{"id":723288,"date":"2025-02-07T08:06:57","date_gmt":"2025-02-07T07:06:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=723288"},"modified":"2025-02-07T08:06:57","modified_gmt":"2025-02-07T07:06:57","slug":"shkencetaret-zberthejne-menyren-se-si-truri-kapercen-friken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2025\/02\/07\/shkencetaret-zberthejne-menyren-se-si-truri-kapercen-friken\/","title":{"rendered":"Shkenc\u00ebtar\u00ebt zb\u00ebrthejn\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn se si truri kap\u00ebrcen frik\u00ebn","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-723289\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/frika.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"675\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/frika.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/frika-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/frika-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/frika-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Frika \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mjet i fuqish\u00ebm p\u00ebr mbijetes\u00eb. Por ndonj\u00ebher\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb ee gabuar. N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb botuar t\u00eb enjten, shkenc\u00ebtar\u00ebt than\u00eb se kan\u00eb identifikuar se si truri kap\u00ebrcen nj\u00eb frik\u00eb instinktive, duke ofruar t\u00eb dh\u00ebna nga t\u00eb cilat mund t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb luftojn\u00eb me \u00e7rregullimet e lidhura me frik\u00ebn, duke p\u00ebrfshir\u00eb fobit\u00eb, ankthin dhe \u00e7rregullimin e stresit post-traumatik.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Ne kemi zbuluar mekanizmin me an\u00eb t\u00eb t\u00eb cilit truri &#8211; p\u00ebrmes p\u00ebrvoj\u00ebs &#8211; mund t\u00eb kuptoj\u00eb se cilat rreziqe t\u00eb mundshme instinktive nuk jan\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb rrezik,&#8221;<\/em> tha n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb Sara Mederos, nj\u00eb neuroshkenc\u00ebtare n\u00eb \u201cQendr\u00ebn Sainsbury \u00cbellcome\u201d t\u00eb Kolegjit Universitar t\u00eb Londr\u00ebs, q\u00eb udh\u00ebhoqi studimin e rishikuar shkencor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit n\u00eb Britani i ekspozuan minjt\u00eb ndaj skenar\u00ebve t\u00eb pad\u00ebmsh\u00ebm t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur q\u00eb imitonin rrezikun dhe v\u00ebzhguan se si ata p\u00ebrfundimisht m\u00ebsuan t\u00eb linin m\u00ebnjan\u00eb frik\u00ebn e tyre &#8211; duke hedhur drit\u00eb mbi m\u00ebnyr\u00ebn se si truri i gjitar\u00ebve m\u00ebson t\u00eb ruaj\u00eb qet\u00ebsin\u00eb dhe t\u00eb sillet p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimi t\u00eb pabaz\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">P\u00ebr shkak se minjt\u00eb dhe njer\u00ebzit ndajn\u00eb rrug\u00eb nervore analoge, than\u00eb autor\u00ebt e studimit, gjetjet e tyre mund t&#8217;u tregojn\u00eb studiuesve mjek\u00ebsor\u00eb se ku n\u00eb trurin e njeriut duhet t\u00eb synohen trajtimet p\u00ebr \u00e7rregullimet e lidhura me frik\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Studimi<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb eksperimentin laboratorik, shkenc\u00ebtar\u00ebt hetuan se si rreth 100 minj reaguan ndaj nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimi t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur vizual q\u00eb doli i pad\u00ebmsh\u00ebm me kalimin e koh\u00ebs &#8211; n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, nj\u00eb hije q\u00eb zgjerohej lart q\u00eb imitonte zhurm\u00ebn e nj\u00eb zogu grabitqar.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Fillimisht, minjt\u00eb vrapuan p\u00ebr t\u00eb gjetur nj\u00eb streh\u00eb kur u shfaq hija ogurzez\u00eb, nd\u00ebrsa reagimi i tyre klasik i frik\u00ebs instiktive filloi. Por pas 30 deri n\u00eb 50 sulmesh t\u00eb simuluara, shkenc\u00ebtar\u00ebt vun\u00eb re di\u00e7ka: minjt\u00eb kuptuan se k\u00ebrc\u00ebnimi ishte i pad\u00ebmsh\u00ebm dhe m\u00ebsuan t\u00eb shtypnin instinktin e tyre. Brejt\u00ebsit vijuan t\u00eb k\u00ebrkonin ushqim dhe t\u00eb eksploronin si zakonisht, pavar\u00ebsisht nga hija.