{"id":684871,"date":"2024-06-30T17:06:39","date_gmt":"2024-06-30T15:06:39","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hashtag.al\/?p=684871"},"modified":"2024-06-30T17:21:12","modified_gmt":"2024-06-30T15:21:12","slug":"studimi-hedh-poshte-mitin-popullor-per-ekocidin-e-ishullit-te-pashkeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/2024\/06\/30\/studimi-hedh-poshte-mitin-popullor-per-ekocidin-e-ishullit-te-pashkeve\/","title":{"rendered":"Studimi hedh posht\u00eb mitin popullor p\u00ebr \u201cekocidin\u201d e Ishullit t\u00eb Pashk\u00ebve","gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"text"}]},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-684875\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/rapanui-wide.jpg\" alt=\"\" width=\"1200\" height=\"675\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/rapanui-wide.jpg 1200w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/rapanui-wide-300x169.jpg 300w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/rapanui-wide-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/rapanui-wide-768x432.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 1200px) 100vw, 1200px\" \/><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Nj\u00eb studim i publikuar s\u00eb fundmi sfidon mitin popullor se praktikat e lashta t\u00eb kopshtaris\u00eb shk\u00ebmbore t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb Ishullit t\u00eb Pashk\u00ebve shkaktuan rr\u00ebnimin e e tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Shkrimi i revist\u00ebs q\u00eb titullohet &#8220;Karakterizimi n\u00eb mbar\u00eb ishullin i prodhimit bujq\u00ebsor sfidon hipotez\u00ebn e kolapsit demografik p\u00ebr Rapa Nui&#8221;, u botua n\u00eb Science Advances t\u00eb premten. Studimi shpjegon se Rapa Nui, i njohur gjithashtu si Ishulli i Pashk\u00ebve, &#8220;shpesh p\u00ebrdoret si nj\u00eb shembull sesi mbishfryt\u00ebzimi i burimeve t\u00eb kufizuara \u00e7oi n\u00eb nj\u00eb kolaps katastrofik t\u00eb popullsis\u00eb&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Qindra vjet m\u00eb par\u00eb, fermer\u00ebt n\u00eb ishullin q\u00eb ndodhet n\u00eb Paq\u00ebsorin Jugor, praktikuan bujq\u00ebsin\u00eb e modelit \u201crr\u00ebzoni e digjni\u201d duke rr\u00ebzuar palmat dhe duke u v\u00ebn\u00eb flak\u00ebn atyre. M\u00eb pas fermer\u00ebt do praktikonin kopshtarin\u00eb shk\u00ebmbore p\u00ebr t\u00eb ndihmuar n\u00eb pasurimin e tok\u00ebs s\u00eb tyre.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Sipas nj\u00eb miti popullor, banor\u00ebt e ishullit ishin aq t\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb bujq\u00ebsin\u00eb e tyre shk\u00ebmbore dhe ngritjen e qindra statujave gjigante prej guri, sa qytet\u00ebrimi i tyre u shemb. Kur evropian\u00ebt zbuluan ishullin e Pashk\u00ebve n\u00eb 1722, popullsia e ishullit dyshohet se ishte m\u00eb e vog\u00ebl se dikur.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_684872\" style=\"width: 730px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-684872\" class=\"size-full wp-image-684872\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-1.jpg\" alt=\"\" width=\"720\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-1.jpg 720w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-1-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><p id=\"caption-attachment-684872\" class=\"wp-caption-text\"><span style=\"color: #0000ff;\"><em>Nj\u00eb studim i botuar s\u00eb fundmi hedh posht\u00eb nj\u00eb mit popullor t\u00eb klim\u00ebs rreth praktikave bujq\u00ebsore t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb Ishullit t\u00eb Pashk\u00ebve<\/em><\/span><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Nj\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs jetik i k\u00ebsaj narrative \u00ebsht\u00eb se rritja dhe r\u00ebnia e shpejt\u00eb e ritmeve t\u00eb rritjes s\u00eb popullsis\u00eb Rapa Nui para kontaktit u nxit nga nd\u00ebrtimi dhe mbishfryt\u00ebzimi i kopshteve shk\u00ebmbore dikur t\u00eb gjera,&#8221;<\/em> shpjegon seksioni abstrakt i shkrimit.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Sidoqoft\u00eb, shtrirja e kopshtaris\u00eb shk\u00ebmbore n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb ishullin, megjith\u00ebse \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr t\u00eb kuptuar sistemet ushqimore dhe demografin\u00eb, duhet kuptuar m\u00eb mir\u00eb.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">N\u00eb kund\u00ebrshtim me besimin popullor se kopshtaria me gur\u00eb ishte e keqe p\u00ebr tok\u00ebn, studimi thot\u00eb se praktika &#8220;rriti prodhimtaarin\u00eb e bim\u00ebve duke rritur l\u00ebnd\u00ebt ushqyese t\u00eb disponueshme t\u00eb tok\u00ebs dhe duke ruajtur lag\u00ebshtin\u00eb e tok\u00ebs&#8221;.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">&#8220;Duke pasur parasysh p\u00ebrfitimet e kopshtaris\u00eb shk\u00ebmbore p\u00ebr rritjen e prodhimtaris\u00eb s\u00eb tok\u00ebs dhe, n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, rritjen e bim\u00ebve, praktika e saj ishte nj\u00eb pjes\u00eb jetike e ekzistenc\u00ebs s\u00eb Rapa Nuit para kontaktit,&#8221; thuhet n\u00eb shkrimi. Gati gjysma e diet\u00ebs Rapa Nui p\u00ebrb\u00ebhej nga ushqime tok\u00ebsore.