{"id":701426,"date":"2024-10-01T09:21:23","date_gmt":"2024-10-01T07:21:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=701426"},"modified":"2024-10-01T09:21:23","modified_gmt":"2024-10-01T07:21:23","slug":"mali-everest-po-rritet-ende-shkencetaret-mendojne-se-e-kane-gjetur-shkakun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2024\/10\/01\/mali-everest-po-rritet-ende-shkencetaret-mendojne-se-e-kane-gjetur-shkakun\/","title":{"rendered":"Mali Everest po rritet ende, shkenc\u00ebtar\u00ebt mendojn\u00eb se e kan\u00eb gjetur shkakun","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-701427\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/https___cloudfront-us-east-2.images.arcpublishing.com_reuters_6FYDPNJFFRLZ7PRJNCLM6PV7DQ-ezgif.com-avif-to-jpg-converter.jpg\" alt=\"\" width=\"1080\" height=\"633\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/https___cloudfront-us-east-2.images.arcpublishing.com_reuters_6FYDPNJFFRLZ7PRJNCLM6PV7DQ-ezgif.com-avif-to-jpg-converter.jpg 1080w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/https___cloudfront-us-east-2.images.arcpublishing.com_reuters_6FYDPNJFFRLZ7PRJNCLM6PV7DQ-ezgif.com-avif-to-jpg-converter-300x176.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/https___cloudfront-us-east-2.images.arcpublishing.com_reuters_6FYDPNJFFRLZ7PRJNCLM6PV7DQ-ezgif.com-avif-to-jpg-converter-1024x600.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/10\/https___cloudfront-us-east-2.images.arcpublishing.com_reuters_6FYDPNJFFRLZ7PRJNCLM6PV7DQ-ezgif.com-avif-to-jpg-converter-768x450.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1080px) 100vw, 1080px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Mali Everest \u00ebsht\u00eb mali m\u00eb i lart\u00eb n\u00eb Tok\u00eb, 8849 metra mbi nivelin e detit, por fakti interesant \u00ebsht\u00eb se\u00a0 ai po rritet ende.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nd\u00ebrsa ai dhe pjesa tjet\u00ebr e Himalajeve po vijojn\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb paepur q\u00eb daton q\u00eb nga lindja e tyre af\u00ebrsisht 50 milion\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb kur n\u00ebnkontinenti Indian u p\u00ebrplas me Euroazin\u00eb, Everesti po rritet m\u00eb shum\u00eb se sa pritej. Shkenc\u00ebtar\u00ebt tani mendojn\u00eb se e din\u00eb arsyen pse, dhe kjo ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me bashkimin monumental t\u00eb dy sistemeve lumore aty pran\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Everesti ka fituar af\u00ebrsisht 50 metra lart\u00ebsi p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebtij ndryshimi n\u00eb sistemin e lumenjve rajonal, me lumin Kosi q\u00eb u bashkua me lumin Arun af\u00ebrsisht 89,000 vjet m\u00eb par\u00eb, vler\u00ebsuan studiuesit. Kjo p\u00ebrkthehet n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb ngritjeje prej af\u00ebrsisht 0,2-0,5 milimetra n\u00eb vit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Procesi gjeologjik n\u00eb pun\u00eb, than\u00eb ata, quhet rikthim izostatik. Ai p\u00ebrfshin rritjen e masave tok\u00ebsore n\u00eb koren e Tok\u00ebs kur pesha e sip\u00ebrfaqes zvog\u00eblohet. Korja, shtresa m\u00eb e jashtme e Tok\u00ebs, n\u00eb thelb noton n\u00eb maj\u00eb t\u00eb nj\u00eb shtrese manteli t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga shk\u00ebmbi i nxeht\u00eb, gjysm\u00eb i l\u00ebngsh\u00ebm.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, bashkimi i lumenjve \u00e7oi n\u00eb erozion t\u00eb p\u00ebrshpejtuar q\u00eb ka marr\u00eb sasi t\u00eb m\u00ebdha shk\u00ebmbi dhe dheu, duke zvog\u00ebluar pesh\u00ebn af\u00ebr Everestit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Kthimi izostatik mund t\u00eb krahasohet me nj\u00eb objekt lundrues q\u00eb rregullon pozicionin e tij kur hiqet pesha,&#8221;<\/em> tha gjeoshenc\u00ebtari Jin-Gen Dai i Universitetit t\u00eb Gjeoshkencave t\u00eb Kin\u00ebs n\u00eb Pekin, nj\u00eb nga drejtuesit e studimit t\u00eb botuar t\u00eb h\u00ebn\u00ebn n\u00eb revist\u00ebn Nature Geoscience.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Kur nj\u00eb ngarkes\u00eb e r\u00ebnd\u00eb, si akulli ose shk\u00ebmbi i g\u00ebrryer, hiqet nga korja e Tok\u00ebs, toka posht\u00eb ngrihet ngadal\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb k\u00ebsaj, si nj\u00eb vark\u00eb q\u00eb ngrihet n\u00eb uj\u00eb kur ngarkesa shkarkohet,&#8221;<\/em> shtoi Dai.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrdor\u00ebn modele numerike p\u00ebr t\u00eb simuluar evolucionin e sistemit t\u00eb lumenjve, vler\u00ebsuan se rikthimi izostatik p\u00ebrb\u00ebn rreth 10% t\u00eb shkall\u00ebs vjetore t\u00eb ngritjes s\u00eb Everestit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ky proces gjeologjik nuk \u00ebsht\u00eb unik p\u00ebr Himalajet.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Nj\u00eb shembull klasik \u00ebsht\u00eb n\u00eb Skandinavi, ku toka \u00ebsht\u00eb ende n\u00eb rritje si p\u00ebrgjigje ndaj shkrirjes s\u00eb shtresave t\u00eb trasha t\u00eb akullit q\u00eb mbuluan rajonin gjat\u00eb epok\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb akullit. Ky proces vazhdon edhe sot, duke prekur vijat bregdetare dhe peizazhet, mij\u00ebra vjet pasi akulli u t\u00ebrhoq.\u201d<\/em> tha Dai.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Mali Everest \u00ebsht\u00eb mali m\u00eb i lart\u00eb n\u00eb Tok\u00eb, 8849 metra mbi nivelin e detit, por fakti interesant \u00ebsht\u00eb se\u00a0 ai po rritet ende. Nd\u00ebrsa ai dhe pjesa tjet\u00ebr e Himalajeve po vijojn\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb paepur q\u00eb daton q\u00eb nga lindja e tyre af\u00ebrsisht 50 milion\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb kur n\u00ebnkontinenti Indian u p\u00ebrplas [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":701427,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-701426","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/701426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=701426"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/701426\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/701427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=701426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=701426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=701426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}