u00eb ankthin, depresionin dhe probleme me p\u00ebrqendrimin.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ekspozimi prenatal i ftalateve u lidh gjithashtu me nivele m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb aminoacidit esencial triptofan, i cili shnd\u00ebrrohet n\u00eb 5-hidroksitriptofan (ose 5-HTP), i cili m\u00eb pas shnd\u00ebrrohet n\u00eb serotonin. T\u00eb dy 5-HTP dhe serotonin ishin gjithashtu t\u00eb ul\u00ebta. Serotonina ka disa role kritike n\u00eb trup, duke p\u00ebrfshir\u00eb rregullimin e humorit, gjumin, t\u00eb m\u00ebsuarit, kujtes\u00ebn, tretjen dhe reagimin e trupit ndaj stresit. Hulumtimet e m\u00ebparshme kan\u00eb lidhur serotonin\u00ebn e ul\u00ebt me \u00e7rregullimet e humorit si depresioni dhe ankthi, problemet e gjumit dhe problemet e tretjes.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Ftalatet &#8211; kimikatet sintetike t\u00eb p\u00ebrdorura n\u00eb produktet e p\u00ebrditshme p\u00ebr paketimin e ushqimit, kujdesin personal, lodrat dhe shum\u00eb t\u00eb tjera, jan\u00eb lidhur me zhvillimin jonormal neurologjik tek foshnjat. Tani, shkenc\u00ebtar\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb zbuluar nj\u00eb rrug\u00eb biologjike se si mund t\u00eb ndodh\u00eb kjo dukuri. Studiuesit zbuluan se ekspozimi n\u00eb mit\u00ebr ndaj ftalateve lidhet me [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":733499,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-733498","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=733498"}],"version-history":[{"count":99999,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":733504,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733498\/revisions\/733504"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/733499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=733498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=733498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=733498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}