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_684873\" style=\"width: 730px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-684873\" class=\"size-full wp-image-684873\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-3.jpg\" alt=\"\" width=\"720\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-3.jpg 720w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-3-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><p id=\"caption-attachment-684873\" class=\"wp-caption-text\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Kjo foto e b\u00ebr\u00eb m\u00eb 5 prill 2024, tregon statujat prej guri Moai n\u00eb ishullin e Pashk\u00ebve t\u00eb Kilit. Ishulli i Pashk\u00ebve, i njohur p\u00ebr kokat e tij gjigante t\u00eb gdhendura n\u00eb gur\u00eb me pamje nga deti, ndodhet n\u00eb pik\u00ebn m\u00eb jugore t\u00eb Trek\u00ebnd\u00ebshit Polinezian n\u00eb Paq\u00ebsorin Jugor dhe konsiderohet si nj\u00eb nga rajonet m\u00eb t\u00eb larg\u00ebta t\u00eb banuara n\u00eb bot\u00eb<\/span><\/em><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;N\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, matja e shtrirjes s\u00eb kopshteve shk\u00ebmbore \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u00eb kuptuar aft\u00ebsin\u00eb mbajt\u00ebse mjedisore t\u00eb ishullit para kontaktit.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Studiuesit p\u00ebrdor\u00ebn gjithashtu pamje satelitore me val\u00eb t\u00eb shkurtra infra t\u00eb kuqe (SWIR) dhe kompjuter\u00ebt p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar se popullsia e Ishullit t\u00eb Pashk\u00ebve ishte m\u00eb e vog\u00ebl se sa pretendohej m\u00eb par\u00eb &#8211; duke sfiduar mitin se popullsia e ishullit t\u00eb vitit 1722 ishte duksh\u00ebm m\u00eb e vog\u00ebl se sa ishte qindra vjet m\u00eb par\u00eb.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Vler\u00ebsimet tona sugjerojn\u00eb se popullsia maksimale e mb\u00ebshtetur nga kopshtaria shk\u00ebmbore nuk \u00ebsht\u00eb 17,000 si\u00e7 pretendohet nga llogaritjet e kopshtaris\u00eb shk\u00ebmbore t\u00eb Ladefoged et al., por vet\u00ebm 3901 duke p\u00ebrdorur matjet tona,&#8221;<\/em> thuhet n\u00eb studim.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\">Pavar\u00ebsisht se hulumtimet sugjerojn\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, autor\u00ebt e studimit pranojn\u00eb se miti mbetet ende i popullarizuar jasht\u00eb akademis\u00eb.<\/span><\/p>\n<div id=\"attachment_684874\" style=\"width: 730px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-684874\" class=\"size-full wp-image-684874\" src=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-2.jpg\" alt=\"\" width=\"720\" height=\"405\" srcset=\"https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-2.jpg 720w, https:\/\/www.hashtag.al\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/EASTER-ISLAND-MYTH-2-300x169.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 720px) 100vw, 720px\" \/><p id=\"caption-attachment-684874\" class=\"wp-caption-text\"><em><span style=\"color: #0000ff;\">Moais shihet n\u00eb shpatet e jashtme t\u00eb kraterit vullkanik Rano Raraku<\/span><\/em><\/p><\/div>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Pavar\u00ebsisht nga literatura e fundit arkeologjike q\u00eb hedh posht\u00eb idet\u00eb rreth tejkalimit t\u00eb popullsis\u00eb maltusiane, premisa se shoq\u00ebria Rapa Nui shkaktoi vdekjen e saj nga p\u00ebrdorimi i paq\u00ebndruesh\u00ebm i burimeve dhe rritja e pakontrolluar e popullsis\u00eb \u00ebsht\u00eb popullarizuar gjer\u00ebsisht,&#8221;<\/em> thuhet n\u00eb shkrim.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #000000;\"><em>&#8220;Nd\u00ebrsa shum\u00eb studiues q\u00eb punojn\u00eb n\u00eb ishull i kan\u00eb zhvendosur narrativat e tyre nga supozimet e nj\u00eb kolapsi paraevropian, historia mbetet e spikatur n\u00eb disiplina t\u00eb tilla si ekologjia, paleoekologjia dhe matematika.&#8221;<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb studim i publikuar s\u00eb fundmi sfidon mitin popullor se praktikat e lashta t\u00eb kopshtaris\u00eb shk\u00ebmbore t\u00eb banor\u00ebve t\u00eb Ishullit t\u00eb Pashk\u00ebve shkaktuan rr\u00ebnimin e e tyre. Shkrimi i revist\u00ebs q\u00eb titullohet &#8220;Karakterizimi n\u00eb mbar\u00eb ishullin i prodhimit bujq\u00ebsor sfidon hipotez\u00ebn e kolapsit demografik p\u00ebr Rapa Nui&#8221;, u botua n\u00eb Science Advances t\u00eb premten. Studimi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false,"gt_translate_keys":[{"key":"rendered","format":"html"}]},"author":51,"featured_media":684875,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53],"tags":[],"class_list":["post-684871","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fast-foodi"],"gt_translate_keys":[{"key":"link","format":"url"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/684871","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=684871"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/684871\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/684875"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=684871"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=684871"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hashtag.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=684871"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}