{"id":685440,"date":"2024-07-03T09:10:03","date_gmt":"2024-07-03T07:10:03","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=685440"},"modified":"2024-07-03T09:10:03","modified_gmt":"2024-07-03T07:10:03","slug":"operacionet-e-nderlikuara-mes-milingonave-mahnisin-shkencetaret-amputojne-gjymtyret-e-shokeve-per-tu-shpetuar-jeten","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2024\/07\/03\/operacionet-e-nderlikuara-mes-milingonave-mahnisin-shkencetaret-amputojne-gjymtyret-e-shokeve-per-tu-shpetuar-jeten\/","title":{"rendered":"Operacionet e nd\u00ebrlikuara mes milingonave mahnisin shkenc\u00ebtar\u00ebt, amputojn\u00eb gjymtyr\u00ebt e shok\u00ebve p\u00ebr t\u2019u shp\u00ebtuar jet\u00ebn","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-685441\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/milingona.jpg\" alt=\"\" width=\"1140\" height=\"760\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/milingona.jpg 1140w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/milingona-300x200.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/milingona-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/07\/milingona-768x512.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1140px) 100vw, 1140px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Amputimet e gjymtyr\u00ebve kryhen nga kirurg\u00ebt kur nj\u00eb d\u00ebmtim traumatik si nj\u00eb plag\u00eb nga lufta ose nj\u00eb aksident shkakton shkat\u00ebrrim t\u00eb madh t\u00eb indeve ose n\u00eb raste t\u00eb infeksioneve t\u00eb r\u00ebnda. Por njer\u00ebzit nuk jan\u00eb t\u00eb vetmit n\u00eb kryerjen e procedurave t\u00eb tilla.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Hulumtimet e reja tregojn\u00eb se disa milingona kryejn\u00eb amputim t\u00eb gjymtyr\u00ebve t\u00eb shok\u00ebve t\u00eb l\u00ebnduar p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar mund\u00ebsit\u00eb e tyre t\u00eb mbijetes\u00ebs. Sjellja u dokumentua n\u00eb milingonat \u2018marangoz\u00eb\u2019 t\u00eb Florid\u00ebs, emri shkencor Camponotus floridanus, nj\u00eb specie e kuq\u00ebrremt\u00eb n\u00eb kafe m\u00eb shum\u00eb se 1.5 cm e gjat\u00eb q\u00eb banon n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara juglindore.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">K\u00ebto milingona u vun\u00eb re duke trajtuar gjymtyr\u00ebt e d\u00ebmtuara t\u00eb shok\u00ebve t\u00eb foles\u00eb ose duke pastruar plag\u00ebn duke p\u00ebrdorur goj\u00ebn ose duke e amputuar p\u00ebrmes kafshimit gjymtyr\u00ebn e d\u00ebmtuar. Zgjedhja varej nga pika e l\u00ebndimit. Kur ishte m\u00eb lart n\u00eb k\u00ebmb\u00eb, ato gjithmon\u00eb amputonin. Kur ishte m\u00eb posht\u00eb, kurr\u00eb nuk e amputuan.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;N\u00eb k\u00ebt\u00eb studim, ne p\u00ebrshkruajm\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb se si nj\u00eb kafsh\u00eb p\u00ebrdor amputimet e nj\u00eb individi tjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar jet\u00ebn,&#8221;<\/em> tha entomologu Erik Frank nga Universiteti i \u00cb\u00fcrzburg n\u00eb Gjermani, autori kryesor i hulumtimit t\u00eb botuar t\u00eb mart\u00ebn n\u00eb revist\u00ebn \u201cCurrent Biology\u201d.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Jam i bindur se mund t\u00eb themi me siguri se &#8220;sistemi mjek\u00ebsor&#8221; i milingonave p\u00ebr t&#8217;u kujdesur p\u00ebr t\u00eb l\u00ebnduarit \u00ebsht\u00eb m\u00eb i sofistikuari n\u00eb mbret\u00ebrin\u00eb e kafsh\u00ebve, i rivalizuar vet\u00ebm nga ai njer\u00ebzor,&#8221;<\/em> shtoi Frank.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kjo specie e b\u00ebn folen\u00eb n\u00eb drunj\u00eb t\u00eb kalbur dhe mbron fuqish\u00ebm sht\u00ebpin\u00eb kund\u00ebr kolonive rivale t\u00eb milingonave.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>\u201cN\u00ebse shp\u00ebrthejn\u00eb p\u00ebrleshjet, ekziston rreziku i l\u00ebndimit\u201d<\/em>, tha Frank.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit studiuan l\u00ebndimet n\u00eb pjes\u00ebn e sip\u00ebrme t\u00eb k\u00ebmb\u00ebs, femurin dhe pjes\u00ebn e poshtme, tibin\u00eb. L\u00ebndime t\u00eb tilla zakonisht gjenden te milingonat e egra t\u00eb llojeve t\u00eb ndryshme, t\u00eb marra gjat\u00eb p\u00ebrleshjeve, gjuetis\u00eb ose grabitjes nga kafsh\u00eb t\u00eb tjera.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Milingonat u v\u00ebzhguan n\u00eb kushte laboratorike.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Ato vendos\u00ebn midis amputimit t\u00eb k\u00ebmb\u00ebs apo shpenzimit t\u00eb m\u00eb shum\u00eb kohe p\u00ebr t&#8217;u kujdesur p\u00ebr plag\u00ebn. Si e vendosin k\u00ebt\u00eb, ne nuk e dim\u00eb. Por ne e dim\u00eb pse trajtimi ndryshon,&#8221;<\/em> tha Frank.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me rrjedh\u00ebn e hemolimf\u00ebs, l\u00ebngu kalt\u00ebrosh n\u00eb t\u00eb gjelb\u00ebr i barabart\u00eb me gjakun n\u00eb shumic\u00ebn e jovertebror\u00ebve.