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Duke futur sonda silikoni n\u00eb trurin e minjve, autor\u00ebt e studimit ishin n\u00eb gjendje t\u00eb gjurmonin mekanizmat nervor\u00eb q\u00eb u ndez\u00ebn nd\u00ebrsa gjitar\u00ebt m\u00ebsuan t\u00eb bllokonin frik\u00ebn e tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Shkenca<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studimi identifikoi rishtazi se ku i ruan truri kujtimet p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebrfillur frik\u00ebn instinktive: nj\u00eb zon\u00eb e paeksploruar m\u00eb par\u00eb e njohur si b\u00ebrthama geniculate ventrolateral (vLGN).<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Edhe pse dihej m\u00eb par\u00eb se kjo zon\u00eb ishte e p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb procesin e mosm\u00ebsimit, nuk ishte e qart\u00eb deri m\u00eb tani se k\u00ebtu ruheshin kujtimet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Zona e trurit ndodhet midis neokorteksit, i cili zbulon nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim, dhe trungut t\u00eb trurit, i cili aktivizon p\u00ebrgjigjen instiktive t\u00eb trupit. Deri tani, shkenc\u00ebtar\u00ebt q\u00eb studionin t\u00eb m\u00ebsuarit dhe kujtes\u00ebn te minjt\u00eb e vendosnin pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb fokusit t\u00eb tyre diku tjet\u00ebr n\u00eb tru, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb korteksin vizual, tha Mederos. Studimi zbuloi se nd\u00ebrsa korteksi vizual ishte vendimtar p\u00ebr t\u00eb m\u00ebsuar p\u00ebr t\u00eb shtypur frik\u00ebn instinktive, ishte vLGN ai q\u00eb ishte vendimtar p\u00ebr ruajtjen e kujtes\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><strong>Si mund t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb njer\u00ebzit nga kjo?<\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Duke kuptuar strukturat n\u00eb tru q\u00eb aktivizohen p\u00ebrmes procesit t\u00eb mosm\u00ebsimit, tha Mederos, hulumtimi p\u00ebrfundimisht mund t\u00eb jet\u00eb i dobish\u00ebm p\u00ebr ata q\u00eb kan\u00eb luftuar p\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer \u00e7rregullimet e lidhura me frik\u00ebn.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit mjek\u00ebsor\u00eb mund t\u00eb synojn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat qarqe n\u00eb trurin e njeriut p\u00ebrmes nd\u00ebrhyrjeve terapeutike t\u00eb tilla si ila\u00e7et, stimulimi i thell\u00eb i trurit ose ultratingujt funksional\u00eb, tha ajo, megjith\u00ebse vuri n\u00eb dukje se nevojiten k\u00ebrkime n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>\u201cSynimi i zonave t\u00eb trurit si b\u00ebrthama geniculate ventrolaterale mund t\u00eb hap\u00eb rrug\u00eb t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb trajtuar k\u00ebto \u00e7rregullime,\u201d<\/em> tha ajo. Studimi gjithashtu vuri n\u00eb dukje se si molekula specifike, t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsuara nga neurotransmetuesit, l\u00ebshohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb t\u00eb trurit dhe lejojn\u00eb q\u00eb frika t\u00eb mos m\u00ebsohet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Barna t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb synuara posa\u00e7\u00ebrisht p\u00ebr b\u00ebrtham\u00ebn genikulare ventrolaterale mund t\u00eb jen\u00eb qasje farmakologjike q\u00eb do ndihmonin n\u00eb trajtimin e ankthit ose PTSD,&#8221;<\/em> tha ajo.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Frika \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mjet i fuqish\u00ebm p\u00ebr mbijetes\u00eb. Por ndonj\u00ebher\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb ee gabuar. N\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb botuar t\u00eb enjten, shkenc\u00ebtar\u00ebt than\u00eb se kan\u00eb identifikuar se si truri kap\u00ebrcen nj\u00eb frik\u00eb instinktive, duke ofruar t\u00eb dh\u00ebna nga t\u00eb cilat mund t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb luftojn\u00eb me \u00e7rregullimet e lidhura me frik\u00ebn, duke p\u00ebrfshir\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":723289,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-723288","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/723288","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=723288"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/723288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":723290,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/723288\/revisions\/723290"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/723289"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=723288"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=723288"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=723288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}