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;L\u00ebndimet m\u00eb posht\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb kan\u00eb nj\u00eb rrjedhje t\u00eb rritur t\u00eb hemolimf\u00ebs, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se patogjen\u00ebt tashm\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb trup pas vet\u00ebm pak minutash, duke i b\u00ebr\u00eb amputimet t\u00eb padobishme n\u00eb koh\u00ebn kur mund t\u00eb kryhen. L\u00ebndimet m\u00eb tej lart n\u00eb k\u00ebmb\u00eb kan\u00eb nj\u00eb rrjedhje hemolimfe shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ngadalt\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb koh\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr amputime n\u00eb koh\u00eb dhe duke i b\u00ebr\u00eb ato efektive\u201d<\/em>, tha Frank.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb secilin rast, milingonat fillimisht pastruan plag\u00ebn, me gjas\u00eb duke aplikuar sekrecione nga gj\u00ebndrat n\u00eb goj\u00eb, nd\u00ebrsa gjithashtu ndoshta thithnin hemolimf\u00ebn e infektuar dhe t\u00eb ndotur. Vet\u00eb procesi i amputimit zgjat t\u00eb pakt\u00ebn 40 minuta dhe ndonj\u00ebher\u00eb m\u00eb shum\u00eb se tre or\u00eb, me kafshime t\u00eb vazhdueshme n\u00eb shpatull.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Me amputimet pas nj\u00eb d\u00ebmtimi n\u00eb pjes\u00ebn e sip\u00ebrme t\u00eb k\u00ebmb\u00ebs, shkalla e mbijetes\u00ebs e dokumentuar ishte rreth 90-95%, krahasuar me rreth 40% p\u00ebr l\u00ebndimet e pambik\u00ebqyrura. P\u00ebr l\u00ebndimet e pjes\u00ebs s\u00eb poshtme t\u00eb k\u00ebmb\u00ebs n\u00eb t\u00eb cilat \u00ebsht\u00eb kryer vet\u00ebm pastrimi, shkalla e mbijetes\u00ebs ishte rreth 75%, krahasuar me rreth 15% p\u00ebr l\u00ebndimet e pambik\u00ebqyrura.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Kujdesi p\u00ebr plag\u00ebn \u00ebsht\u00eb dokumentuar n\u00eb lloje t\u00eb tjera t\u00eb milingonave q\u00eb aplikojn\u00eb nj\u00eb sekrecion gj\u00ebndror me efekt antibiotik te shok\u00ebt e foles\u00eb s\u00eb d\u00ebmtuar. K\u00ebsaj specieje i mungon ajo gj\u00ebnd\u00ebr.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Milingonat, t\u00eb cilat kan\u00eb gjasht\u00eb k\u00ebmb\u00eb, jan\u00eb plot\u00ebsisht funksionale pas humbjes s\u00eb nj\u00ebr\u00ebs.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Milingona femra u v\u00ebzhguan duke b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb sjellje.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;T\u00eb gjitha milingonat pun\u00ebtore jan\u00eb femra. Meshkujt luajn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb rol t\u00eb vog\u00ebl n\u00eb kolonit\u00eb e milingonave, \u00e7ift\u00ebzohen nj\u00eb her\u00eb me mbret\u00ebresh\u00ebn dhe m\u00eb pas ngordhin,&#8221;<\/em> tha Frank.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Pse milingonat i b\u00ebjn\u00eb k\u00ebto amputime?<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pyetje interesante dhe v\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje p\u00ebrkufizimet tona aktuale t\u00eb ndjeshm\u00ebris\u00eb, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb nj\u00eb far\u00eb mase. Un\u00eb nuk mendoj se milingonat kan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn ndjesi e koncept dhimbjeje si n\u00eb at\u00eb njer\u00ebzor,&#8221;<\/em> tha Frank.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Ekziston nj\u00eb arsye shum\u00eb e thjesht\u00eb evolucionare p\u00ebr t&#8217;u kujdesur p\u00ebr t\u00eb l\u00ebnduarit. Kjo kursen burime. N\u00ebse un\u00eb mund t\u00eb rehabilitoj nj\u00eb pun\u00ebtor me relativisht pak p\u00ebrpjekje, i cili m\u00eb pas do b\u00ebhet p\u00ebrs\u00ebri nj\u00eb an\u00ebtar aktiv produktiv i kolonis\u00eb, ka nj\u00eb vler\u00eb shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr t\u2019 kujdesur p\u00ebr t\u00eb. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, n\u00ebse nj\u00eb individ \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i l\u00ebnduar, milingonat nuk do kujdesen p\u00ebr t\u00eb, por p\u00ebrkundrazi do e l\u00ebn\u00eb t\u00eb ngordh\u00eb,&#8221;<\/em> shtoi Frank.<\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Amputimet e gjymtyr\u00ebve kryhen nga kirurg\u00ebt kur nj\u00eb d\u00ebmtim traumatik si nj\u00eb plag\u00eb nga lufta ose nj\u00eb aksident shkakton shkat\u00ebrrim t\u00eb madh t\u00eb indeve ose n\u00eb raste t\u00eb infeksioneve t\u00eb r\u00ebnda. Por njer\u00ebzit nuk jan\u00eb t\u00eb vetmit n\u00eb kryerjen e procedurave t\u00eb tilla. Hulumtimet e reja tregojn\u00eb se disa milingona kryejn\u00eb amputim t\u00eb gjymtyr\u00ebve t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":685441,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-685440","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/685440","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=685440"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/685440\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/685441"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=685440"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=685440"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=685440"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}